പിതാ മാതാ ദുഗ്ധമുഖം സ്തനാന്ധം ബാലകം യഥാ । കാമിന്യഃ കോടികന്ദര്പലീലാലാവപ്യധാരിണമ്
പാൽ കുടിക്കുന്ന കണ്ണില്ലാ കുഞ്ഞിന് മാതാപിതാക്കളെപ്പോലെ, സ്ത്രീകൾക്ക് അനേകം മന്മഥന്മാരുടെ കളിയുള്ള പ്രിയനായി അവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
കംസശ്ച കാലപുരുഷം വൈരിണം തസ്യ ബാന്ധവാഃ । മല്ലാ മൃത്യുപ്രദം ചൈവ പ്രാണതുല്യം ച യാദവാഃ
കംസൻ അവനെ കാലപുരുഷനായി, ശത്രുവായി കണ്ടു; ബന്ധുക്കളും അങ്ങനെ തന്നെ; മല്ലന്മാർ മരണദായകനായി, യാദവർ ജീവനെപ്പോലെ പ്രിയനായി കണ്ടു.
നമസ്കൃത്യ മുനീന്വിപ്രാന്പിതരം മാതരം ഗുരുമ് । ജഗാമ മഞ്ചകാമ്യാശം ഹസ്തേ കൃത്വാ സുദര്ശനമ്
മഹർഷിമാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ഗുരുവിനെയും വണങ്ങി, കയ്യിൽ സുദർശനം എടുത്ത് കട്ടിലിലേക്കു നടന്നു.
ദൃഷ്ടാവാ ഭക്തം ഭക്തബന്ധുഃ കൃപയാ ച കൃപാനിധിഃ । ആകൃഷ്യ മഞ്ചകാത്കംകം ജഘാന ലീലയാ മുനേ
ഭക്തനെ കണ്ടു, ഭക്തസ്നേഹിയായ കൃപാനിധി ദയവാൽ കംസനെ കട്ടിലിൽ നിന്ന് വലിച്ചെടുത്തു, കളിയോടെ അവനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു, മഹർഷേ.
രാജാ ദദര്ശ വിശ്വം ച സര്വം കൃഷ്ണമയം പരമ് । പുരതോ രത്നയാനം ച ഹീരകാഹാരഭൂഷിതമ്
രാജാവ് മുഴുവൻ ലോകവും കൃഷ്ണനാൽ നിറഞ്ഞതായും, മുന്നിൽ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഹീരകമാലകളുള്ള രഥവും കണ്ടു.
യയൌ വിഷ്ണുപദം സ്ഫീതോ ദിബ്യരൂപം വിധായ ച । തേജോ വിവേശ പരമം കൃഷ്ണപാദാമ്ബുജേ മുനേ
അവൻ ദിവ്യമായ രൂപം ധരിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ പദവിയിലേക്ക് പോയി; അവന്റെ തേജസ് കൃഷ്ണന്റെ പാദകമലത്തിൽ ലയിച്ചു, മഹർഷേ.
നിവൃത്യ തസ്യ സത്കാരം ബ്രാഹ്മണേമ്യോ ധരം ദദൌ । ദദൌ രാജ്യം രാജഛത്രമുഗ്രസേനായ ധീമതേ
അവനു വേണ്ടിയുള്ള ആദരവുകൾ പൂർത്തിയാക്കി, ഭൂമി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകി; രാജ്യം, രാജച്ഛത്രം എന്നിവ ധീരനായ ഉഗ്രസേനനു സമ്മാനിച്ചു.
സ ബഭൂവ നൃപേന്ദ്രശ്ച ചന്ദ്രവംശസമുദ്ഭവഃ । വിലലാപ കംസമാതാ പത്നീവര്ഗശ്ച തത്പിതാ
ചന്ദ്രവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവ് അങ്ങിനെ സ്ഥാനമേറ്റു; കംസന്റെ അമ്മയും ഭാര്യമാരും അച്ഛനും ദുഃഖിച്ചു.
ബാന്ധവാ മാതൃവര്ഗശ്ച ഭഗിനീ ഭ്രാതൃകാമിനീ । ദര്ശനം ദേഹി രാജേന്ദ്ര സമുത്തിഷ്ഠ നൃപാസനേ
ബന്ധുക്കളും അമ്മമാരും സഹോദരിമാരും സഹോദരന്മാരും പ്രിയപ്പെട്ടവരും വിളിച്ചു: 'രാജാവേ, ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു ദർശനം തരേണം, രാജാസനത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു വരിക.'
രാജ്യം രക്ഷ ധനം രക്ഷ ബാന്ധവം ബലമേവ ച । ക്വ യാസി ബാന്ധവാന്ഹിത്വാ ത്വമനാഥാന്മഹാബല
'രാജ്യം കാത്തു, ധനം കാത്തു, ബന്ധുക്കളെയും ശക്തിയെയും സംരക്ഷിക്കണം; മഹാബലശാലിയായ നീ, ബന്ധുക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച് എവിടേക്ക് പോകുന്നു?'
ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തമസംഖ്യം വിശ്വമേവ ച । സര്വം ചരാചരാധാരം യഃ സൃജത്യേവ ലീലയാ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ അനന്തമായ ഈ ലോകം, സഞ്ചരിക്കുന്നവയും അചഞ്ചലങ്ങളുമായ എല്ലാം, കളിയോടെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
ബ്രഹ്മേശശേഷധര്മാശ്ച ദിനേശശ്ച ഗണേശ്വരഃ । മുനീന്ദ്രവര്ഗോ ദേവേന്ദ്രോ ധ്യായതേ യമഹര്നിശമ്
ബ്രഹ്മാവും ഈശ്വരനും അനന്തനും ധർമ്മനും സൂര്യനും ഗണപതിയും മഹർഷിമാരുടെ കൂട്ടവും ദേവേന്ദ്രനും, അവനെ പകലും രാത്രിയും ധ്യാനിക്കുന്നു.
വേദാഃ സ്തുപന്തി യം കൃഷ്ണം സ്തൌതി ഭീതാ സരസ്വതീ । സ്തൌതി യം പ്രകൃതിര്ഹൃഷ്ടാ പ്രാകൃതം പ്രകൃതേഃ പരമ്
വേദങ്ങൾ കൃഷ്ണനെ സ്തുതിക്കുന്നു, ഭയത്തോടെ സരസ്വതിയും അവനെ വാഴ്ത്തുന്നു, പ്രകൃതിയും സന്തോഷത്തോടെ അവനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. അവൻ പ്രകൃതിയെക്കാൾ ഉയർന്നവനും എല്ലാറ്റിനും ആദികാരണവുമാണ്.
സ്വേച്ഛാമയം നിരീഹം ച നിര്ഗുണം ച നിരഞ്ജനമ് । പരാത്പരതരം ബ്രഹ്മ പരമാത്മാനമീശ്വരമ്
അവൻ തനിക്കിഷ്ടമുള്ള രൂപത്തിൽ, ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ഗുണങ്ങളില്ലാതെ, മക്കളില്ലാത്തവനായി, പരമോന്നത ബ്രഹ്മവും പരമാത്മാവും ഈശ്വരനുമാണ്.
നിത്യം ജ്യോതിഃസ്വരൂപം ച ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹമ് । നിത്യാനന്ദം ച നിത്യം ച നിത്യമക്ഷരവിഗ്രഹമ്
അവൻ എപ്പോഴും പ്രകാശസ്വരൂപനാണ്, ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദേഹവും, ശാശ്വതാനന്ദവും, ശാശ്വതനും, അക്ഷരസ്വരൂപനുമാണ്.
സോഽവതീര്ണോം ഹി ഭഗവാന്ഭാരാവതരണായ ച । ഗോപാലബാലവേഷശ്ച മായേശോ മായയാ പ്രഭുഃ
ഭാരമകറ്റാൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച ഭഗവാൻ, ഗോപബാലന്റെ രൂപത്തിൽ, മായയുടെ അധിപനായി, മായയെ ഉപയോഗിച്ച് പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു.
സ യം ഹന്തി ച സര്വേശോ രക്ഷിതാ തസ്യ കഃ പുമാന് । സ യം രക്ഷതി സര്വാത്മാ തസ്യ ഹന്താ ന കോഽപി ച
സർവ്വേശ്വരൻ ആരെയെങ്കിലും നശിപ്പിച്ചാൽ, അവനെ രക്ഷിക്കാൻ ആരുമില്ല. സർവ്വാത്മാവ് ആരെയെങ്കിലും രക്ഷിച്ചാൽ, അവനെ നശിപ്പിക്കാൻ ആരും കഴിയില്ല.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ സര്വശ്ച വിരരാമ മഹാമുനേ । ബ്രാഹ്മണാന്ഭോജയാമാസ തേഭ്യഃ സര്വം ധനം ദദൌ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാവരും മൗനത്തിലായി. അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചു, അവർക്കു തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ നൽകി.
ഭഗവാനപി സര്വാത്മാ ജഗാമ പിതുരന്തികമ് । ഛിത്തവാ ച ലോഹനിഗഡം തയോര്മോക്ഷം ചകാര സഃ
ഭഗവാൻ സർവ്വാത്മാവ് തന്റെ പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി, ഇരുമ്പ് കെട്ടുകൾ പൊളിച്ച് ഇരുവരെയും മോചിപ്പിച്ചു.
നനാമ ദണ്ഡവദ്ഭമൌ മാതരം പിതരം തഥാ । തുഷ്ടാവ ഭക്ത്തയാ ദേവേശോ ഭക്തിനമ്രാത്മകംധരഃ
അവൻ അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും മുമ്പിൽ നിലത്ത് വീണു നമസ്കരിച്ചു. ഭക്തിഭാവത്തോടെ ദേവേശ്വരൻ അവരെ സ്തുതിച്ചു, ഭക്തിയിൽ വിനയത്തോടെ.
ശ്രീഭഗവാനുവാച പിതരം മാതരം വിദ്യാമന്ത്രദം ഗുരുമേവ ച । യോ ന പുഷ്ണാതി പുരുഷോ യാവജ്ജീവം ച സോഽശുചിഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛനും അമ്മയും വിദ്യയും മന്ത്രവും നൽകുന്ന ഗുരുവിനെയും ജീവൻ മുഴുവൻ പോഷിപ്പിക്കാത്ത പുരുഷൻ ശുദ്ധനല്ല.
സര്വേഷാമപി പൂജ്യാനാം പിതാ വന്ദ്യോ മഹാന് ഗുരുഃ । പിതുഃ ശതഗുണൈര്മാതാ ഗര്ഭധാരണപോഷണാത്
എല്ലാവർക്കും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരിൽ അച്ഛൻ മഹാഗുരുവായി വന്ദ്യനാണ്. എന്നാൽ ഗർഭം ധരിച്ചു പോഷിപ്പിച്ചതിനാൽ അമ്മ അച്ഛനേക്കാൾ നൂറിരട്ടി വലിയവളാണ്.
മാതാ ച പൃഥിവീരൂപാ സര്വേഭ്യശ്ച ഹിരൈഷിണീ । നാസ്തി മാതുഃ പരോ ബന്ധുഃ സര്വേഷാം ജഗതീതലേ
അമ്മ ഭൂമിപോലെയാണ്, എല്ലാവരിലും വിലയേറിയവളാണ്. ലോകത്ത് അമ്മയെക്കാൾ വലിയ സ്നേഹിതൻ ആരുമില്ല.
വിദ്യാമന്ത്രപ്രദഃ കത്യം മാതുഃ പരതനോ ഗുരുഃ । ന ഹി തസ്മാത്പരഃ കൌഽപി വന്ദ്യഃ പൂജ്യശ്ച വേദതഃ
വിദ്യയും മന്ത്രവും നൽകുന്ന ഗുരു അമ്മയെക്കാൾ വലിയവനാണ്. വേദപ്രകാരവും അവനെക്കാൾ വന്ദ്യനും പൂജ്യനും മറ്റൊരുവൻ ഇല്ല.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ശ്രീകൃഷ്ണോ ബലഭദ്രോ നനാമ ച । മാതാ ചകാരതൌ ക്രോഡേ പിതാ ച സാദരം മുനേ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണനും ബാലരാമനും നമസ്കരിച്ചു. അമ്മ അവരെ മടിയിൽ ചേർത്ത് ആലിംഗനം ചെയ്തു, അച്ഛൻ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു.
മിഷ്ടാന്നം പരമം തൌ ച ഭോജയാമാസ ബ്രാഹ്മണാന് । വസുര്വസുസമൂഹം ച ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദൌ മുദാ
അവർ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഉത്തമമായ വിഭവങ്ങൾകൊണ്ട് ഭക്ഷിപ്പിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ ധനവും എല്ലാ സമ്പത്തും അവർക്കു നൽകി.
അഥ ത്രിസപ്തതിതമോധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച അഥ കൃഷ്ണശ്ച സാനന്ദം നന്ദം തം പിതരം ബലഃ । ബോധയാമാസ ശോകാര്തം ദിവ്യൈരാധ്യാത്മികാദിഭിഃ
എന്നിട്ട് എഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായത്തിൽ നാരായണൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണൻ സന്തോഷത്തോടെ, ദുഃഖിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ നന്ദനെ ദൈവികമായ ആത്മജ്ഞാനത്താൽ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ഉച്ചൈ രുദന്തം നിശ്ചേഷ്ടം പുത്രവിച്ചേദകാതരമ് । ദത്ത്വാ തസ്മൈ മണിശ്രേഷ്ഠമിത്യുവാച ജഗത്പതിഃ
അവനെ ഉച്ചത്തിൽ കരയുകയും, അചഞ്ചലനായി മകനോടുള്ള വേർപാടിൽ വേദനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന 모습을 കണ്ടു, ലോകനാഥൻ അവന് വിലയേറിയ ഒരു മണി നൽകി പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച നിബോധ നന്ദ സാനന്ദം ത്യജ ശോകം മുദം ലഭ । ജ്ഞാനം ഗൃഹാണ മദ്ദത്തം യദ്ദതം ബ്രഹ്മണേ പുരാ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നന്ദാ, സന്തോഷത്തോടെ കേൾക്ക്; ദുഃഖം വിട്ട് ആനന്ദം നേടുക. ഞാൻ നൽകുന്ന ജ്ഞാനം സ്വീകരിക്കൂ, ഇത് ഒരിക്കൽ ബ്രഹ്മാവിന് നൽകിയതും ആണു.
യദ്യദ്ദത്തം ച ശോഷായ ഗണേശായേശ്വരായ ച । ദിനേശായ മുനീശായ യോഗീശായ ച പുഷ്കരേ
ദുഃഖം അകറ്റാൻ ഗണപതിക്കും ഈശ്വരനും സൂര്യനും മുനികൾക്കും യോഗേശ്വരന്മാർക്കും പുഷ്കരത്തിൽ നൽകിയതെല്ലാം,