ഉദ്ധവ ഉവാച സത്യമായാസ്യതി ഹരിഃ സത്യം ദ്രക്ഷ്യസി സുന്ദരി । ധ്രുവം ത്യക്ഷ്യസി സംതാപം ദൃഷ്ട്വാ ചന്ദ്രമുഖം ഹരേഃ
ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു: ഹരി തീർച്ചയായും വരും; നീ അവനെ കാണും, മനോഹരിയായേ. ഹരിയുടെ ചന്ദ്രമുഖം കണ്ടാൽ നീ ദുഃഖം വിട്ടുകളയും.
മദ്ദര്ശനാന്മഹാഭാഗേ ഗതസ്തേ വിരഹജ്വരഃ । നാനാഭോഗസുഖം ഭുക്ത്വാ ത്യജ ചിന്താം ദുരത്യയാമ്
എന്നെ കണ്ടതുകൊണ്ട്, മഹാഭാഗ്യേ, നിന്റെ വിരഹജ്വരം മാറി. പലവിധ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, അത്യന്തം വലിയ ചിന്തകൾ നീ വിട്ടുകളയണം.
അഹം പ്രസ്ഥാപയാസ്യാമി ഗത്വാ മധുപുരീം ഹരിമ് । വിധായ തത്പ്രബോധം ച കാര്യമന്യത്കരിഷ്യതി
ഞാനാണ് ഒരാളെ അയക്കുന്നത്, അവൻ മഥുരയിൽ പോയി ഹരിയെ കാണും. അവനെ ഉണർത്തിയശേഷം, അവൻ ബാക്കിയുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യും.
വിദായം കുരു മേ മാതര്യാസ്യാമി ഹരിസംനിധിമ് । സര്വം തം കഥയിഷ്യാമി ത്വദ്വൃത്താന്തം യഥോചിതമ്
അമ്മേ, എന്നെ വിടുതൽ നൽകൂ; ഞാൻ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ പോകും. അവിടെ എത്തി, നിങ്ങളുടെ കഥ മുഴുവൻ അവനോട് പറഞ്ഞുതരാം.
രാധികോവാച ഗമിഷ്യസി യദാ വത്സ മഥുരാം സുമനോഹരാമ് । ശ്രൃണു ദുഃഖകഥാം കാംചിത്തിഷ്ഠ വത്സ സ്ഥിരോഭവ
രാധിക പറഞ്ഞു: മകനേ, നീ ആ മനോഹരമായ മഥുരയിൽ പോകുമ്പോൾ, ഒരു ദുഃഖകഥ കേൾക്കണം. മകനേ, ഒരു നിമിഷം നിൽക്കൂ, ധൈര്യത്തോടെ ഇരിക്കൂ.
മാം വിസ്മൃതോ ന ഭവസി വിരഹജ്വരകാതരാമ് । കഥയിഷ്യ സി മത്കാന്തം ധ്രുവം പ്രസ്ഥാപയിഷ്യസി
വിരഹവേദനയിൽ കത്തുന്ന എന്നെ നീ മറക്കില്ലല്ലോ; എന്റെ പ്രിയനോടു നീ എന്റെ വേദന പറയുകയും യാത്ര തിരിക്കുകയും ചെയ്യും.
നാരീണാം മനസോ വാര്താം കോ വാ ജാനാതി പണ്ഡിതഃ । കിംചിച്ഛാസ്ത്രാനുസാരേണ പ്രകരോതി നിരൂപണമ്
സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിലെ കാര്യങ്ങൾ ആരാണ് ശരിക്കും അറിയുന്നത്? ചിലർ ശാസ്ത്രപ്രകാരമാണ് അതിനെ വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്.
വേദാ വക്തും ന ശക്താശ്ച ശാസ്ത്രാണി കിം വദന്തി ച । കഥ യിഷ്യാമി ത്വാം സര്വം പുത്ര കൃഷ്ണം ച വക്ഷ്യസി
വേദങ്ങൾക്കും പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല, ശാസ്ത്രങ്ങൾ എന്താണ് പറയുന്നത്? മകനേ, ഞാൻ നിന്നോട് എല്ലാം പറയും, നീ അത് കൃഷ്ണനോടും പറയണം.
ഗേഹേ വനേ ന ഭേദോ മേ പശ്വാദിഷു തഥാ നൃഷു । കിം വാ ജലം കിമു സ്വപ്നമജ്ഞാനം ച ദിവാനിശമ്
എനിക്ക് വീട്ടിനും കാടിനും വ്യത്യാസമില്ല, മൃഗങ്ങൾക്കും മനുഷ്യർക്കും തമ്മിലും. വെള്ളം എന്ത്, സ്വപ്നം എന്ത്, അജ്ഞാനം എന്ത്, പകലോ രാത്രിയോ എന്നുമില്ല.
ആത്മാനം ച ന ജാനാമി ചൌദയം ചന്ദ്രസൂര്യയോഃ । ക്ഷണം പ്രാപ്യ ഹരേര്വാര്താം ചേതനം മേ ബഭൂവ ഹ
എന്നെ തന്നെ അറിയുന്നില്ല, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉദിക്കുന്നതും അറിയില്ല; ഹരിയുടെ വാർത്ത കേൾക്കുമ്പോഴാണ് ഒരു നിമിഷം ബോധം വരുന്നത്.
കൃഷ്ണാകൃതിം ച പശ്യാമി ശ്രൃണോമി മുരലീധ്വനിമ് । കുലം ലജ്ജാം ഭയം ത്യക്ത്വാ ചിന്തയാമിഹരേഃ പദമ്
കൃഷ്ണന്റെ രൂപം ഞാൻ കാണുന്നു, അവന്റെ വംശിയുടെ ശബ്ദം ഞാൻ കേൾക്കുന്നു; കുടുംബം, ലജ്ജ, ഭയം എല്ലാം വിട്ട് ഹരിയുടെ പാദങ്ങളെ ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു.
സംപ്രാപ്യ സര്വജഗതാമീശ്വരം പ്രകൃതേഃ പരമ് । ന ജ്ഞാനം മായയാ തസ്യ ജ്ഞാത്വാ ഗോപപതേര്മംമ
സകല ലോകങ്ങളുടെയും നാഥനായ, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനായ അവനെ ലഭിച്ചിട്ടും, മായ കാരണം അവനെ കുറിച്ച് അറിവില്ല—ഇത് നീ മനസ്സിലാക്കണം, ഗോപമിത്രാ.
ധ്യായന്തേ യത്പദാമ്ഭോജം വേദാ ബ്രഹ്മാദയഃ സുരാഃ । സ ഭര്ത്സിതോ മയാ കീപാദ്ധ്ദി ശത്യമിദം മമ
വേദങ്ങളും ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ള ദേവതകളും അവന്റെ പാദപദ്മം ധ്യാനിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി—ഇത് എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ സത്യം.
തത്പദാമ്ഭോജസേവാഭിര്ഗുണപ്രസ്താവതോഽപി വാ । തദ്ഭക്ത്യാ യത്ക്ഷണോ നീതോ ധ്യാതോ ധ്യാനേന പൂജയാ
അവന്റെ പാദസേവയിലൂടെയോ, ഗുണങ്ങൾ ഓർക്കുകയിലൂടെയോ, ഭക്തിയിലൂടെയോ, അവനെ ധ്യാനിച്ചോ പൂജിച്ചോ ചെലവഴിച്ച ഓരോ നിമിഷവും—
തത്രാപി മങ്ഗലം സര്വം ഹര്ഷമായുര്വ്യംവസ്ഥിതമ് । വിഘ്നം ച ഹൃദി സംതാപസ്തദ്വിച്ഛേദേ സദോദ്ധവ
അതിൽ എല്ലാ മംഗളവും സന്തോഷവും ആയുസും നിലനിൽക്കുന്നു; പക്ഷേ, ഉദ്ധവാ, വേർപാടിൽ ഹൃദയത്തിൽ വേദനയും ദുഃഖവും മാത്രമേയുള്ളൂ.
ക്രീഡാപ്രീതിര്നം ഭവിതാ താദുശീഷ്ടാ പുനര്മമ । താദൃശം പ്രേമസൌഭാഗ്യം നിര്ജനേ ന ച സംഗമഃ
അങ്ങനെയുള്ള കളിയുടെ ആനന്ദം ഇനി എനിക്ക് ഉണ്ടാകില്ല; അങ്ങനെയുള്ള പ്രേമസൗഭാഗ്യവും ഒറ്റാന്തരംഗസംഗമവും ഇനി ഉണ്ടാകില്ല.
വൃന്ദാവനം ന യാസ്യാമി തത്സങ്ഗേ പുനരുദ്ധവ । ചന്ദനം വാ ന ദാസ്യാമി നന്ദനന്ദനവക്ഷസി
വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് ഞാൻ ഇനി പോകില്ല, ആ കൂട്ടത്തിൽ ചേർക്കാനും ഉദ്ധവാ, ഇനി കഴിയില്ല; നന്ദനന്ദനന്റെ നെഞ്ചിൽ ചന്ദനം പുരട്ടാനും ഇനി കഴിയില്ല.
മാലാം തസ്മൈ ന ദാസ്യാമി ന ദ്രക്ഷ്യാമി മുഖാമ്ബുജമ് । മാലതീനാം കേതകീനാം ചമ്പകാനാം ച കാനനമ്
അവനു ഞാൻ മാല നൽകില്ല, അവന്റെ മുഖകമലം കാണാനും കഴിയില്ല; മാലതിയും കെതകിയും ചമ്പകവും നിറഞ്ഞ കാടും കാണില്ല.
പുനരേവ ന യാസ്യാമി സുന്ദരം രാസമണ്ഡലമ് । ഹരിസങ്ഗേ ന യാസ്യാമി രമ്യം ചന്ദ്രനകാനനമ്
സുന്ദരമായ രാസമണ്ഡലത്തിലേക്ക് ഞാൻ ഇനി ഒരിക്കലും പോകില്ല; ഹരിയുടെ കൂടെ മനോഹരമായ ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള കാടിലേക്കും പോകില്ല.
പുനരേവ ന യാസ്യാമി മലയം രത്നമന്ദിരമ് । മാധവീനാം വനം രമ്യം രഹസ്യം മധുകാനനമ്
മലയയിലേക്കോ രത്നമന്ദിരത്തിലേക്കോ, മനോഹരമായ മാധവീവനത്തിലേക്കോ രഹസ്യമായ മധുകാനനത്തിലേക്കോ ഞാൻ ഇനി ഒരിക്കലും പോകില്ല.
ശ്രീഖണ്ഡകാനനം രമ്യം സ്വച്ഛം ചന്ദ്രസരോവരമ് । വിസ്പന്ദകം സുരവനം നന്ദനം പുഷ്പഭദ്രകമ്
സുന്ദരമായ ചന്ദനവനവും, സുതാര്യമായ ചന്ദ്രസരസ്സും, ഉല്ലാസമുള്ള ദൈവവനവും, നന്ദനവനവും, പുഷ്പഭദ്രകവും—
ഭദ്രകം ഹരിണാം സാര്ധം ന യാസ്യാമി പുനഃ പുനഃ । ക്വ സാ രമ്യാ വികസിതാ മാധവേ മാധവീലതാ
ഭദ്രകവനത്തിൽ മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ആ മനോഹരമായ, പുഷ്പിതമായ മാധവീലതാ എവിടെയാണ് ഈ വസന്തത്തിൽ?
ക്വ ഗതാ മാധവീ രാത്രിഃ ക്വ മധുഃ ക്വാപി മാധവഃ । ഇസ്യേവമുക്ത്വാ സാ രാധാ ധ്യാത്വാ കൃഷ്ണപദാമ്ബുജമ്
മാധവീ രാത്രിയെന്നത് എവിടേക്ക് പോയി? മധു എവിടെയാണ്? മാധവൻ എവിടെയാണ്? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാധാ കൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ധ്യാനിച്ചു.
അഥ ചതുര്നവതിതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ഉദ്ധവോ വിസ്മയം പ്രാപ്യ ഭയം ച വിപുലം മുനേ । ചേതനം കാരയാമാസ താമുവാച മൃതാമിവ
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ഉദ്ദവൻ അത്ഭുതത്തിലും വലിയ ഭയത്തിലും ആകൃശ്യ, അവളുടെ മനസ്സിനെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു, മരിച്ചവളെപ്പോലെ അവളോട് സംസാരിച്ചു.
തദ്ഭക്തിം സമഭിജ്ഞായ സ്വാത്മാനം ഭക്തസംഖ്യകമ് । തുച്ഛം മേനേ ജഗത്സര്വം ദൃഷ്ട്വാ ഭാഗ്യവതീം സതീമ്
അവളുടെ ഭക്തി മനസ്സിലാക്കി, താനുമവളുടെ ഭക്തന്മാരിൽ ഒരാളാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അവളെ അത്യന്തം ഭാഗ്യശാലിയും സത്യവതിയുമായി കണ്ടു, ലോകം മുഴുവൻ അവനു നിസ്സാരമായി തോന്നി.
ഉദ്ധവ ഉവാച ചേതനം കുരു കല്യാണി ജഗന്മാതര്നമോഽസ്തു തേ । ത്വമേദ പ്രാക്തനം സര്വം കൃഷ്ണം ദ്രക്ഷ്യസി സാംപ്രതമ്
ഉദ്ദവൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയളേ, ലോകമാതാവേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു; മനസ്സു തിരിച്ചുവരിക. മുമ്പുണ്ടായതൊക്കെയും കഴിഞ്ഞു; നീ ഉടൻ കൃഷ്ണനെ കാണും.
ത്വത്തോ വിശ്വം പവിത്രം ച ത്വത്പാദരജസാ മഹീ । സുപവിത്രം ത്വദ്വദനം പുണ്യവത്യശ്ച ഗോപികാഃ
നിന്റെ പാദധൂളിയാൽ ഭൂമി ശുദ്ധമാകുന്നു, നിന്നാൽ ലോകം വിശുദ്ധമാകുന്നു; നിന്റെ മുഖം അത്യന്തം വിശുദ്ധമാണ്, ഗോപികമാർക്കും നീയാൽ പുണ്യവതികളായിരിക്കുന്നു.
ലോകാസ്ത്വാമേവ ഗായന്തി സംഗീതൈര്മങ്ഗലസ്തവൈഃ । ത്വത്സുകീര്തിം ച ദേവാശ്ച സനകാദ്യാശ്ച സംതതമ്
ലോകങ്ങൾ നിന്നെ മംഗളഗാനങ്ങളാലും സ്തുതികളാലും പാടുന്നു; ദേവന്മാരും സനകാദിമുനിമാരും എന്നും നിന്റെ മഹത്വം പാടുന്നു.
കൃതപാപഹരാം പുണ്യാം തീര്ഥപൂജാം ച നിര്മലാമ് । ഹരിഭക്തിപ്രദാം ഭദ്രാം സര്വവിഘ്നദിനാശിനീമ്
നീ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു, നീ പുണ്യവതിയാണ്, തീർത്ഥങ്ങൾക്കു സമമാണ്, ഹരിഭക്തി നൽകുന്നവളാണ്, ഭദ്രയും എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കുന്നവളുമാണ്.
ത്വമേവ രാധാ ത്വം കൃഷ്ണസ്ത്വം പുമാന്പ്രകൃതിഃ പരാ । രാധാമാധവയോര്ഭേദോ ന പുരാണേ ശ്രുതൌ തഥാ
നീ രാധയാണു, നീ കൃഷ്ണനാണ്, നീ പരമപുരുഷനും പരാപ്രകൃതിയും ആണു; പുരാണങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും രാധയും മാധവനും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല.