വ്രജരാജ ത്വയാ സാര്ധ രാജന്തേ രാജരാജയഃ । യഥാ ചന്ദ്രേണ നഭസി താരാരാജിര്വിരാജതേ
വ്രജരാജാ, നിനക്കൊപ്പം രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ രാജാക്കന്മാർ പ്രകാശിക്കുന്നു; ആകാശത്തിൽ ചന്ദ്രനോടൊപ്പം നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ.
ത്വയാ ശോഭാ യശോദായാ നന്ദസ്യ നന്ദനന്ദന । യഥാ ശാഖാഫലസ്കന്ധൈസ്തരുരാജിര്വിരാജതേ
നന്ദപുത്രാ, നിനക്കൊപ്പമാണ് യശോദയുടെ ഭംഗി; ശാഖകളും ഫലങ്ങളും തണ്ടുകളും ഉള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ അണിനിരക്കുന്നതുപോലെ.
ത്വയാ കാര്ധ ഗോകുലേശ സോഭാ ഗോകുലവാസിനാമ് । യഥാ സര്വാ ലോകരാജീ രാജേന്ദ്രേണ വിരാജതേ
ഗോകുലേശാ, നിനക്കൊപ്പം ഗോകുലവാസികളുടെ ഭംഗി തെളിയുന്നു; ലോകരാജാക്കന്മാരിൽ രാജാവ് ഉണ്ടെങ്കിൽ ലോകങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ.
രാമസ്യാപി ച രാസേശ ത്വയാ ശോഭാ മനോഹരാ । രാജതേ ദേവരാജേന യഥാ സ്വര്ഗേഽമരാവതീ
രാമന്റെയും ഭംഗി, രാസേശ്വരാ, നിനക്കൊപ്പമാണ് മനോഹരം; സ്വർഗത്തിൽ ദേവരാജാവിനോടൊപ്പം അമരാവതി പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ.
വൃന്ദാവനസ്യ വൃക്ഷാണാം ത്വം ച ശോഭാ പതിര്ഗതിഃ । അന്യോഷാം ച വനാനാം ച ബലവാന്കേസരീ യഥാ
വൃന്ദാവനത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങൾക്ക് നീ ഭംഗിയും, രക്ഷയും, അഭയവുമാണ്; മറ്റുള്ള വനങ്ങളിലും മൃഗങ്ങളിലും സിംഹം ശക്തിയുള്ളതുപോലെ.
ത്വയാ വിനാ യശോദാ യ നിമഗ്നാ ശോകസാഗരേ । അപ്രാപ്യ വത്സം മുരഭിഃ ക്രോശന്തീ വ്യാകുലാ യഥാ
നിനക്കില്ലാതെ യശോദാ ദു:ഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നു; മുരന്റെ ആളുകൾ വല്ലാതെ പീഡിപ്പിച്ചപ്പോൾ, കன்று നഷ്ടപ്പെട്ട പശു വിഷമത്തിൽ കരയുന്നതുപോലെ.
ആന്ദോലയന്തി നന്ദസ്യ പ്രാണാ ദഗ്ധം ച മാനസമ് । ത്വയാ വിനാ തപ്തപാത്രേ യഥാ ധാന്യസമൂഹകഃ
നന്ദന്റെ ജീവൻ അലയുന്നു, മനസ്സ് തീപൊള്ളലിൽ കത്തുന്നു; നീ ഇല്ലാതിരുന്നാൽ ചൂടാക്കിയ പാത്രത്തിൽ കതിര് കത്തുന്നതുപോലെ അവൻ വേദനയിൽ കത്തുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ പരമപ്രേമ്ണാ സാ പതന്തീ ഹരേഃ പദേ । പുനരാധ്യാത്മികേനൈവ ബോധയാമാസ താം വിഭുഃ
അവൾ അത്രയും വലിയ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞ് ഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണു; പിന്നെ ഭഗവാൻ ആത്മജ്ഞാനത്തോടെ അവളെ വീണ്ടും ബോധിപ്പിച്ചു.
ആധ്യാത്മികോ മഹായോഗീ മോഹസംഛേദകാരണമ് । യഥാ പര്ശുശ്ച വൃക്ഷാണാം തീക്ഷ്ണധാരശ്ച നാരദ
നാരദാ, ആത്മജ്ഞാനം മഹായോഗമാണ്, മോഹം വെട്ടിമാറ്റാനുള്ള ഉപാധിയാണ്;鋒മുള്ള കത്തുപോലെ മരങ്ങൾ വെട്ടുന്നപോലെ അതു ഭ്രമം അകറ്റുന്നു.
നാരദ ഉവാച ആധ്യാത്മികം മഹായോഗം വദ വേദവിദാം വര । ശോകച്ഛേദം ച ലോകാനാം ശ്രോതും കൌതുഹലം മമ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: വേദങ്ങൾ ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്നവനേ, ആ മഹായോഗമായ ആത്മജ്ഞാനം, ലോകത്തിന്റെ ദുഃഖം അകറ്റുന്നതിനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് കേൾക്കാൻ വലിയ ആഗ്രഹമുണ്ട്.
നാരായണ ഉവാച ആധ്യാത്മികോ മഹായോഗോ ന ജ്ഞാതോ യോഗിനാമവി । സ ച നാനാപ്രകാരശ്ച സര്വം വേത്തി ഹരിഃ സ്വയമ്
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: മഹായോഗമായ ആത്മജ്ഞാനം യോഗികൾക്കുപോലും അറിയില്ല; അതിന് അനേകം രൂപങ്ങളുണ്ട്, അവയെല്ലാം ഹരി തന്നെ അറിയുന്നു.
കിംചിദാധ്യാത്മികം ചൈവ ഗോനോകേ രാധികേശ്വരഃ । സുപ്രീതഃ കഥായാമാസ ത്രിപുരാരിം യഥാ മുനേ
ഗോലോകത്തിൽ രാധയുടെ നാഥൻ സന്തോഷത്തോടെ, ഒരു ഭാഗം ആത്മജ്ഞാനം, മുനിയേ, ത്രിപുരാരിക്ക് പറഞ്ഞതുപോലെ പറഞ്ഞു.
സഹസ്രേന്ദ്രനിപാതാന്തം തപഃ കുര്വന്തമീശ്വരമ് । ശ്രേഷ്ഠം ജ്യേഷ്ഠം വൈഷ്ണവാനാം വരിഷ്ഠം ച തപസ്വിനാമ്
വൈഷ്ണവന്മാരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം, തപസ്സുകാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ, ആയിശ്വര്യവാനായ ഭഗവാൻ ആയിരം ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം തപസ്സു ചെയ്തതെല്ലാം അവൻ കണ്ടു.
പുഷ്കരേ ദുഷ്കരം തപ്ത്വാ പാദ്മേ പാദ്മം ച പദ്മജഃ । ദൃഷ്ട്വാ തം സാദരം കൃഷ്ണ ഉവാച കിംചിദേവതമ്
പുഷ്കരത്തിൽ ദുഷ്കരമായ തപസ്സും, പദ്മയിൽ പദ്മം ജനിച്ചവൻ അതു കണ്ടു; ആദരത്തോടെ കൃഷ്ണൻ ദേവനോടു കുറച്ച് സംസാരിച്ചു.
ശതേന്ദ്രപാതപര്യന്തം കഠോരേണ കൃശോദരമ് । നിശ്ചേഷ്ടമസ്ഥിസാരം ച കൃപയാ ച കൃപാനിധിഃ
നൂറ്റി ഒരു ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം ദാരുണമായ തപസ്സിലൂടെ ദേഹമൊടുങ്ങി, ചർമ്മവും അസ്ഥിയും മാത്രം ശേഷിച്ചവനായി, അനന്തകൃപയുള്ളവൻ കരുണയോടെ സംസാരിച്ചു.
സിംഹക്ഷേത്രേ പുരാ ധര്മം മത്താതം ധര്മിണാം വരമ് । ചതുര്ദശേന്ദ്രാവച്ഛിന്നം തപസ്തപ്ത്വാ കൃശോദരമ്
പണ്ടെ സിംഹക്ഷേത്രത്തിൽ, ധാർമ്മികന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ എന്റെ അച്ഛൻ, പതിനാലു ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം തപസ്സു ചെയ്ത് ദേഹമൊടുങ്ങി.
പപാഠാഽഽയാത്മികം കിംചിത്കൃപയാ ച കൃപാനിധിഃ । കിചിച്ഛതേന്ദ്രാവച്ഛിന്നം മാം തപന്തമുവാച സഃ
കൃപാനിധി കുറച്ച് ആത്മജ്ഞാനം പഠിപ്പിച്ചു; നൂറു ഇന്ദ്രന്മാരുടെ കാലം ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തതറിഞ്ഞ്, അവൻ എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
കിംചിത്സനത്കുമാരം ച തപന്തം സുചിരം പരമ് । സുതപന്തമനന്തം ച കിംചിച്ചോവാച നാരദ
നാരദാ, ദീർഘകാലം ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന സനത്കുമാരനോടും, അനന്തൻ വലിയ തപസ്സു ചെയ്തതുകൊണ്ടും, അവനോടും കുറച്ച് സംസാരിച്ചു.
ചിരം തപന്തം കപിലം ഹിമശൈലേ തപസ്വിനമ് । പുഷ്കരേ ഭാസ്കരേ കിംചിത്തപന്തം ദുഷ്കരം തപഃ
ദീർഘകാലം ഹിമപർവതത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്ത കപിലനോടും, പുഷ്കരത്തിൽ ഭാസ്കരൻ ദുഷ്കരമായ തപസ്സിൽ ആയിരുന്നപ്പോഴും കുറച്ച് ഉപദേശിച്ചു.
ഉവാച കിംചിത്പ്രഹ്ലാദം കിംചിദ്ദുര്വാസസം ഭൃഗുമ് । ഏവം നിഗൂഢം ഭക്തം ച കൃപ്യാ ഭക്തവത്സലഃ
പ്രഹ്ലാദനോടും, ദുർവാസസിനോടും, ഭൃഗുവിനോടും കുറച്ച് സംസാരിച്ചു; ഇങ്ങനെ ഭക്തവത്സലനായ ഭഗവാൻ, തന്റെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭക്തനോടും കരുണയോടെ പറഞ്ഞു.
ക്രീഡാകനോവരേ രമ്യേ യദുവാച കൃപാനിധിഃ । ശോകാര്താം രാധികാം തച്ച കഥായാമി നിശാമയ
സുന്ദരമായ ക്രീഡാവനത്തിൽ, യദു എന്ന കൃപാനിധി പറഞ്ഞു: ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ രാധികയുടെ കഥ ഞാൻ പറയാം, നീ ശ്രദ്ധിക്കൂ.
വിരസം രസികാം ദൃഷ്ട്വാ വാസയിത്വാ ച വക്ഷസി । ഉവാചാഽഽധ്യാത്മികം കിംചിദ്യോഗിനീം യോഗിനാം ഗുരുഃ
രസസുഖം നഷ്ടമായ രസികയെ കണ്ടു, അവളെ നെഞ്ചോട് ചേർത്ത്, യോഗിമാരുടെ ഗുരു ആ യോഗിനിയോട് കുറച്ച് ആത്മജ്ഞാനം പറഞ്ഞു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ജാതിസ്മരേ സ്മരാഽഽത്മാനം കഥം വിസ്മരസി പ്രിയേ । സര്വം ഗോലോകവൃത്താന്തം സുദാമ്നഃ ശാപമേവ ച
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: ജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവളേ, പ്രിയേ, നീ എങ്ങനെ നിന്നെ മറക്കുന്നു? ഗോലോകത്തിലെ സംഭവങ്ങളും, സുദാമൻ്റെ ശാപവും നീ എല്ലാം അറിയുമല്ലോ.
ശാപാത്കിംചിദ്ദിനം ദീനേ ത്വദ്വിച്ഛേദോ മയാ സഹ । ഭവിഷ്യതി മഹാഭാഗേ മേലനം പുനരാവയോഃ
ശാപം കാരണം, മഹാഭാഗേ, കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾ മാത്രമേ നമുക്ക് വേർപാട് ഉണ്ടാകൂ; ഉടൻ തന്നെ നമ്മള്ക്ക് വീണ്ടും കൂടിച്ചേരാം.
പുനരേവ ഗമിഷ്യാമി ഗോലോകം തം നിജാലയമ് । ഗത്വാ ഗോപാങ്ഗനാഭിശ്ച ഗോപൈര്ഗോലോകവാസിഭിഃ
പിന്നെയും ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം വാസസ്ഥലമായ ഗോലോകത്തിലേക്ക് പോകും. ഗോലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ഗോപികളും ഗോപന്മാരും കൂടെ പോകും.
അധുനാഽഽധ്യാത്മികം കിംചിത്തവാം വദാമി നിശാമയ । ശോകധ്നം ഹര്ഷദം സാരം സുഖദം മാനസസ്യ ച
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് അത്യുന്നതമായ ആത്മസത്യത്തിൽ നിന്നു കുറെ കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കണം. അത് മനസ്സിലെ ദുഃഖം അകറ്റി സന്തോഷവും സുഖവും നൽകുന്ന സാരമാണ്.
അഹം സര്വാന്തരാത്മാ ച നിര്ലിപ്തഃ സര്വകര്മസു । വിദ്യമാനശ്ച സര്വേഷു സര്വത്രാദൃഷ്ട ഏവ ച
എല്ലാവരുടെയും ആന്തരിക ആത്മാവും, എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും അശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും, എല്ലായിടത്തും എല്ലായിടത്തും കാണാത്തവനായി നിലകൊള്ളുന്നവനും ഞാനാണ്.
വായുശ്ചരതി സര്വത്ര യഥൈവ സര്വവസ്തുഷു । ന ച ലിപ്തസ്തഥൈവാഹം സാക്ഷീ ച സര്വകര്മണാമ്
എങ്ങും എല്ലായ്പ്പോഴും കാറ്റ് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, എങ്കിലും അതിന് ഒന്നും ചേർന്നു പോകാത്തതുപോലെ, ഞാനും എല്ലാ പ്രവർത്തികളുടെയും സാക്ഷിയായി അശുദ്ധിയില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജീവോ മത്പ്രതിബിമ്ബശ്ച സര്വത്ര സര്വജീവിഷു । ഭോക്താ ശുഭാശുഭാനാം ച കര്താ ച കര്മണാം സദാ
ജീവൻ എന്നത് എല്ലാ ജീവികളിലും എന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്. നല്ലതും ചീത്തയുമെല്ലാം അനുഭവിക്കുന്നവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രവർത്തികളുടെ കർത്താവും ആ ജീവനാണ്.
യഥാ ചലഘടേഷ്വേവ മണ്ഡലം ചന്ദ്രമുര്യയോഃ । ഭഗ്നേഷു തേഷു സംശ്ലിഷ്ടസ്തയോരേവ തഥാ മയി
ചലിക്കുന്ന കലശങ്ങളിൽ ചന്ദ്രന്റെ പ്രതിബിംബം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അവ പൊട്ടുമ്പോൾ ആ പ്രതിബിംബം ചന്ദ്രനോടു തന്നെ ലയിക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെയാണ് ഞാനും.