ഭവാന്ധന്യോഽസ്തി ക്ഷീരോദ തേനോക്തോ നാഹമേവ ച । ധന്യാ വസുംധരാ ദേവീ യത്രൈവ സപ്തസാഗരാഃ
ക്ഷീരസാഗരമേ, നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, എന്നിങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞു, പക്ഷേ ഞാൻ അല്ല; ഭൂമിദേവി ഭാഗ്യവതിയാണ്, അവിടെയാണ് ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും ഉള്ളത്.
ധന്യാഽസി വസുധേത്യുക്താ നാഹമേവേത്യുവാച സാ । ധന്യോഽനന്തോ മമാഽഽധാരഃ കൃഷ്ണാംശോ നാഗരാഡ്വിഭുഃ
'ഭൂമിയേ, നീ ഭാഗ്യവതിയാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു, പക്ഷേ അവൾ പറഞ്ഞു, 'ഞാൻ അല്ല'; അനന്തൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, അവളെ താങ്ങുന്നവൻ, കൃഷ്ണന്റെ അംശമായ നാഗരാജാവ്.
മഹസ്രമൂര്ധ്നാ മധ്യേഽഹം മൂര്ധ്നി ശൂര്പേ ച സര്ഷപഃ । ധന്യോഽസി ശേഷേത്യുക്തോഽയം ധന്യോ നാഹമുവാച വൈ
വലിയ ജലാശയങ്ങൾക്കിടയിൽ, ഞാൻ അവന്റെ തലയിൽ ഉണ്ട്, ഒരു ചാക്കിൽ ഉള്ള കടുകുപോലെ; 'ശേഷനേ, നീ ഭാഗ്യവാനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു, പക്ഷേ അവൻ പറഞ്ഞു, 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനല്ല.'
ധന്യഃ കൂര്മോ മമാഽഽധാരോ ഗച്ഛ തത്രൈവ വൈ മുനേ । ധന്യോഽസി കൂര്മേത്യുക്തോഽയം നാരം ധന്യോഽസ്മി വൈ മുനേ
ആമയാണ് എന്നെ താങ്ങുന്നത്, അതിനാൽ ആമ ഭാഗ്യവാനാണ്; നീ അവിടേക്ക് പോവുക, മുനിയേ; 'കൂർമനേ, നീ ഭാഗ്യവാനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു, പക്ഷേ അവൻ പറഞ്ഞു, 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനല്ല.'
വായുനാ ധാര്യമാണോഽഹം മത്തോ ധന്യതമശ്ച സഃ । ധന്യോഽസീത്യുക്തഃ പവനോ ധന്യോ നാഹമുവാച സഃ
വായുവാണ് എന്നെ താങ്ങുന്നത്, അവൻ എന്നേക്കാൾ ഭാഗ്യവാനാണ്; 'നീ ഭാഗ്യവാനാണ്' എന്ന് വായുവിനോട് പറഞ്ഞു, പക്ഷേ അവൻ പറഞ്ഞു, 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനല്ല.'
ധന്യശ്ച ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ വിധാതാ ജഗതാമപി । ധന്യോഽസി തത്ര ധാതാ ച ധന്യോ നാഹമുവാചസഃ
ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവാണ് ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, അവൻ ഭാഗ്യവാനാണ്; 'നീ ഭാഗ്യവാനാണ്' എന്ന് സ്രഷ്ടാവിനോട് പറഞ്ഞു, പക്ഷേ അവൻ പറഞ്ഞു, 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനല്ല.'
ധന്യോ മഹേശ്വരോ ദേവോ യോഗീന്ദ്രാണാം ഗുരോര്ഗുരുഃ । സര്വാരാധ്യഃ സര്വപൂജ്യോ ധര്മരൂപഃ സനാതനഃ
മഹേശ്വരൻ മഹാനായ ദൈവം, യോഗിമാരുടെ ഗുരുവും ഗുരുക്കന്മാരുടെ ഗുരുവുമാണ്. എല്ലാവരും ആരാധിക്കേണ്ടവനും, എല്ലാവരും ആദരിക്കേണ്ടവനും, ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപവും, ശാശ്വതനും ആകുന്നു.
കാലകാലശ്ച സംഹര്താ സ്വയം മൃത്യുംജയഃ പ്രഭുഃ । ധന്യോഽസി തത്ര ശംഭുശ്ച ധന്യോ നാഹമുവാച സഃ
കാലത്തിന്റെ കാലനായി, സകലത്തെയും സംഹരിക്കുന്നവനും, മരണത്തെ ജയിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രഭുവുമാണ്. അപ്പോൾ ശംഭുവേ, നീ ഭാഗ്യവാനാണ് — എന്നാണവൻ പറഞ്ഞത് — ഞാൻ അല്ല.
സര്വാദൌ പൂജനം യസ്യ ജ്ഞാനിനാം ച ഗുരോര്ഗുരുഃ । ധന്യോ ഗണേശ്വരോ ദേവോ ദേവാനാം പ്രവരഃ പരഃ
എല്ലാവർക്കും ആദ്യം പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടവനും, ജ്ഞാനികളുടെ ഗുരുവും, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും പരമനുമായ ഗണേശൻ ഭാഗ്യവാനാണ്.
സിദ്ധേന്ദ്രേഷു മുനീന്ദ്രേഷു ദേവേന്ദ്രേഷു ശ്രുതൌ ശ്രുതമ് । യോഗീന്ദ്രേഷു ച പ്രാജ്ഞേഷു ന ഗണേശാത്പരഃ പുമാന്
സിദ്ധന്മാരിലും, മഹർഷിമാരിലും, ദേവേന്ദ്രന്മാരിലും, വേദങ്ങളിൽ കേൾക്കുന്നതിലും, യോഗിമാരിലും ജ്ഞാനികളിലും, ഗണേശനേക്കാൾ വലിയവൻ ആരുമില്ല.
നിമ്നഗാസു യഥാ ഗങഗാ തീര്ഥേഷു പുഷ്കരം യഥാ । വേദപ്രണിഹിതോ ധര്മോ ഹ്യധര്മസ്തദ്വിപര്യയഃ
നദികളിൽ ഗംഗയെപ്പോലെ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ പുഷ്കരംപോലെ, വേദത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ധർമ്മം അതുപോലെയാണ്; അതിന്റെ വിപരീതം അദർമ്മം.
വേദോ നാരായണഃ സാക്ഷാദ്വയം പൂജ്യാ വ്യവസ്ഥയാ । തസ്മാച്ഛാസ്ത്രാണി സര്വാണി പുരാണാനി ച സന്തി വൈ
വേദം നേരെ നാരായണനാണ്; നമുക്കു ക്രമപ്രകാരം ആരാധന ലഭിക്കണം. അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നത്.
യസ്മാന്നിരൂപിതോ ധര്മശ്ചേതിഹാസശ്ച സംഹിതാ । തസ്മാദ്ധന്യാശ്ച തേ വേദാ വദന്ത്യത്ര മനീഷിണാഃ
അതിനാൽ ധർമ്മവും ഇതിഹാസവും സംഹിതയും നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ ആ വേദങ്ങൾ ഭാഗ്യവാനാണെന്ന് പറയുന്നത്.
യൂയം ധന്യാശ്ച മാന്യാശ്ചേത്യുക്താ വേദാ മയാ തതഃ । ഊയുസ്തേ ന വയം ധന്യാ യജ്ഞസംഘശ്യ സാംപ്രതമ്
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വേദങ്ങളേ, നിങ്ങൾ ഭാഗ്യവാന്മാരും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരുമാണെന്ന് പറഞ്ഞു. അവർ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ അല്ല, ഇപ്പോഴത്തെ യജ്ഞസംഘമാണ് ഭാഗ്യവാൻ.'
വയം വ്യവസ്ഥാകര്താരോ യജ്ഞൌഘഃ ഫലദഃ സ്വയമ് । തസ്മാദ്ധന്യഃ സ ഏവാപി ഗച്ഛ ഗച്ഛ മഹാമുനേ
ഞങ്ങൾ ക്രമം നിശ്ചയിക്കുന്നവരും, യജ്ഞസംഘം തന്നെയാണ് ഫലം നൽകുന്നത്. അതുകൊണ്ട് അവനാണ് ഭാഗ്യം — നീ പോവുക, മഹാമുനിവേ.
ധന്യോഽസി യജ്ഞസംഘോഽസീത്യുക്തസ്തത്ര മയാ വിഭോ । ഊചുസ്തേ ന വയം ധന്യാ ധന്യം കര്മ ശുഭം മുനേ
അവിടെ ഞാൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, നീ യജ്ഞസംഘമാണ്, പ്രഭുവേ.' അവർ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ അല്ല, മഹർഷേ, ഭാഗ്യം നല്ല പ്രവൃത്തിയാണ്.'
ശുഭകര്മാസി ധന്യം ത്വം നാഹം ധന്യമുവാച തത് । കര്മണാം ഫലദാതാ യഃ കര്മഹേതുശ്ച സാംപ്രതമ്
'നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവനാണ് നീ, നീയാണ് ഭാഗ്യവാൻ, ഞാനല്ല,' അങ്ങനെ പറഞ്ഞു; പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം നൽകുന്നവനും ഇപ്പോൾ പ്രവൃത്തിക്ക് കാരണമാകുന്നവനും.
ധാതുര്വിധാതാ ഭഗവാന്സര്വാദിഃ സര്വകാരകഃ । ശ്രീകൃഷ്ണഃ പരമാത്മാ ച ധന്യോ മാന്യശ്ചനിശ്ചിതമ്
സകലത്തിന്റെയും ആദികാരകനും സകല പ്രവർത്തികളുടെയും നിർവാഹകനുമായ ഭഗവാൻ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ, പരമാത്മാവ്, തീർച്ചയായും ഭാഗ്യവാനാണ്, ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ്.
ധര്മാലയം തതോ ഗത്വാ ന ദുഷ്ട്വാ ജഗദീശ്വരമ് । മഥുരാമാഗതോ ദ്രഷ്ടും പരിപൂര്ണതമ് പ്രഭുമ്
പിന്നീട് ധർമ്മത്തിന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് പോയെങ്കിലും ലോകനാഥനെ കാണാനായില്ല. പിന്നെ പൂർണ്ണമായ പ്രഭുവിനെ കാണാൻ മഥുരയിൽ എത്തി.
യജ്ഞാനാം തപസാം ചൈവ വ്രതാനാം ശുഭകര്മണാമ് । ഈശ്വരം ഫലദാതാരം പരമാത്മാനമേവ ച
യജ്ഞങ്ങൾക്കും തപസ്സിനും വ്രതങ്ങൾക്കും നല്ല പ്രവൃത്തികൾക്കും, ഫലം നൽകുന്ന ദൈവവും പരമാത്മാവുമാണ് ഏകദേശം.
കാരണം കാരണാനാം ച ബ്രഹ്മാദീനാം പുരഃസരമ് । ധന്യോഽസീതി മയോക്തശ്ച ദക്ഷിണാഭിഃ സഹേതി ച
കാരണങ്ങളിൽ പ്രധാനമായത്, ബ്രഹ്മാദിമാരിൽ മുൻപിലുള്ളത്; ഞാൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ഭാഗ്യവാനാണ്,' ദാനങ്ങളോടൊപ്പം.
ഇത്യുക്തേന ഭഗവതാ കഥിതം സര്വകാരണമ് । ദക്ഷിണാഭിശ്ച ഫലദോ ഹതയജ്ഞോ ങ്യദക്ഷിണാഃ
ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ സകലത്തിന്റെയും കാരണമാണെന്ന് പറഞ്ഞു; ദാനങ്ങളോടെ ഫലം നൽകുന്നു, എന്നാൽ ദാനം ഇല്ലാത്ത യജ്ഞം നശിക്കും.
ദക്ഷിണാ വിപ്രമുദ്ദിശ്യ തത്കാലേ തു ന ദീയതേ । ഏകരാത്രേ വ്യതീതേ തു തദ്ദാനം ദ്വിഗുണം ഭവേത്
ബ്രാഹ്മണനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ദാനം അപ്പോൾ തന്നെ നൽകാതിരുന്നാൽ, ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞാൽ ആ ദാനം ഇരട്ടിയാക്കണം.
മാസേ ശതഗുണം പ്രോക്തം ദ്വിമാസേ തു സഹസ്രകമ് । സംവത്സരേ വ്യതീതേ തു സ ദാതാ നരകം വ്രജേത്
ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ നൂറിരട്ടി, രണ്ട് മാസം കഴിഞ്ഞാൽ ആയിരംപടി; ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ ദാനദാതാവ് നരകത്തിൽ പോകും.
വര്ഷാണാം ച സഹസ്രം ച മൂത്രകുണ്ഡേ നിപത്യ ച । തതശ്ചാണ़്ഡാലതാം യാതി വ്യാധിയുക്തശ്ച പാതകീ
പാപം ചെയ്തവൻ ആയിരം വർഷം മൂത്രം നിറഞ്ഞ കുഴിയിൽ വീണു കിടക്കേണ്ടി വരും. അതിനുശേഷം അവൻ രോഗബാധിതനായ ചാണ്ഡാളനായി ജനിക്കും.
ദാത്രാ ന ദീയതേ ദാനം ഗ്രഹീത്രാ ചേന്ന ഗൃഹ്യതേ । ഉഭൌ തൌ നരകം പ്രാപ്തൌ വര്ഷാണാം ച സഹസ്രകമ്
ദാനദാതാവ് ദാനം നൽകാതിരുന്നാലും, സ്വീകരിക്കേണ്ടവൻ സ്വീകരിക്കാതിരുന്നാലും, ഇരുവരും ആയിരം വർഷം നരകത്തിൽ പോകേണ്ടി വരും.
യജമാനശ്ച ചാണ്ഡാലോ ബ്രഹ്മണസ്തത്പുരോഹിതഃ । വ്യാധിയുക്താവുഭൌ തൌ ച പാപിനൌ കര്മണഃ ഫലാത്
യജമാനനും ബ്രാഹ്മണപുരോഹിതനും പാപഫലമായി രോഗബാധിതരായ ചാണ്ഡാളന്മാരായി ജനിക്കും.
സര്വേ ദേവാശ്ച മുനയോ ജഹസുര്വിസ്മയം യയുഃ । വിസ്മയം ച യയൌ നന്ദസ്തത്യാജ പുത്രഭാവകമ്
എല്ലാ ദേവന്മാരും മുനികളും അത്ഭുതത്തോടെ ചിരിച്ചു. നന്ദനും അത്ഭുതപ്പെട്ടു, പിതൃത്വബോധം ഉപേക്ഷിച്ചു.
രുരോദ ച സഭാമധ്യേ ലജ്ജാഹീനഃ ശുചാഽഽകുലഃ । ത്യജ മൌഹമിതീത്യുക്ത്വാ ബോധയാമാസ പാര്വതീ
അവൻ സഭാമധ്യേ ലജ്ജയില്ലാതെ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി കരഞ്ഞു. 'മോഹം വിട്ടേക്കു' എന്നു പറഞ്ഞ് പാർവതി അവനെ ഉപദേശിച്ചു.
നന്ദ ഉവാച അമൂല്യരത്നം മാണിക്യം യഥാ കുജന്മനോ ഗൃഹേ । സ്ഥിതം തേന ച ദേവേശ തഥാഽഹം വഞ്ചിതഃ പ്രഭോ
നന്ദൻ പറഞ്ഞു: ഒരു അമൂല്യരത്നം അല്ലെങ്കിൽ മാണിക്യം ദുഷ്ടന്റെ വീട്ടിൽ വെച്ചാൽ അതുപോലെ തന്നെ നഷ്ടമാകും. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ദേവേശാ, ഞാൻ വഞ്ചിതനായി.