നവഗ്രഹാഷ്ടൌ വസവോ ദേവാഃ കോടിത്രയം തഥാ । ബ്രാഹ്മണാക്ഷത്രവിട്ശൂദ്രാ യക്ഷഗന്ധര്വകിന്നരാഃ
ഒമ്പത് ഗ്രഹങ്ങൾ, എട്ട് വസുക്കൾ, ദേവന്മാർ—മൂന്നു കോടി; ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ—
ഭൂതാദയോ രാങസാശ്ചാപ്യേവം സര്വം ചരാചരമ് । വിശ്വേ വിശ്വേ വിനിര്മാണാഃ സ്വര്ഗാഃ സപ്ത ക്രമേണ ച
ഭൂതാദികൾ, രാക്ഷസന്മാർ, ഇങ്ങനെ സകല ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമാണ്; വിവിധ ലോകങ്ങൾ, ഏഴു സ്വർഗ്ഗങ്ങൾ ക്രമമായി—
സപ്തസാഗരസംയുക്താ സപ്തദ്വീപാ വസുംധരാ । കാഞ്ചനീഭൂമിസംയുക്താ തമോയുക്തം സ്ഥലം തഥാ
ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചേർന്ന ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി; പൊന്നുപോലുള്ള ഭൂമി, ഇരുണ്ട പ്രദേശം—
പാതാലാശ്ച തഥാ സപ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡമേഭിരേവ ച । വിശ്വേ വിശ്വേ ചന്ദ്രസൂയോ പുണ്യക്ഷേത്രം ച ഭാരതമ്
പാതാളങ്ങൾ ഏഴും, അങ്ങനെ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം; വിവിധ ലോകങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഭാരതം എന്ന പുണ്യഭൂമി—
തീര്ഥാന്യേതാനി സര്വത്ര ഗങ്ഗാദീതി വ്രജേശ്വര । യാവന്തി ലോമകൂപാനി മഹാവിഷ്ണോഃ ക്രമേണ ച
ഗംഗയും മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളും എല്ലായിടത്തും, വ്രജരാജാവേ, മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിലെ രോമരന്ധ്രങ്ങൾ എത്രയോ അത്രയേറെ ക്രമത്തിൽ ഉണ്ട്.
വിശ്വാന്യേവ ഹീ താവന്തി ഹ്യമംഖ്യാതാനി ച ധ്രുവമ് । വിശ്വേഷാസൂര്ധ്വാഭാമേ ച വൈകുണ്ഠശ്ച നിരാശ്രയഃ
നിശ്ചയമായും, എത്ര ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടോ അത്രയും അനവധി ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയെല്ലാം കവിഞ്ഞ്, അതിനുമുകളിൽ, ആശ്രയമില്ലാത്ത വൈകുണ്ഠം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
മദിച്ഛയാ വിനിര്മാണാ വേദാഃ കഥിതുമക്ഷമാഃ । കുയോഗിനാമ ദൃഷ്ടശ്ചാമഭക്താനാം വിനിശ്ചിതമ്
എന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട വേദങ്ങൾ പോലും എന്നെ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; അവ കുഴപ്പമുള്ള യോഗികളും ഭക്തിയില്ലാത്തവരും മാത്രം കാണുന്നു.
തസ്മാദുപരി ഗോലോകഃ പഞ്ചാശത്കോടിയോജനഃ । വായുനാ ധാര്യമാണശ്ച വിചിത്രഃ പരമാശ്രമഃ
അതുകൊണ്ട് അതിനുമുകളിൽ ഗോളോകം ഉണ്ട്, അമ്പത് കോടി യോജന ഉയരത്തിൽ, വായുവാൽ താങ്ങപ്പെട്ട്, അത്ഭുതകരമായും പരമശ്രേഷ്ഠമായ വാസസ്ഥലമായും നിലകൊള്ളുന്നു.
അതീവ രമ്യനിര്മാണോ നിത്യരൂപോ മദിച്ഛയാ । ശതശ്രൃങ്ഗേണ ശൈലേന പുണ്യവൃന്ദാവനേന ച
അത് അത്യന്തം ആകർഷകമായ രൂപത്തിൽ, എന്നെന്നേക്കുമായി നിലനിൽക്കുന്നവയും, എന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം രൂപംകൊണ്ടതുമായിരിക്കുന്നു; നൂറു കുന്നുകൾ ഉള്ള ഒരു പർവ്വതവും, പുണ്യമായ വൃന്ദാവനവും അവിടെയുണ്ട്.
സുരാസമണ്ഡലേനാപി നദ്യാ വിരജയാ യുതഃ । കോടിയോജനവിസ്തീര്ണാ പ്രസ്ഥേന വിരജാ വ്രജ
ദേവതകളുടെ വലയവും വിരജാനദിയും ചേർന്ന്, ഒരു കോടി യോജന വീതിയുള്ളതും, വിരജാനദി വ്രജയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുമായിരിക്കുന്നു.
ദൈര്ധ്യം തസ്യാഃ ശതഗുണം പരിതഃ പരമാ ശുഭാ । അമൂല്യരത്നനികരൈര്ഹീരമാണിക്യയോസ്തഥാ
അവളുടെ നീളം ചുറ്റും നൂറിരട്ടി കൂടുതലാണ്, അത്യന്തം മംഗളകരമായതും, വിലമതിക്കാനാകാത്ത രത്നങ്ങൾ, പൊന്നും മാണിക്യങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്.
മണീനാം കൌസ്തുഭാദീനാമസംഖ്യാനാം മനോഹരാ । അമൂല്യരത്നനിര്മാണം തത്രാവി പ്രതിമന്ദിരമ്
കൗസ്തുഭം പോലുള്ള അനേകം മനോഹരമായ രത്നങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്; വിലകണക്കില്ലാത്ത രത്നങ്ങളിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ച ക്ഷേത്രങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും കാണാം.
മനോഹരം ച പ്രാകാരമദൃഷ്ടം വിശ്വകര്മണാ । ഗോപീഭിര്ഗോപനികരൈര്വൈഷ്ടിതം കാമധേനുഭിഃ
വിശ്വകർമ്മൻ മുമ്പ് കാണാത്തവിധം നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ മതിൽ അവിടെയുണ്ട്; ഗോപികളും, ഗോപസംഘങ്ങളും, കാമധേനുക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
കല്പവൃക്ഷൈഃ പാരിജാതൈരസംഖ്യൈശ്ച സരോവരൈഃ । പുഷ്പോദ്യാനൈഃകോടിഭിശ്ച സംവൃതം രാസമണ്ഡലമ്
കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങളും പാർിജാതമരങ്ങളും അനേകം സരസ്സുകളും കോടിക്കണക്കിന് പുഷ്പോദ്യാനങ്ങളും ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന രാസമണ്ഡലം അവിടെയുണ്ട്.
വേഷ്ടിതം വേഷ്ടിതൈര്ഗോപൈര്മന്ദിരൈഃ ശതകോടിഭിഃ । രത്നപ്രദീപയുക്തൈശ്ച പുഷ്പതല്പസമന്വിതൈഃ
ഗോപന്മാരും, നൂറുകോടി ക്ഷേത്രങ്ങളും, രത്നദീപങ്ങളും പുഷ്പപ്പടുക്കകളും ചേർന്ന് ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
സുഗന്ധിചന്ദനാമോദൈഃ കസ്തൂരീകുങ്കുമാന്വിതൈഃ । ക്രീഡോപയുക്തൈര്ഭോഗേശ്ച താമ്ബൂലൈര്വാസിതൈര്ജലൈഃ
സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനത്തിന്റെ മണവും, കസ്തൂരി, കുങ്കുമം എന്നിവയും, വിനോദത്തിനും ആസ്വാദനത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നതും, താമ്പൂലത്തിന്റെ സുഗന്ധം കലർന്ന വെള്ളവും അവിടെയുണ്ട്.
ധൂപൈഃ സുരഭിരമ്യൈശ്ച മാല്യൈശ്ച രത്നദര്പണൈഃ । രക്ഷകൈ രക്ഷിതം ശശ്വദ്രാധാദാസീത്രികോടിഭിഃ
സുഖകരമായ ധൂപവും, മാലകളും രത്നക്കണ്ണാടികളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, രാധയുടെ ദാസിമാരുടെ കോടികൾ അവിടെയെല്ലാം കാവലുണ്ട്.
അമൂല്യരത്നാഭരണൈര്വഹ്നിശുദ്ധാംശുകൈരപി । ലക്ഷണത്തഗജേന്ദ്രാണാം വേഷ്ടിതം ച ബലൈഃ ക്രമാത്
വിലമതിക്കാനാകാത്ത രത്നാഭരണങ്ങളും, അഗ്നിയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും, ഗജേന്ദ്രന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങൾ ക്രമമായി ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുമാണ്.
നവയൌവനസംപന്നൈ രൂപൈര്നിരുപമൈരപി । രമ്യം ച വര്തുലാകാരം ചന്ദ്രബിമ്ബം യഥാ വ്രജ
പുതിയ യൗവനത്തിൽ നിറഞ്ഞ, ഉപമയില്ലാത്ത സൗന്ദര്യമുള്ളവരാൽ നിറഞ്ഞതും, മനോഹരവും വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതും, ചന്ദ്രബിംബംപോലെയുള്ളതുമാണ് വ്രജം.
അമൂല്യരത്നരചിതം ദശയോജനവിസ്തൃതമ് । കസ്തൂരീകുങ്കുമൈ രഭ്യൈഃ സുഗന്ധിചന്ദനാര്ചിതമ്
വിലമതിക്കാനാകാത്ത രത്നങ്ങളിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ച, പത്ത് യോജന വീതിയുള്ളതും, കസ്തൂരി, കുങ്കുമം, സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് അർച്ചിച്ചതുമാണ്.
ആവൃതം മങ്ഗലഘടൈഃ ഫലപല്ലവസംയുതൈഃ । ദധിലാജൈശ്ച പര്ണൈശ്ച സ്നിഗ്ധദൂര്വാങ്കുരൈഃ ഫലൈഃ
മംഗളകരമായ കലശങ്ങൾ, പഴങ്ങൾ, കൊമ്പുകൾ, തൈകൾ, തൈരുപയോഗിച്ച അന്നങ്ങൾ, ഇലകൾ, മൃദുലമായ ദർഭത്തൈകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ശ്രീരാമകദലീസ്തമ്ഭൈരസംഖ്യൈശ്ച മനോഹരൈഃ । പട്ടസൂത്രനിബദ്ധൈശ്ച സ്നിഗ്ധൈശ്ചന്ദനപല്ലവൈഃ
ശ്രീരാമക്കായയുടെ ആകർഷകമായ അനേകം തൂണുകളും, പറ്റുപൂച്ചാർത്ത് കെട്ടിയ ചന്ദനപ്പല്ലവങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്.
ചന്ദനാസക്തമാല്യൈശ്ച ഭൂഷണൈശ്ച വിഭൂഷിതമ് । അമൂല്യരത്നരചിതം ശതശൃങ്ഗമനോഹരമ്
ചന്ദനത്തിൽ ചേർത്ത മാലകളും ഭൂഷണങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, വിലമതിക്കാനാകാത്ത രത്നങ്ങളിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ച, നൂറു കുന്നുകൾ ഉള്ള മനോഹരമായതുമാണ്.
കോടിയോജനമൂര്ധ്വം ച ദൈര്ധ്യം ശതഗുണോത്തരമ് । ശൈലപ്രസ്ഥപരിമിതം പഞ്ചാശത്കോടിയോജനമ്
അത് ഒരു കോടി യോജന ഉയരത്തിൽ, നീളം നൂറിരട്ടി കൂടുതലും, പർവ്വതപ്രസ്ഥങ്ങളാൽ അളക്കപ്പെടുന്ന അമ്പത് കോടി യോജനവീതിയുമാണ്.
അതീവ കമനീയം യ വേദാനിര്വചനീയകമ് । പ്രാകാരമിവ തസ്യാപി ഗോലലോകസ്യ മനോഹരമ്
അത് അത്യന്തം മനോഹരവും, വേദങ്ങൾക്കു പോലും വിവരണം ചെയ്യാനാകാത്തതും, ആ ഗോലോകലോകത്തെ വളയുന്ന അതിമനോഹരമായ മതിലുപോലെയും ആകുന്നു.
പരിതോ വേഷ്ടിതം രമ്യം ഹീരഹാരസമന്വിതമ് । തത്ര വൃന്ദാവനം രമ്യം യുക്തം ചന്ദനപാദപൈഃ
ചുറ്റും മുഴുവൻ സുവർണ്ണമണിമാലകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ ആ വലയത്തിൽ, ചന്ദനവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ വൃന്ദാവനം ഉണ്ട്.
കല്പവൃക്ഷൈശ്ച നമ്യൈശ്ച മന്ദാരൈഃ കാമധേനുഭിഃ । ശോഭിതം ശോഭനാഢ്യൈശ്ച പുഷ്പോദ്യാനൈര്മനോഹരൈഃ
അവിടെ കനിവുള്ള കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങൾ, നമിക്കുന്ന മരങ്ങൾ, മന്ദാരവൃക്ഷങ്ങൾ, കാമധേനുവുകൾ, അതുപോലെ മനോഹാരിതയാൽ സമൃദ്ധമായ പൂങ്കാനങ്ങൾ എല്ലാം ചേർന്ന് ആ പ്രദേശം അലങ്കരിക്കുന്നു.
ക്രീഡാസരോവരൈ രമ്യൈഃ സുരമ്യൈ രതിമന്ദിരൈഃ । അതീവ രമ്യം രഹസി രാസയോഗ്യസ്ഥലാന്വിതമ്
അവിടെ കളിക്കാനുള്ള മനോഹരമായ തടാകങ്ങൾ, അത്യന്തം ആകർഷകമായ വിനോദമന്ദിരങ്ങൾ, രഹസ്യമായ മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ രാസനൃത്തത്തിന് അനുയോജ്യമായ ഇടങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്.
രക്ഷിതം രക്ഷകൈ രമ്യൈരസംഖ്യൈര്ഗോപികാഗണൈഃ । പരിതോ വര്തുലാകാരം ത്രിലക്ഷയോജനം വനമ്
അസംഖ്യമായ മനോഹരമായ ഗോപികാസമൂഹങ്ങൾ ആ വനത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ആ വനം മുഴുവൻ വൃത്താകൃതിയിലും മൂന്ന് ലക്ഷം യോജനവ്യാപകവുമാണ്.
ഷട്പദധ്വനിസംയുക്തം പുംസ്കോകിലരുതാന്വിതമ് । തത്രാക്ഷയോ വടോ രമ്യോ രഹസ്യേ ബഹൃവിസ്തൃതഃ
അവിടെ തേനീച്ചകളുടെ മധുരമായ ഗാനം, ആൺകുയിലുകളുടെ വിളികൾ എന്നിവ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവിടെ അക്ഷയവും മനോഹരവുമായ വലിയ ആൽമരം രഹസ്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു.