നാരായണ ഉവാച ആധ്യാത്മികോ മഹായോഗോ ന ജ്ഞാതോ യോഗിനാമവി । സ ച നാനാപ്രകാരശ്ച സര്വം വേത്തി ഹരിഃ സ്വയമ്
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: മഹായോഗമായ ആത്മജ്ഞാനം യോഗികൾക്കുപോലും അറിയില്ല; അതിന് അനേകം രൂപങ്ങളുണ്ട്, അവയെല്ലാം ഹരി തന്നെ അറിയുന്നു.
കിംചിദാധ്യാത്മികം ചൈവ ഗോനോകേ രാധികേശ്വരഃ । സുപ്രീതഃ കഥായാമാസ ത്രിപുരാരിം യഥാ മുനേ
ഗോലോകത്തിൽ രാധയുടെ നാഥൻ സന്തോഷത്തോടെ, ഒരു ഭാഗം ആത്മജ്ഞാനം, മുനിയേ, ത്രിപുരാരിക്ക് പറഞ്ഞതുപോലെ പറഞ്ഞു.
സഹസ്രേന്ദ്രനിപാതാന്തം തപഃ കുര്വന്തമീശ്വരമ് । ശ്രേഷ്ഠം ജ്യേഷ്ഠം വൈഷ്ണവാനാം വരിഷ്ഠം ച തപസ്വിനാമ്
വൈഷ്ണവന്മാരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം, തപസ്സുകാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ, ആയിശ്വര്യവാനായ ഭഗവാൻ ആയിരം ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം തപസ്സു ചെയ്തതെല്ലാം അവൻ കണ്ടു.
പുഷ്കരേ ദുഷ്കരം തപ്ത്വാ പാദ്മേ പാദ്മം ച പദ്മജഃ । ദൃഷ്ട്വാ തം സാദരം കൃഷ്ണ ഉവാച കിംചിദേവതമ്
പുഷ്കരത്തിൽ ദുഷ്കരമായ തപസ്സും, പദ്മയിൽ പദ്മം ജനിച്ചവൻ അതു കണ്ടു; ആദരത്തോടെ കൃഷ്ണൻ ദേവനോടു കുറച്ച് സംസാരിച്ചു.
ശതേന്ദ്രപാതപര്യന്തം കഠോരേണ കൃശോദരമ് । നിശ്ചേഷ്ടമസ്ഥിസാരം ച കൃപയാ ച കൃപാനിധിഃ
നൂറ്റി ഒരു ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം ദാരുണമായ തപസ്സിലൂടെ ദേഹമൊടുങ്ങി, ചർമ്മവും അസ്ഥിയും മാത്രം ശേഷിച്ചവനായി, അനന്തകൃപയുള്ളവൻ കരുണയോടെ സംസാരിച്ചു.
സിംഹക്ഷേത്രേ പുരാ ധര്മം മത്താതം ധര്മിണാം വരമ് । ചതുര്ദശേന്ദ്രാവച്ഛിന്നം തപസ്തപ്ത്വാ കൃശോദരമ്
പണ്ടെ സിംഹക്ഷേത്രത്തിൽ, ധാർമ്മികന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ എന്റെ അച്ഛൻ, പതിനാലു ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം തപസ്സു ചെയ്ത് ദേഹമൊടുങ്ങി.
പപാഠാഽഽയാത്മികം കിംചിത്കൃപയാ ച കൃപാനിധിഃ । കിചിച്ഛതേന്ദ്രാവച്ഛിന്നം മാം തപന്തമുവാച സഃ
കൃപാനിധി കുറച്ച് ആത്മജ്ഞാനം പഠിപ്പിച്ചു; നൂറു ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തതറിഞ്ഞ്, അവൻ എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
കിംചിത്സനത്കുമാരം ച തപന്തം സുചിരം പരമ് । സുതപന്തമനന്തം ച കിംചിച്ചോവാച നാരദ
നാരദാ, ദീർഘകാലം ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന സനത്കുമാരനോടും, അനന്തൻ വലിയ തപസ്സു ചെയ്തതുകൊണ്ടും, അവനോടും കുറച്ച് സംസാരിച്ചു.
ചിരം തപന്തം കപിലം ഹിമശൈലേ തപസ്വിനമ് । പുഷ്കരേ ഭാസ്കരേ കിംചിത്തപന്തം ദുഷ്കരം തപഃ
ദീർഘകാലം ഹിമപർവതത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്ത കപിലനോടും, പുഷ്കരത്തിൽ ഭാസ്കരൻ ദുഷ്കരമായ തപസ്സിൽ ആയിരുന്നപ്പോഴും കുറച്ച് ഉപദേശിച്ചു.
ഉവാച കിംചിത്പ്രഹ്ലാദം കിംചിദ്ദുര്വാസസം ഭൃഗുമ് । ഏവം നിഗൂഢം ഭക്തം ച കൃപ്യാ ഭക്തവത്സലഃ
പ്രഹ്ലാദനോടും, ദുർവാസസിനോടും, ഭൃഗുവിനോടും കുറച്ച് സംസാരിച്ചു; ഇങ്ങനെ ഭക്തവത്സലനായ ഭഗവാൻ, തന്റെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭക്തനോടും കരുണയോടെ പറഞ്ഞു.
ക്രീഡാകനോവരേ രമ്യേ യദുവാച കൃപാനിധിഃ । ശോകാര്താം രാധികാം തച്ച കഥായാമി നിശാമയ
സുന്ദരമായ ക്രീഡാവനത്തിൽ, യദു എന്ന കൃപാനിധി പറഞ്ഞു: ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ രാധികയുടെ കഥ ഞാൻ പറയാം, നീ ശ്രദ്ധിക്കൂ.
വിരസം രസികാം ദൃഷ്ട്വാ വാസയിത്വാ ച വക്ഷസി । ഉവാചാഽഽധ്യാത്മികം കിംചിദ്യോഗിനീം യോഗിനാം ഗുരുഃ
രസസുഖം നഷ്ടമായ രസികയെ കണ്ടു, അവളെ നെഞ്ചോട് ചേർത്ത്, യോഗിമാരുടെ ഗുരു ആ യോഗിനിയോട് കുറച്ച് ആത്മജ്ഞാനം പറഞ്ഞു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ജാതിസ്മരേ സ്മരാഽഽത്മാനം കഥം വിസ്മരസി പ്രിയേ । സര്വം ഗോലോകവൃത്താന്തം സുദാമ്നഃ ശാപമേവ ച
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവളേ, പ്രിയേ, നീ എങ്ങനെ നിന്നെ മറക്കുന്നു? ഗോലോകത്തിലെ സംഭവങ്ങളും, സുദാമൻ്റെ ശാപവും നീ എല്ലാം അറിയുമല്ലോ.
ശാപാത്കിംചിദ്ദിനം ദീനേ ത്വദ്വിച്ഛേദോ മയാ സഹ । ഭവിഷ്യതി മഹാഭാഗേ മേലനം പുനരാവയോഃ
ശാപം കാരണം, മഹാഭാഗേ, കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾ മാത്രമേ നമുക്ക് വേർപാട് ഉണ്ടാകൂ; ഉടൻ തന്നെ നമ്മള്ക്ക് വീണ്ടും കൂടിച്ചേരാം.
പുനരേവ ഗമിഷ്യാമി ഗോലോകം തം നിജാലയമ് । ഗത്വാ ഗോപാങ്ഗനാഭിശ്ച ഗോപൈര്ഗോലോകവാസിഭിഃ
പിന്നെയും ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം വാസസ്ഥലമായ ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോകും. ഗോലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ഗോപികളും ഗോപന്മാരും കൂടെ പോകും.
അധുനാഽഽധ്യാത്മികം കിംചിത്തവാം വദാമി നിശാമയ । ശോകധ്നം ഹര്ഷദം സാരം സുഖദം മാനസസ്യ ച
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് അത്യുന്നതമായ ആത്മസത്യത്തിൽ നിന്നു കുറെ കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കണം. അത് മനസ്സിലെ ദുഃഖം അകറ്റി സന്തോഷവും സുഖവും നൽകുന്ന സാരമാണ്.
അഹം സര്വാന്തരാത്മാ ച നിര്ലിപ്തഃ സര്വകര്മസു । വിദ്യമാനശ്ച സര്വേഷു സര്വത്രാദൃഷ്ട ഏവ ച
എല്ലാവരുടെയും ആന്തരിക ആത്മാവും, എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും അശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും, എല്ലായിടത്തും എല്ലായിടത്തും കാണാത്തവനായി നിലകൊള്ളുന്നവനും ഞാനാണ്.
വായുശ്ചരതി സര്വത്ര യഥൈവ സര്വവസ്തുഷു । ന ച ലിപ്തസ്തഥൈവാഹം സാക്ഷീ ച സര്വകര്മണാമ്
എങ്ങും എല്ലായ്പ്പോഴും കാറ്റ് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, എങ്കിലും അതിന് ഒന്നും ചേർന്നു പോകാത്തതുപോലെ, ഞാനും എല്ലാ പ്രവർത്തികളുടെയും സാക്ഷിയായി അശുദ്ധിയില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജീവോ മത്പ്രതിബിമ്ബശ്ച സര്വത്ര സര്വജീവിഷു । ഭോക്താ ശുഭാശുഭാനാം ച കര്താ ച കര്മണാം സദാ
ജീവൻ എന്നത് എല്ലാ ജീവികളിലും എന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്. നല്ലതും ചീത്തയുമെല്ലാം അനുഭവിക്കുന്നവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രവർത്തികളുടെ കർത്താവും ആ ജീവനാണ്.
യഥാ ചലഘടേഷ്വേവ മണ്ഡലം ചന്ദ്രമുര്യയോഃ । ഭഗ്നേഷു തേഷു സംശ്ലിഷ്ടസ്തയോരേവ തഥാ മയി
ചലിക്കുന്ന കലശങ്ങളിൽ ചന്ദ്രന്റെ പ്രതിബിംബം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അവ പൊട്ടുമ്പോൾ ആ പ്രതിബിംബം ചന്ദ്രനോടു തന്നെ ലയിക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെയാണ് ഞാനും.
ജീവഃ ശ്ലിഷ്ടസ്തഥാ കാലേ മൃതേഷു ജീവിഷു പ്രിയേ । ആവാം ച വിദ്യമാനൌ ച സതതം സര്വജന്തുഷു
പ്രിയേ, അതുപോലെ തന്നെ, ജീവൻ ഒരു കാലം ജീവികളുമായി ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു. ഞാനും നീയും എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടാകുന്നു.
ആധാരശ്ചാഹമാധേയം കാര്യ ച കാരണം വിനാ । അയേ സര്വാണി ദ്രവ്യാണി നശ്വരാണി ച സുന്ദരി
സുന്ദരിയേ, ഞാൻ ആധാരവും, ആധേയവും, കാരണവും ഫലവും ആകുന്നു. എല്ലാത്തരം വസ്തുക്കളും നശ്വരമാണ്.
ആവിര്ഭാവാധികാഃ കുത്ര കുത്രചിന്ന്യൂനമേവ ച । മമാംശാഃ കേഽപി ദേവാശ്ച കേചിദ്ദേവാഃകലാസ്തഥാ
എന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ചിലിടങ്ങളിൽ കൂടുതൽ പ്രകടമായി, ചിലിടങ്ങളിൽ കുറച്ച് പ്രകടമായി കാണപ്പെടുന്നു. ചില ദേവന്മാർ എന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്, ചിലർ എന്റെ ശക്തികളുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
കേചിത്കലാഃ കലാംശാംശാസ്തദംശാംശാശ്ച കേചന । മദംശാ പ്രകൃതിഃ സൂക്ഷ്മാ സാച മൂര്ത്യാച പഞ്ചധാ
ചിലർ ശക്തികളുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്, ചിലർ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. എന്റെ ഭാഗം സൂക്ഷ്മമായ പ്രകൃതിയാണ്, അതും അഞ്ചു രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്നു.
സരസ്വതീ ച കമലാ ദുര്ഗാ ത്വം ചാപി വേദസൂഃ । സര്വേ ദേവാഃ പ്രാകൃതികാ യാവന്തോ മൂര്തിധാരിണഃ
സരസ്വതി, കമല, ദുര്ഗ്ഗ, വേദങ്ങളുടെ മാതാവായ നീ, ഇവരൊക്കെയും രൂപം ധരിച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരും പ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
അഹമാത്മാ നിത്യദേഹീ ഭക്തധ്യാനാനുരോധതഃ । യേ യേ പ്രകൃതികാ രാധേ തേ നഷ്ടാഃ പ്രാകൃതേ ലയേ
ഞാൻ ആത്മാവാണ്, ശാശ്വതമായ ശരീരമുള്ളവനും, ഭക്തരുടെ ഭക്തിയും ധ്യാനവും അനുസരിക്കുന്നവനും. രാധേ, പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ളവരെല്ലാം പ്രകൃതിയുടെ ലയത്തിൽ നശിക്കുന്നു.
അഹമേവാഽഽസമേവാഗ്രേ പശ്ചാദപ്യഹമേവ ച । യഥാഽഹം ച തഥാ ത്വം ച യഥാ ധാവല്യദുഗ്ധയോഃ
ആദിയിൽ ഞാൻ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു, പിന്നെയും ഞാൻ മാത്രം ഉണ്ടാകും. ഞാൻ എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെ നീയും, പാൽപോലുള്ള വെളുപ്പുപോലെയാണ്.
ഭേദഃ കദാഽപി ന ഭവേന്നിശ്ചിതം ച തഥാഽഽവയോഃ । അഹം മഹാന്വിരാട് സുഷടൌ വിശ്വാനി യസ്യ ലോമസു
ഞങ്ങള്ക്കിടയിൽ ഒരിക്കലും വ്യത്യാസമില്ല, ഇത് ഉറപ്പാണ്. ഞാൻ മഹാവിരാട് രൂപമാണ്, അതിന്റെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ ലോകങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
അംശസ്ത്വം തത്ര മഹതീ സ്വാംശേന തസ്യ കാമിനീ । ആഹം ക്ഷുദ്രവിരാട് സൃഷ്ടൌ വിശ്വം യന്നാഭിപദ്മതഃ
അവിടെ നീ വലിയവളായി എന്റെ ഭാഗമായ് നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രിയേ. സൃഷ്ടിയിൽ ഞാൻ ചെറിയ വിരാട് രൂപമാണ്, അതിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
അയം വിഷ്ണോര്ലോമകൂപേ വാസോ മേ ചാംശതഃ സതി । തസ്യ സ്ത്രീ ത്വം ച ബൃഹതീ സ്വാശനേ സുഭഗാ തഥാ
ഈ വിശ്വം വിഷ്ണുവിന്റെ രോമരന്ധ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നു, അവിടെ ഞാൻ എന്റെ ഭാഗമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഭാഗ്യവതിയായ നീ അവന്റെ മഹാദേവിയായി, സ്വന്തം ഭാഗത്താൽ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.