സഹസ്രയോജനോര്ധ്വശ്ച പരിതശ്ച ചതുര്ഗുണഃ । ഗോപീനാം കല്പവൃക്ഷശ്ച സര്വവാഞ്ഛാഫലപ്രദഃ
ആ ആൽമരം ആയിരം യോജന ഉയരവും, അതിന്റെ ചുറ്റളവ് അതിന്റെ നാലിരട്ടിയുമാണ്; ഗോപികമാരുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന കൽപ്പവൃക്ഷം അതാണ്.
ക്രീഡാന്വിതൈരാവൃതശ്ച രാധാദാസീത്രിലക്ഷകൈഃ । വിരജാതീരനിരാണാം വായുനാ ശീതലേന ച
അത് മൂന്ന് ലക്ഷം രാധാമാരുടെ കളിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വിരജാനദിയുടെ തീരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തണുത്ത പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ കാറ്റ് അവിടെ വീശുന്നു.
പുഷ്പാന്വിതേന മന്ദേന പവിത്രശ്ച സുഗന്ധിനാ । ദാസീഗണൈരസംഖ്യൈശ്ച വൃന്ദാവനവിനോദിനീ
പൂക്കളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ, മൃദുവും വിശുദ്ധവുമായ കാറ്റും, അനേകം ദാസിമാരുടെ കൂട്ടങ്ങളും വൃന്ദാവനത്തെ ആനന്ദകരമാക്കുന്നു.
തത്ര ക്രീഡതി രാധാ സാ മമ പ്രാണാധിദേവതാ । സേയം ശ്രീദാമശാപേന വൃഷഭാനസുതാഽധുനാ
അവിടെ എന്റെ പ്രാണാദേവതയായ രാധാ കളിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ശ്രീദാമന്റെ ശാപം മൂലം അവൾ വൃഷഭാനുവിന്റെ മകളായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാദിദേവൈഃ സിദ്ധേന്ദ്രൈര്മുനീന്ദ്രൈഃ പൂജിതാ വ്രജ । സിദ്ധൈര്ഗുണൈര്ബലൈര്ബുദ്ധ്യാ ജ്ഞാനയോഗൈശ്ച വിദ്യയാ
ബ്രഹ്മാദിദേവന്മാരും, സിദ്ധന്മാരും, മഹർഷിമാരും, ഗുണങ്ങൾ, ശക്തി, ബുദ്ധി, ജ്ഞാനം, യോഗം, വിദ്യ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നരായവർ വ്രജയിൽ അവളെ ആരാധിക്കുന്നു.
താത സര്വപ്രകാരേണ വന്ദ്യാ സത്സദൃശീ പ്രിയാ । ഇത്യേവം കഥിതം നന്ദ ബ്രഹ്മാണ്ഡാനാം ച വര്ണനമ്
അച്ഛാ, അവൾ എല്ലാ രീതിയിലും വന്ദനീയയും, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പ്രിയയും ആകുന്നു; ഇങ്ങനെ, നന്ദാ, ലോകങ്ങളുടെ വിവരണം ഞാൻ പറഞ്ഞു.
അഥ പഞ്ചാശീതിതമോഽധ്യായഃ നന്ദ ഉവാച വര്ണാനാം ച ചതുര്ണാം ച ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യം ച സാംപ്രതമ് । വിപാകം കര്മണാം ചൈവ സര്വേഷാം പ്രാണിനാമപി
നന്ദൻ ചോദിച്ചു: നാലു വർണങ്ങൾക്കും എന്താണ് ഭക്ഷ്യവും അഭക്ഷ്യവും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും കര്മഫലവും, കാരണങ്ങളുടെ കാരണവും എന്നിങ്ങനെ ദയവായി പറയാമോ?
കഥയസ്വ മഹാഭാഗ കാരണാനാം ച കാരണമ് । ത്വത്തോഽന്യം കം ച പൃച്ഛാമി നിതാന്തം സന്തമീശ്വരമ്
മഹാഭാഗവ, കാരണങ്ങളുടെ കാരണമെന്താണെന്ന് ദയവായി വിശദീകരിക്കണം; അതിനേക്കാൾ നല്ലതാരെയും ഞാൻ ചോദിക്കാനില്ല, സത്യസ്വരൂപനായ ഈശ്വരനേ.
ശ്രീഭഗവാനുവാച ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യം ചതുര്ണാം ച വര്ണാനാം ച യഥോചിതമ് । വേദോക്തം ശ്രൂയതാ താത സാവധാനം നിശാമയ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നാലു വർണങ്ങൾക്കും യോജിച്ച ഭക്ഷ്യങ്ങളും അഭക്ഷ്യങ്ങളും വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ പറയാം; അച്ഛാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
അയഃപാത്രേ പയഃപാനം ഗവ്യം സിദ്ധാന്നമേവ ച । ഭൃഷ്ടാദികം പധു ഗുഡം നാലികേരോദകം തഥാ
ഇരുമ്പ് പാത്രത്തിൽ പാൽ കുടിക്കുന്നത്, പശുവിന്റെ ഉത്പന്നങ്ങൾ, പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം, വറുത്തതും, ശർക്കരയും, തേങ്ങാപ്പാനീയം എന്നിവയാണ്.
ഫലം മൂലം ച യത്കിംചിദഭക്ഷയം മനുരബ്രവീത് । ദഗ്ധാന്നം തപ്തസൌവീരമഭക്ഷ്യം വ്രഹ്മനിര്മിതമ്
മനു പറഞ്ഞതുപോലെ, ഭക്ഷിക്കാൻ പാടില്ലാത്ത പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും, കത്തിച്ച ഭക്ഷണവും ചൂടായ പുളിച്ച പാനീയവും ബ്രഹ്മാവ് അഭക്ഷ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
നാലികേരോദകം കാംസ്യേ താമ്രപാത്രേ സ്ഥിതം മധു । ഗവ്യം ച താമ്രപാത്രസ്ഥം സര്വം മദ്യം ഘൃതം വിനാ
കാംസ്യപാത്രത്തിൽ തേങ്ങാപ്പാനീയം, താമ്രപാത്രത്തിൽ തേൻ, പശുവിന്റെ ഉത്പന്നങ്ങൾ താമ്രപാത്രത്തിൽ, എല്ലാ മദ്യവും നെയ്യൊഴികെ,
താമ്രപാത്രേ പയഃപാനമുച്ഛിഷ്ടേ ഘൃതഭോജനമ് । ദുഗ്ധം സലവണം ചൈവ സദ്യോ ഗോമാംസഭക്ഷണമ്
താമ്രപാത്രത്തിൽ നിന്ന് പാൽ കുടിക്കൽ, മറ്റൊരാളുടെ ഭക്ഷ്യശേഷം ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ, ഉപ്പു കലർന്ന പാൽ, ഉടൻ പശുമാംസം കഴിക്കൽ എന്നിവ എല്ലാം നിരോധിതമാണ്.
അഭക്ഷ്യം മധുമിക്ഷം ച ഘൃതം തൈലം ഗുഡം തഥാ । ആര്ദ്രകം ഗുഡസംയുക്തമഭക്ഷ്യം ശ്രുതിസംമതമ്
തേനു, പനങ്കുരു, നെയ്യ്, എണ്ണ, ശർക്കര, ശർക്കര ചേർത്ത ഇഞ്ചി എന്നിവയും ഭക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു.
പീതശേഷജലം ചൈവ മാഘേ ച മൂലകം തഥാ । ജപാദികം ച ശയനേ സദാ പ്രാജ്ഞഃ പരിത്യജേത്
മറ്റൊരാൾ കുടിച്ച ശേഷമുള്ള വെള്ളം, മാഘമാസത്തിൽ മുള്ളങ്കി, കിടക്കയിൽ കിടന്ന് ജപമോ അതിനോടു സാമ്യമുള്ള കാര്യങ്ങളോ ചെയ്യുന്നത്, ബുദ്ധിമാന്മാർ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം.
ദ്വിര്ഭോജനം ച ദിവസേ സംധ്യയോഹ്ഭോജനം തഥാ । ഭക്ഷ്യം ച രാത്രിശേഷേ ച ധ്രുവം പ്രാജ്ഞഃ പരിത്യജേത്
ഒരു ദിവസം രണ്ടുതവണ ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ, സന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം, രാത്രിയിൽ വൈകി ഭക്ഷണം എന്നിവ ബുദ്ധിമാന്മാർ നിർബന്ധമായും ഒഴിവാക്കണം.
പാനീയം പായസം ചൂര്ണം ഘുതം ലവണമേവ ച । സ്വസ്തികം ഗുഡകം ചൈവ ക്ഷീരം തക്രം തഥാ മധു
വെള്ളം, പായസം, പൊടി വിഭവങ്ങൾ, നെയ്യ്, ഉപ്പ്, പുളിച്ച ഭക്ഷണം, ശർക്കര, പാൽ, മോർ, തേൻ—
ഹസ്താദ്ധസ്തഗൃഹീതം ച സദ്യോ ഗോമാംസമേവ ച । കര്പൂരം രൌപ്യപാത്രസ്ഥമഭക്ഷ്യം ശ്രുതിസംമതമ്
കൈയിൽ നിന്ന് കൈയിലേക്ക് നൽകുന്ന ഭക്ഷണം, ഉടൻ പശുമാംസം, വെള്ളി പാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച കർപ്പൂരം എന്നിവയും ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഭക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യമല്ല.
പരിവേഷണകാരീ ചേദ്ഭോക്താരം സ്പൃശതേ യദി । മഭക്ഷ്യം ച തദന്നം ച സര്വേഷാമേവ സംമതമ്
ഭക്ഷണം നൽകുന്നവൻ ഭക്ഷിക്കുന്നവനെ സ്പർശിച്ചാൽ ആ അന്നം എല്ലാവർക്കും ഭക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
നകുലാനാം ഗണ്ഡകാനാം മഹിഷാണാം ച പക്ഷിണാമ് । സര്പാണാം സൂകരാണാം ച ഗര്ദഭാനാം വിശേഷതഃ
മംഗൂസ്, എലി, കാള, പക്ഷികൾ, പാമ്പ്, പന്നി, പ്രത്യേകിച്ച് കഴുത എന്നിവയുടെ മാംസം—
മര്ജാരാണാം സൃഗാലാനാം കുക്കുടാനാം വ്രജേശ്വര । വ്യാഘ്രാണാമപി സിംഹാനാം ത്യാജ്യം മാംസം നൃണാം സദാ
പൂച്ച, നരി, കോഴി, കടുവ, സിംഹം എന്നിവയുടെ മാംസം മനുഷ്യർ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം, വ്രജരാജാവേ.
ജലൌകസാം ച നക്രാണാം ഗേധികാനാം തഥൈവ ച । മണ്ഡൂകാനാം കര്കടാനാം ചുഞ്ചുകാനാം ച നിശ്ചിതമ്
ജലജന്തുക്കൾ, മുങ്ങ, എലി, തവള, ഞണ്ട്, മൂക്കുള്ള പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ മാംസം തീർച്ചയായും നിരോധിതമാണ്.
ഗവാം ച ചമരീണാം ച ന കലൌ മാംസഭക്ഷണമ് । ഹസ്തിനാം ഘോടകാനാം ച നൃണാമേവ ച രക്ഷസാമ്
കാള, യാക്ക് എന്നിവയുടെ മാംസം കലിയുഗത്തിൽ ഭക്ഷിക്കാൻ പാടില്ല. ആന, കുതിര, മനുഷ്യൻ, രാക്ഷസൻ എന്നിവയുടെ മാംസം പോലും ഒഴിവാക്കണം.
ദംശശ്ച മശകശ്ചൈവ മക്ഷികാ ച പിപീനികാ । അന്യേധാം ച നിഷിദ്ധാനാം ലോകേ വേദേ വ്രജേശ്വര
കമ്മർ, ഈച്ച, തേനീച്ച, ഉറുമ്പ് തുടങ്ങിയ മറ്റു നിരോധിത ജീവികൾ ലോകത്തും വേദങ്ങളിലും നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു, വ്രജരാജാവേ.
വാനരാണാം ഭല്ലുകാനാം ശരഭാണാം തഥൈവ ച । നിഷിദ്ധം മൃഗനാഭീനാം ഗര്ദഭാനാം ച മാംസകമ്
കുരങ്ങ്, കരടി, ശരഭം, കസ്തൂരിമൃഗം, കഴുത എന്നിവയുടെ മാംസം നിരോധിതമാണ്.
അഭക്ഷ്യം മഹിഷീണാം ച ദുഗ്ധം ദധി ഘൃതം തഥാ । സ്വസ്തികം ച തഥാ തത്ര വിപ്രാണാം നവനീതകമ്
കാളയുടെ പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, പുളിച്ച ഭക്ഷണം, ബ്രാഹ്മണർക്ക് പുതിയ വെണ്ണ എന്നിവ ഭക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യമല്ല.
മാംസമുച്ഛൈഃശ്രവസകം തസ്യ ദുഗ്ധാദികം തഥാ । വര്ണാനാം ച ചതുര്ണാം ചാപ്യഭക്ഷ്യം ച ശ്രുതൌ ശ്രുതമ്
ഉച്ചൈശ്രവസ് കുതിരയുടെ മാംസം, അതിന്റെ പാൽ മുതലായവയും, നാലു വർണ്ണങ്ങൾക്കും ശാസ്ത്രത്തിൽ ഭക്ഷിക്കാൻ പാടില്ലെന്ന് പറയുന്നു.
അഭക്ഷ്യമാര്ദ്രകം ചൈവ സര്വേഷാം ച രവേര്ദിനേ । പര്യുഷിതം ചലം ചാന്നം വിപ്രാണാം ദുഗ്ധമേവ ച
രവിവാരത്തിൽ എല്ലാവർക്കും ഇഞ്ചി ഭക്ഷിക്കാൻ പാടില്ല. പഴകിയ ഭക്ഷണവും, ബ്രാഹ്മണർക്ക് പാൽ പോലും ഭക്ഷിക്കാൻ പാടില്ല.
വര്ണാനാം ച ചതുര്ണാം ചാപ്യവീരാന്നസ്യ ഭക്ഷണമ് । തദന്നം ച സുരാതുല്യം ഗോമാംസാധികമേവ ച
നാലു വർണ്ണങ്ങൾക്കും ഹോമം ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നത് നിരോധിതമാണ്; അത്തരം അന്നം മദ്യം പോലെയും പശുമാംസത്തേക്കാൾ മോശമെന്നു കണക്കാക്കുന്നു.
അവീരാന്നം ച യോഭുങ്ക്തേ ബ്രാഹ്മണോ ജ്ഞാനദുര്ബലഃ । പിതൃദേവാര്ചനം തസ്യ നിഷ്ഫലം മനുരബ്രവീത്
ജ്ഞാനമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ ഹോമം ചെയ്യാത്ത അന്നം കഴിച്ചാൽ, അവന്റെ പിതൃദേവാരാധന ഫലപ്രദമാകില്ലെന്ന് മനു പറഞ്ഞു.