ആശ്രമാണാം ഗൃഹസ്ഥോഽഹം സംന്യാസീ ച വിവേകിനാമ് । സുദര്ശനം ച ശസ്ത്രാണാം കുശലം ച ശുഭാശിഷാമ്
ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥം, വിവേകമുള്ളവരിൽ സന്ന്യാസി, ആയുധങ്ങളിൽ സുദർശനം, ശുഭാശംസകളിൽ നൈപുണ്യമാണ് ഞാൻ.
ഏശ്വര്യാണാം മഹാജ്ഞാനം വൈരാഗ്യം ച സുഖേഷ്വഹമ് । മി (ഇ) ഷ്ടവാക്യം പ്രീതിദേഷു ദാനേഷു ചാഽഽത്മദാനകമ്
ഐശ്വര്യങ്ങളിൽ മഹാജ്ഞാനം, സുഖങ്ങളിൽ വൈരാഗ്യം, പ്രീതിദായകവാക്യങ്ങളിൽ മനോഹരമായ വാക്ക്, ദാനങ്ങളിൽ ആത്മദാനമാണ് ഞാൻ.
സംചയേഷു ധര്മകര്മ കര്മണാം ച മദര്ചനമ് । കഠോരേഷു തപശ്ചാഹം ഫലേഷു മോക്ഷ ഏവ ച
സഞ്ചയങ്ങളിൽ ധർമ്മകർമ്മം, കർമ്മങ്ങളിൽ എന്റെ അർചന, കഠിനതപസ്സുകളിൽ തപസ്സു തന്നെ, ഫലങ്ങളിൽ മോക്ഷമാണ് ഞാൻ.
അഷ്ടസിദ്ധിഷു പ്രാകാമ്യമഹം കാശീപുരീഷു ച । നഗരേഷു തഥാ കാഞ്ചീ സ ദേശോ യത്ര വൈഷ്ണവഃ
അഷ്ടസിദ്ധികളിൽ പ്രാകാമ്യം, നഗരങ്ങളിൽ കാശി, പട്ടണങ്ങളിൽ കാഞ്ചി—വൈഷ്ണവന്മാർ വസിക്കുന്ന ദേശം ആണ് ഞാൻ.
സര്വാധാരേഷു സ്ഥൂലേഷു അഹമേവ മഹാന്വിരാട് । പരമാണുരഹം വിശ്വേ മഹാസൂക്ഷ്മേഷു നിത്യശഃ
എല്ലാ ആധാരങ്ങളിലും സ്ഥൂലവസ്തുക്കളിൽ മഹാവിരാട് ഞാൻ, വിശ്വത്തിൽ അതിസൂക്ഷ്മങ്ങളിൽ പരമാണുവാണ് ഞാൻ.
വൈദ്യാനാമശ്വിനീപുത്രൌ ജൌഷധീഷു രസായനമ് । ധന്വന്തരീര്മന്ത്രവിദാം വിഷാദഃ ക്ഷയകാരിണാമ്
വൈദ്യന്മാരിൽ അശ്വിനീകുമാരന്മാർ, ഔഷധികളിൽ അമൃതം, മന്ത്രജ്ഞന്മാരിൽ ധന്വന്തരി, നാശം വരുത്തുന്നവരിൽ നിരാശയാണ് ഞാൻ.
രാഗാണാം മേഘമല്ലാരഃ കാമോദസ്തത്പ്രിയാസു ച । മത്പാര്ഷദേഷു ശ്രീദാമാ മദ്വന്വുഷ്വഹമുദ്ധവഃ
രാഗങ്ങളിൽ മേഘമല്ലാര, അതിൽ പ്രിയമായവരിൽ കാമോദ, എന്റെ അനുചിതരിൽ ശ്രീദാമ, വനവാസികളിൽ ഉദ്ധവൻ ആണ് ഞാൻ.
പശുജന്തുഷു ഗൌശ്ചഹം ചന്ദനം കാനനേഷു ച । തീര്ഥപൂതശ്ച പൂതേഷു നിഃശങ്കേഷു ച വൈഷ്ണവഃ
മൃഗങ്ങളിൽ പശു, കാടിലെ മരങ്ങളിൽ ചന്ദനം, വിശുദ്ധരിൽ തീർത്ഥയാത്രകൊണ്ട് ശുദ്ധിയാർന്നവൻ, ഭയമില്ലാത്തവരിൽ വൈഷ്ണവൻ ആണ് ഞാൻ.
ന വൈഷ്ണവാത്പരഃ പ്രാണീ മന്മന്ത്രോപാസകശ്ച യഃ । വൃക്ഷേഷ്വങ്കുരരൂപോഽഹമാകാരഃ സര്വവസ്തുഷു
വൈഷ്ണവനേക്കാൾ ഉന്നതൻ ആരുമില്ല, എന്റെ മന്ത്രോപാസകനും അതുപോലെ; വൃക്ഷങ്ങളിൽ അങ്കുരം, എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും ആകൃതിയാണ് ഞാൻ.
അഹം ച സര്വഭൂതേഷു മയി സര്വേ ച സംതതമ് । യഥാ വൃക്ഷേ ഫലാന്യേവ ഫലേഷു ചാങ്കുരസ്തരോഃ
എല്ലാ ജീവികളിലും ഞാൻ ഉണ്ടു, എല്ലാവരും എപ്പോഴും എന്നിൽ; വൃക്ഷത്തിൽ ഫലങ്ങൾപോലെയും, ഫലങ്ങളിൽ അങ്കുരംപോലെയും.
സര്വകാരണരൂപോഽഹം ന ച മത്കാരണം പരമ് । സര്വേശീഽഹം ന മേഽപീശോ ഹ്യഹം കാരണകാരണമ്
എനിക്ക് എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെയും രൂപമാണ്, എന്നേക്കാൾ വലിയ കാരണമൊന്നുമില്ല. ഞാൻ സർവ്വാധിപതിയാണ്, എനിക്ക് മേൽ യാരും ഇല്ല. ഞാൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെയും കാരണം.
സര്വേഷാം സര്വബീജാനാം പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । മന്മായാമോഹിതജനാ മാം ന ജാനന്തി പാപിനഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും വിത്തും ഉത്ഭവവും ഞാനാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ എന്റെ മായയിൽ മയങ്ങിയ പാപികൾ എന്നെ അറിയുന്നില്ല.
പാപഗ്രസ്തേന ദുര്ബുദ്ധ്യാ വിധിനാ വഞ്ചിതേന ച । സ്വാത്മാഽഹം സര്വജന്തൂനാം സ്വാമ്യഹം നാദൃതഃ സ്വയമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവും യഥാർത്ഥ ഉടമയും ഞാനാണെങ്കിലും, പാപത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സും വിധിയുടെ വഞ്ചനയുമുള്ളവർ എന്നെ ആദരിക്കുന്നില്ല.
യത്രാഹം ശക്തയസ്തത്ര ക്ഷുത്പിപാസാദയസ്തഥാ । ഗതേ മയി തഥാ യാന്തി നരദേഹേ (വേ) യഥാഽനുഗാഃ
ഞാൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയൊക്കെ ശക്തികളും, വിശപ്പും ദാഹവും തുടങ്ങിയവയും ഉണ്ടാകും. ഞാൻ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ അവയും മനുഷ്യശരീരത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ പിന്തുടർന്ന് പോകും.
ഹേ വ്രജേശ നന്ദ താത ജ്ഞാനം ജ്ഞാത്വാ വ്രജം വ്രജ । കഥയസ്വ ച താം രാധാം യശോദാം ജ്ഞാനമേവ ച
ഹേ വ്രജരാജാ നന്ദാ, ഈ ജ്ഞാനം മനസ്സിലാക്കി വ്രജയിലേക്ക് പോവൂ. രാധയെയും യശോദയെയും ഈ ജ്ഞാനം അറിയിക്കൂ.
ജ്ഞാത്വാ ജ്ഞാനം വ്രജേശശ്ച ജഗാമ സ്വാനുഗൈഃ സഹ । ഗത്വാ ച കഥയാമാസ തേ ദ്വേ ച യോഷിതാം വരേ
ഈ ജ്ഞാനം മനസ്സിലാക്കിയ ശേഷം വ്രജാധിപൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം പോയി, അവിടെ എത്തി ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകളോടും ഈ ജ്ഞാനം പറഞ്ഞു.
തേ ച സര്വേ ജഹഃ ശോകം മഹാജ്ഞാനേന നാരദ । കൃഷ്ണോ യദ്യപി നിര്ലിപ്തോ മായേശോ മായയാ രതഃ
നാരദാ, അവർ എല്ലാവരും ഈ മഹാജ്ഞാനത്തിലൂടെ ദു:ഖം വിട്ടുകളഞ്ഞു. കൃഷ്ണൻ മായയിൽ അകപ്പെടാത്തവനും മായയുടെ അധിപനുമാണെങ്കിലും, മായയിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്നു.
യശോദയാ പ്രേരിതശ്ച പുനരാഗത്യ മാധവമ് । തുഷ്ടാവ പരമാനന്ദം നന്ദശ്ച നന്ദനന്ദനമ്
യശോദയുടെ പ്രേരണയാൽ നന്ദൻ വീണ്ടും മാധവനോടു ചെന്നു, ആ പരമാനന്ദിയായ നന്ദപുത്രനെ സ്തുതിച്ചു.
സാമവേദോക്തസ്തോത്രേണ കൃതേന ബ്രഹ്മണാ പുരാ । പുത്രസ്യ പുരതഃ സ്ഥിത്വാ രുരോദ ച പുനഃ പുനഃ
സാമവേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവു രചിച്ച സ്തോത്രം മകനുമുന്നിൽ നിന്നു പാരായണം ചെയ്ത്, വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു.
അഥ ചതുഃസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ശ്രീകൃഷ്ണഃ പരമാനന്ദഃ പരിപൂര്ണതമഃ പ്രഭുഃ । പരമാത്മാ ച പരമോ ഭക്താനുഗ്രഹകാരകഃ
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീകൃഷ്ണൻ പരമാനന്ദസ്വരൂപനും പൂർണ്ണതയുള്ള പ്രഭുവും പരമാത്മാവും ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനുമാണ്.
ഭുവോ ഭാരാവതരണോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । പരാത്പനസ്തു ഭഗവാന്ബ്രഹ്മേശശേഷവന്ദിതഃ
ഭൂഭാരമൊഴിക്കുന്നവനും ഗുണാതീതനും പ്രകൃതിക്ക് അതീതനുമാണ്. ബ്രഹ്മാവും ശിവനും അനന്തനും ആരാധിക്കുന്ന പരമാത്മാവാണ് ഈ ഭഗവാൻ.
തുഷ്ടോ നന്ദസ്തവം ശ്രുത്വാ തമുവാച ജഗത്പതിഃ । ആഗച്ഛന്തം ഗോകുലാച്ച വിരഹജ്വരകാതരമ്
നന്ദന്റെ സ്തോത്രം കേട്ട് സന്തോഷിച്ച ലോകനാഥൻ, ഗോകുലത്തിൽ നിന്ന് വേർപാടിന്റെ വേദനയോടെ വന്ന നന്ദനോടു പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച ഗച്ഛ നന്ദവ്രജം നന്ദ ത്യജ ശോകം ഭ്രമം ഭുവി । ശൃണു സത്യം പരം ജ്ഞാനം ശോകഗ്രന്ഥിനികൃന്തനമ്
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നന്ദാ, വ്രജയിലേക്ക് പോവൂ, ഭൂമിയിൽ ദു:ഖവും ഭ്രമവും ഉപേക്ഷിക്കൂ. ദു:ഖത്തിന്റെ കെട്ട് വെട്ടിമുറിക്കുന്ന പരമസത്യമായ ജ്ഞാനം കേൾക്കൂ.
വായുശ്ച ഭൂമിരാകാശോ ജലം തേജശ്ച പഞ്ചമമ് । ഉക്തഃ ശ്രുതിഗണൈരേതൈഃ പഞ്ചഭൂതൈശ്ച നിത്യശഃ
വായു, ഭൂമി, ആകാശം, ജലം, അഗ്നി — ഈ അഞ്ചും എല്ലായ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് പല ശാസ്ത്രങ്ങളും പറയുന്നു. ഇവയാണ് പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ.
സര്വൈഷാം ദേഹിനാം താത ദേഹശ്ച പാഞ്ചഭൌതികഃ । മിഥ്യാഭ്രമഃ കൃത്രിമശ്ച സ്വപ്നവന്മായയാഽന്വിതഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശരീരം ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, അത്തരം ശരീരം മിഥ്യയും കൃത്രിമവും സ്വപ്നംപോലെയുള്ള മായയാണു മാത്രം.
ദേഹം ഗൃഹ്ണന്തി സര്വൈഷാം പഞ്ചഭൂതാനി നിത്യശഃ । മായാസംകേതരൂപം തദഭിജ്ഞാനം ഭ്രമാത്മകമ്
ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ എല്ലായ്പോഴും എല്ലാവർക്കും ശരീരരൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു. ആ രൂപം മായയുടെ അടയാളമായും, ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുമുള്ള തിരിച്ചറിയലായും നിലകൊള്ളുന്നു.
കോ വാ കസ്യ സുനസ്താത കാ സ്ത്രീ കസ്യ പതിസ്തു വാ । കര്മണാ ഭ്രമണം ശശ്വത്സര്വേഷാം ഭൂരിജന്മനി
ആരാണ് ആരുടെ മകനെന്ന്, ആരാണ് സ്ത്രീ, ആരുടെ ഭർത്താവാണ് എന്ന് എങ്ങനെ പറയാം? കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് എല്ലാവരും അനന്തമായ ജന്മങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നത്.
കര്മണാ ജായന്തേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ പ്രലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ശോകം കര്മണാ ച പ്രപദ്യതേ
കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ജീവികൾ ജനിക്കുന്നത്, കര്മ്മം കൊണ്ടുതന്നെ അവർ ലയിക്കുന്നു. സുഖം, ദു:ഖം, ഭയം, ദു:ഖം — ഇതെല്ലാം കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
കേഷാം വാ ജന്മ സ്വര്ഗേഷു കേഷാം വാ ബ്രഹ്മണോ ഗൃഹേ । കേഷാം വിപ്രേഷു ക്ഷത്രേഷു കേഷാം വാ ബൈശ്യശൂദ്രയോഃ
ചിലർക്കു സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ജനനം ലഭിക്കുന്നു; ചിലർക്കു ബ്രഹ്മാവിന്റെ വീട്ടിൽ. ചിലർ ബ്രാഹ്മണരിലും ക്ഷത്രിയരിലും ജനിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ വൈശ്യരിലും ശൂദ്രരിലും ജനിക്കുന്നു.
അതിനീചേഷു കേഷാം വാ കേഷാം കൃമിഷു വിട്സു ച । പശുപക്ഷിഷു കേഷാം വാ കേഷാം വാ ക്ഷുദ്രജന്തുഷു
ചിലർ വളരെ താഴ്ന്ന ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു; ചിലർ കൃമികളായും മലത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവരായും ജനിക്കുന്നു. ചിലർ മൃഗങ്ങളായും പക്ഷികളായും ജനിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ ചെറു ജീവികളായും ജനിക്കുന്നു.