പുനഃ പുനര്ഭ്രമന്ത്യേവ സര്വേ താത സ്വകര്മണാ । കരോതി കര്മ നിര്മൂലം മദ്ഭക്തോ മത്പിയഃ സദാ
എല്ലാവരും വീണ്ടും വീണ്ടും തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലപ്രകാരം ഈ ലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. എങ്കിൽ എനിക്ക് പ്രിയനായ ഭക്തൻ തന്റെ കർമ്മങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു.
സത്യം ത്രേതാ ദ്വാപരശ്ച കലിശ്ചേതി ചതുര്യുഗമ് । പഞ്ചവിംശത്സഹസ്രാണാം യുഗാന്തേ നിധനം മനോഃ
സത്യയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം — ഇവയാണ് നാലു യുഗങ്ങൾ. ഇരുപത്തയ്യായിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ മനുവിന്റെ കാലം അവസാനിക്കുന്നു.
മനോഃ സമം മഹേന്ദ്രസ്യ പരമായുര്വിനിര്മിതമ് । ചതുര്ദശേന്ദ്രവിച്ഛിത്തൌ ബ്രഹ്മണോ ദിനമുച്യതേ
മനുവിന്റെ ആയുസ്സും മഹേന്ദ്രന്റെ ആയുസ്സിനും തുല്യമാണ്. പതിനാലു ഇന്ദ്രന്മാർ കഴിഞ്ഞാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം പരിമിതാ രാത്രിഃ കാലവിദ്ഭര്വിനിര്മിതാ । ഏവം പരിമിതാ മാസാ വര്ഷം ച പരിനിശ്ചിതമ്
ഇങ്ങനെ, കാലത്തെ അറിയുന്നവർ നിർണ്ണയിച്ചതുപോലെ, രാത്രിയും അളക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ മാസവും വർഷവും നിർണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണശ്ച വര്ഷശതം പരമായുര്വിനിര്മിതമ് । നിമേഷമാത്രം കാലോഽയം ബ്രഹ്മണോ നിധനേ മമ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നൂറു വർഷം അത്യുത്തമമായ ആയുസ്സാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അന്തത്തിൽ, ആ കാലം എനിക്ക് ഒരു കണ്ണിറുക്കുപോലെയാണ്.
ബ്രഹ്മാദിതൃണപര്യന്തം സര്വം വിശ്വേ വിനിര്മിതമ് । സത്യോഽഹം പരമാത്മാ ച ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹഃ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ ഈ സർവ്വലോകവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഞാൻ സത്യം, പരമാത്മാവ്, ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദൈവം തന്നെയാണ്.
മന്മന്ത്രോപാസകഃ സത്യോ ദേഹം ത്യക്ത്വാ ധരാസു ച । യാസ്യത്യേവ ഹി ഗോലോകം ഛിത്വാ കര്മ പുരാതനമ്
എന്റെ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് എന്നെ ഭജിക്കുന്നവൻ, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പഴയ കർമ്മങ്ങളെ മുറിച്ചിട്ട് ഗോലോകത്തിൽ എത്തും.
അസംഖ്യബ്രഹ്മണാം പാതേ ന ഭവേത്തസ്യ പാതനമ് । ഗൃഹ്ണതി നിത്യം സ്വം ദേഹം ജന്മമൃത്യുജരാപഹമ്
എത്രയോ ബ്രഹ്മാവുകൾ നശിച്ചാലും, അവൻ ഒരിക്കലും താഴുന്നില്ല. അവൻ എപ്പോഴും ജനനമരണവൃദ്ധികൾ ഇല്ലാത്ത തന്റെ ശരീരം തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.
ന നന്ദ മമ ഭക്താനാമശുഭം വിദ്യതേ ക്വചിത് । നിത്യം സുദര്ശനം തം ച പരിരക്ഷതി മര്വതഃ
നന്ദാ, എന്റെ ഭക്തന്മാർക്ക് എവിടെയും ദുർഭാഗ്യം ഉണ്ടാകില്ല. സുദർശനം അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.
മത്തോ ഹി ബലവാന്ഭക്തശ്ചിന്തിതോഽഹം ന ചിന്തിതഃ । അഹം സ്വാമീ ച തസ്യൈവ ന മേ സ്വാമീ പിതാ പ്രസൂഃ
എന്റെ ഭക്തൻ എനിക്കിലും ശക്തനാണ്; ഞാൻ എപ്പോഴും ഓർക്കപ്പെടുന്നു, മറക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഞാൻ അവന്റെ മാത്രം സ്വാമിയാണ്; എനിക്ക് സ്വാമിയോ, അച്ഛനോ, ജനകനോ ഇല്ല.
പുത്രബുദ്ധിം പരിത്യജ്യ ഭജ മാം ബ്രഹ്മരൂപിണമ് । ഛിത്തവാ ച ബ്രഹ്മനിഗഡം ഗോലോകം തദ്വ്രജ സ്വയമ്
പുത്രബോധം ഉപേക്ഷിച്ച്, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ എന്നെ ഭജിക്കൂ. മനസ്സിന്റെ ബന്ധനം തകർത്തു, നീ സ്വയം ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോവുക.
കഥയസ്വ യശോദാം ച ഗോപീം ഗോപഗണാം വ്രജ । തൈശ്ച സര്വൈര്ജനൈഃ ശോകം ത്യജ സ്വമന്ദിരം വ്രജ
യശോദയെ, ഗോപികളെ, ഗോപന്മാരെയും വ്രജഭൂമിയെയും കുറിച്ച് പറയുക. അവരോടൊപ്പം എല്ലാ ദുഃഖവും വിട്ട്, നീ സ്വന്തമായ വീട്ടിലേക്ക് പോവുക.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ഭഗവാന്വിരരാമ ച സംസദി । പപ്രച്ഛ പുനരേവം തം നന്ദശ്ചാഽഽനന്ദസംപ്ലുതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭഗവാൻ സഭയിൽ നിശ്ശബ്ദനായി. ആനന്ദത്തിൽ മുങ്ങിയ നന്ദൻ വീണ്ടും അവനോട് ചോദിച്ചു.
നന്ദ ഉവാച വദ സാംസാരികം ജ്ഞാനം യേന യാസ്യാമി ത്വത്പദമ് । മൂഢോഽഹം പരമാനന്ദ ശ്രുതീനാം ജനകോ ഭവാന്
നന്ദൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ എത്താൻ കഴിയുന്ന വിധം, ഈ ലോകത്തെ ജ്ഞാനം എന്നോട് പറയൂ. ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണ്, പരമാനന്ദനായവനേ; നീയല്ലേ വേദങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം.
നന്ദസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സര്വജ്ഞോ ഭഗവാന്സ്വയമ് । ആഹ്നികം കഥയായാസ ശ്രുതിഭിര്ന ശ്രുതം ഹി യത്
നന്ദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സർവ്വജ്ഞനായ ഭഗവാൻ സ്വയം വേദങ്ങളിലും കേൾക്കാത്ത ആഹ്നികം ഉപദേശങ്ങൾ പറയാൻ തുടങ്ങി.
ഇതിo ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരാദനാo ഭഗവന്നന്ദസംവാദേ ചതുഃ സപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ബ്രഹ്മവൈവർതത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിലെ നാരായണനും ഭഗവാനായ നന്ദനും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ എഴുപത്തിനാലാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
അഥ പഞ്ചസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ ശ്രീഭഗവാനുവാച ശൃണു നന്ദ പ്രവക്ഷ്യാമി ജ്ഞാനം ച പരമാദ്ഭുതമ് । സുഗോപനീയം വേദേഷു പുരാണേഷു ച ദുര്ലഭമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നന്ദാ, ഞാൻ നിനക്കു അത്ഭുതകരമായ ഒരു ജ്ഞാനം പറയാം. ഇത് വേദങ്ങളിൽ സൂക്ഷ്മമായി മറച്ചുവെച്ചതും പുരാണങ്ങളിലും അപൂർവമായതുമാണ്.
ന വിശ്വാസോ ഹി നാരീഷു സംതതം കുലടാസു ച । മോക്ഷമാര്ഗാര്ഗലാസ്വേവ ഭ്രമമായാസ്വമൂഷു ച
സ്ത്രീകളിൽ, ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ, മോക്ഷമാർഗ്ഗം തടയുന്നവരിൽ, മായയിൽ അലയുന്നവരിൽ — ഇവരിൽ ഒരിക്കലും വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്.
ഹരിഭക്തേരസാധ്വീനാം വിരുദ്ധാസു യുതാസു ച । ബീജരൂപാസു നാശാനാം പ്രമദാസു വ്രജേശ്വര
വ്രജേശ്വരാ, ഹരിഭക്തിയിൽ അസ്ഥിരരായ സ്ത്രീകളിൽ, ദ്വേഷമുള്ളവരിൽ, നാശത്തിന്റെ വിത്തായി ഉള്ളവരിൽ, വിനാശം ഉണ്ടാകുന്നു.
നിത്യം ച പ്രാതരുത്ഥായ രാത്രിവാസോ വിഹായ ച । അഭീഷ്ടദേവം ഹൃത്പദ്മേ ബ്രഹ്മരന്ധ്രേ ഗൃരും പരമ്
പ്രതിദിനം രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ്, രാത്രിയിലെ കിടക്ക വിട്ട്, ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിൽ, ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിൽ, ഇഷ്ടദൈവത്തെ പരമഗുരുവായി ധ്യാനിക്കണം.
വിചിന്ത്യ മനസാ പ്രാതഃകൃത്യം കൃത്വാ സുനിശ്ചിതമ് । സ്നാനം കരോതി സുപ്രാജ്ഞോ നിര്മലേഷു ജലേഷു ച
രാവിലെ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, വിവേകമുള്ളവൻ ശുദ്ധജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.
ന സംകല്പം ച കുരുതേ ഭക്തഃ കര്മനികൃന്തനഃ । സ്നാത്വാ ഹരിം സ്മരേത്സംധ്യാം കൃത്വാ യാതി ഗൃഹം പ്രതി
കർമ്മബന്ധങ്ങൾ മുറിക്കുന്ന ഭക്തൻ, സങ്കൽപങ്ങൾ ചെയ്യരുത്. സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ഹരിയെ സ്മരിച്ച്, സന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തി, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങണം.
പ്രക്ഷാല്യ പാദൌ പ്രവിശേന്നിധായ ധൌതവാസസീ । പൂജയോത്പരമാത്മാനം മാമേവ മുക്തികാരണമ്
കാലുകൾ കഴുകി അകത്തു കയറി, ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ച്, മോക്ഷത്തിന് കാരണമായ പരമാത്മാവായ എന്നെ ആരാധിക്കണം.
ശാലഗ്രാമേ മണൌ യന്ത്രേ പ്രതിമായാം ജലേഽപി ച । തഥാ ച വിപ്രേ ഗവി ച ഗുരുഷ്വേവം വിശേഷതഃ
ശാലഗ്രാമശിലയിൽ, രത്നത്തിൽ, യന്ത്രത്തിൽ, പ്രതിമയിൽ, ജലത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണനിൽ, പശുവിൽ, ഗുരുവിൽ — പ്രത്യേകിച്ച് ഗുരുവിൽ — ആരാധിക്കണം.
ഘടിഽഷ്ടദലപദ്മേ ച പാത്രേ ചന്ദനനിര്മിതേ । ആവാഹനം ച സര്വത്ര ശാലഗ്രാമേ ജലേന ച
കുടത്തിൽ, അഷ്ടദളപദ്മത്തിൽ, ചന്ദനത്തിൽ നിർമ്മിച്ച പാത്രത്തിൽ, എല്ലായിടത്തും, ശാലഗ്രാമത്തിൽ ജലത്തോടെ ദൈവത്തെ ആഹ്വാനിക്കണം.
മന്ത്രാനുരൂപധ്യാനേന ധ്യാത്വാ മാം പൂജയേദ്വ്രതീ । ഷോഡശോപചാരദ്രവ്യാണി ദദ്യാന്മൂലേന ഭക്തിതഃ
യോഗ്യമായ മന്ത്രം അനുസരിച്ചു എന്നെ ധ്യാനിച്ച്, വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ ഭക്തിയോടെ, മൂലരൂപത്തിൽ ഷോഡശോപചാരങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.
ശ്രീദാമാനം മുദാമാനം വസുദാമാനമേവ ച । വീരഭാനും ശൂരഭാനും ഗോപാന്പഞ്ച പ്രപൂജയേത്
ശ്രീദാമൻ, മുദാമൻ, വസുദാമൻ, വീരഭാനു, ശൂരഭാനു, അഞ്ചു ഗോപന്മാരെ ആരാധിക്കണം.
സുനന്ദനന്ദകുമുദം പാര്ഷദം മേ സുദര്ശനമ് । ലക്ഷ്മീം സരസ്വതീം ദുര്ഗാം രാധാം ഗങ്ഗാം വസുംധരാമ്
സുനന്ദൻ, നന്ദൻ, കുമുദൻ, എന്റെ അനുചരനായ സുദർശൻ, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, ദുർഗാ, രാധ, ഗംഗ, ഭൂമിദേവി ഇവരെയും ആരാധിക്കണം.
ഗുരും ച തുലസീം ശംഭും കാര്തികേയം വിനായകമ് । നവഗ്രഹാംശ്ച ദിക്പാലാന്പരിതഃ പൂജയേത്സുധീഃ
ഗുരുവിനെ, തുളസിയെ, ശംഭുവിനെ, കാർത്തികേയനെ, വിനായകനെ, നവഗ്രഹങ്ങളെ, ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകരെ ചുറ്റും ആരാധിക്കണം.
ദേവഷട്കം ച സംപൂജ്യ സര്വാദൌ വിഘ്നവിഘ്നതഃ । ഗണേശം ച ദിനേശം ച വഹ്നിം വിഷ്ണും ശിവം ശിവമ്
ആദ്യത്തിൽ ദേവതകളുടെ ആറംഗസംഘത്തെ വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കാൻ ആരാധിച്ച്, ഗണപതി, സൂര്യൻ, അഗ്നി, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നിവരെയും ആരാധിക്കണം.