ഭവന്തി ഭസ്മീഭൂതാനി തഥാ പാപാനി വൈഷ്ണപേ । വഹ്നിസൂര്യബ്രാഹ്മണേഭ്യസ്തേജയാന്വൈഷ്ണപഃ സദാ
അങ്ങനെ, വൈഷ്ണവന്റെ പാപങ്ങൾ മുഴുവനും ചാരമാകുന്നു; അഗ്നിയേക്കാളും സൂര്യനേക്കാളും ബ്രാഹ്മണന്മാരേക്കാളും വൈഷ്ണവൻ എപ്പോഴും കൂടുതൽ തേജസ്സുള്ളവനാണ്.
രക്ഷിതോ വിഷ്ണുചക്രേണ സ്വതന്ത്രോ മത്തകുംജരഃ । ന വിചാരോ ന ഭോഗശ്ച പൈഷ്മവാനാം സ്വകര്മണാമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രം കാവലുള്ളവനും സ്വതന്ത്രനും കാട്ടാനപോലെ ഭയമില്ലാത്തവനുമായ വൈഷ്ണവന്റെ കര്മങ്ങൾക്കു വിധിയും അനുഭവവും ഇല്ല.
നിഖിതം സാമ്നി കൌഥുമ്യാം കുരു പ്രശ്നം ബൃഹസ്പതീമ് । അസ്മാംശ്ച സര്വേ ജാനന്തി ചന്ദ്രവംശ്യാംശ്ച വൈഷ്ണവാന്
സാമവേദത്തിലും കൗതുമി പാഠത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ബൃഹസ്പതിയോട് നീ ചോദ്യം ചോദിക്കൂ; ചന്ദ്രവംശജരും വൈഷ്ണവന്മാരും ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു.
ദേവമന്യം ന സേവന്തേ ചന്ദ്രവംശ്യാ ഹരിം വിനാ । സദ്വംശപ്രഭവോ യോ ഹി ബ്രഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോഽഥവാ
ഹരിയെ ഒഴികെ മറ്റേതെങ്കിലും ദേവനെ ചന്ദ്രവംശജർ ആരാധിക്കാറില്ല; നല്ല വംശത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണനോ ക്ഷത്രിയനോ ആയാലും അതുപോലെയാണ്.
വിഷ്ണുമന്ത്രം ന ഗൃണ്ഹാതി വഞ്ചിതോ ദേവമായയാ । കോ വാ മന്ത്രശ്ച കേ ദേവാ ന ഹി ശാസ്താ യമോ മമ
വിഷ്ണു മന്ത്രം ജപിക്കാത്തവൻ ദൈവമായയാൽ ഭ്രമിക്കപ്പെടുന്നു; മന്ത്രം എന്ത്, ദേവന്മാർ ആരാണ്? യമൻ എനിക്ക് അധിപനല്ല.
സര്വാഞ്ഛാസ്തും സമര്ഥോഽഹം ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാന്വിനാ । ശയ്യാം കൃരു ഗുഹം ഗത്വാ ശീഘ്രം യാസ്യാമി തേ ഗൃഹമ്
ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും ഒഴികെ മറ്റെല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഞാൻ നിറവേറ്റാൻ കഴിയും; നീ ശയനഗൃഹത്തിലോ ഒളിച്ചിടത്തോ പോകൂ, ഞാൻ ഉടൻ നിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തും.
ഋതുപാപം മയി ഭവേത്തവ കിം ഗച്ഛ ശോഭനേ । ഇത്യുക്ത്വാ നഹുഷോ രാജാ പ്രഫുല്ലവദനേക്ഷണഃ
ശോഭനേ, കാലചക്രത്തിലെ പാപം എനിക്കു വരട്ടെ, നിന്നിൽ ബാധിക്കേണ്ട; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവ് നഹുഷൻ സന്തോഷത്തോടെ അവളെ നോക്കി.
രത്നയാനം സമാരുഹ്യ യയൌ നന്ദനകാനനമ് । ന യയൌ സാ ശചീ ഗേഹം പ്രജഗാമ ഗുരോര്ഗൃഹമ്
അവൻ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ കയറി നന്ദനവനത്തിലേക്ക് പോയി; പക്ഷേ ശചി വീട്ടിലേക്ക് പോയില്ല—അവൾ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോയി.
ഗത്വ കൂശാസനസ്യം ച ദദര്ശ ച ബൃഹസ്പതിമ് । താരാസേവിതപാദാബ്ജം ജ്വലന്തം ബ്രഹ്മതേജസാ
അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ, കൂശാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ബൃഹസ്പതിയെ അവൾ കണ്ടു; താരാ അവന്റെ പാദങ്ങൾ സേവനം ചെയ്യുന്നു, ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ.
ജപമാലാകരം ശശ്വജ്ജപന്തം കൃഷ്ണമീപ്സിതമ് । പരമം പരമാനന്ദം പരമാത്മാനമീശ്വരമ്
കൈയിൽ ജപമാലയുമായി, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയനാമങ്ങൾ എപ്പോഴും ജപിക്കുന്നവൻ; പരമാനന്ദവും പരമാത്മാവും ഈശ്വരനും ആയവൻ.
നിര്ഗുണം ച നിരീഹം ച സ്വതന്ത്രം പ്രകൃതേഃ പരമ് । സ്വേച്ഛാമയം പരം ബ്രഹ്മ ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹമ്
ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവനും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനും സ്വതന്ത്രനും പ്രകൃതിയെക്കാൾ മേലുള്ളവനും, തന്റെ ഇച്ഛയാൽ രൂപം ധരിച്ച പരബ്രഹ്മവും ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദൈവരൂപവുമാണ് അവൻ.
തമാനന്ദാശ്രുനേത്രം ച നനാമ ശിനകാ ഭുവി । രുദതീ സാശ്രുനേത്രാ കാ മജ്ജന്തീ ഭക്തിസാഗരേ
ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞ അവൾ അവനോട് നമസ്കരിച്ചു ഭൂമിയിൽ വീണു; കണ്ണുനിറയെ കരഞ്ഞ്, ഭക്തിസാഗരത്തിൽ മുഴുകി അവൾ.
ശോകാര്ണവേ നിമജ്ജന്തീ ഹൃദയേന വിദൂയതാ । തുഷ്ടാവ ഭീതാ സ്വഗുരും ബ്രഹ്മിഷ്ഠം ച കൃപാനിധിമ്
ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി, ഹൃദയം വേദനയോടെ, ഭയത്തോടെ അവൾ തന്റെ ഗുരുവായ, ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനും കരുണാനിധിയുമായവനെ സ്തുതിച്ചു.
ശച്യുവാച രക്ഷ രക്ഷ മഹാഭാഗ മാം ഭീതാം ശരണാഗതാമ് । ത്വമീശ്വരഃ സ്വദാസീം ച നിമഗ്നാം ശോകസാഗരേ
ശചി പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗവ, എന്നെ രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ! ഞാൻ ഭയപ്പെട്ട് അഭയം തേടി വന്നിരിക്കുന്നു; നീ ഈശ്വരനാണ്, ഞാൻ നിന്റെ ദാസിയാണ്, ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്നു.
അനീശ്വരശ്ചേശ്വരോ വാ ബരവാന്വാ സുദുര്ബലഃ । സ്വശിഷ്യഭാര്യാം പുത്രാംശ്ച ശാസിതും ച സദാ ക്ഷമഃ
ശക്തനോ അശക്തനോ, ബലവാനോ ദുർബലനോ ആയാലും, ഒരാൾ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരെയും ഭാര്യയെയും മക്കളെയും എല്ലായ്പ്പോഴും ശരിയായ രീതിയിൽ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയേണ്ടതാണ്.
ദൂരീഭൂതഃ സ്വരാജ്യാച്ച സ്വശിഷ്യശ്ച കൃതസ്ത്വയാ । ശാന്തിര്ബഭൂവ ദോഷസ്യ ചാധുനാഽനുഗ്രഹം കുരു
നീ എന്റെ രാജ്യവും ശിഷ്യനെയും എന്നിൽ നിന്ന് അകറ്റി; ഇപ്പോൾ പാപം ശമിച്ചിരിക്കുന്നു, ദയവായി എനിക്കു അനുഗ്രഹം കാണിക്കണം.
അനാഥാം സര്വശൂന്യാം മാം ശുന്യാം താമമരാവതീമ് । സംപച്ഛൂന്യമാശ്രമം മേ പശ്യ രക്ഷ കൃണാനിധേ
എനിക്കിപ്പോൾ ആരുമില്ല, എല്ലാം നഷ്ടമായി; ഈ അമരാവതിയും ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു. എന്റെ ആശ്രമം സമ്പത്ത് ഇല്ലാതെ ശൂന്യമാണ്. കരുണാസാഗരാ, ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണം.
ദസ്യുഗ്രസ്താം ച മാം രക്ഷ ദേശം കിംകരമാനയ । ദത്തവാ ചരണരേണൂംസ്തം ശുഭാശീര്വചനം കുരു
കള്ളന്മാരാൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്ന എന്നെ രക്ഷിക്കണം; ഈ ദേശത്ത് ഒരു ദാസനെ കൊണ്ടുവരിക. നിന്റെ പാദധൂളി സ്വീകരിച്ച്, നല്ല ആശീർവാദവാക്കുകൾ പറയണം.
സര്വേഷാം ച സുരുണാം ച ജന്മദാതാ പരോ ഗുരുഃ । പിതുഃ ശതഗുണാ മാതാ പൂജ്യാ വന്ദ്യാ ഗരീയസീ
എല്ലാ ദേവന്മാരിലും ജന്മം നൽകുന്ന പരമഗുരുവാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ; പിതാവിനേക്കാൾ നൂറിരട്ടി മാതാവിനെ ആദരിക്കാനും വന്ദിക്കാനും ഉചിതമാണ്.
വിദ്യാദാതാ മന്ത്രദാതാ ജ്ഞാനദോ ഹരിഭക്തിദഃ । പൂജ്യോ വന്ദ്യശ്ച സേവ്യശ്ച മാതുഃ ശതഗുണോ ഗുരുഃ
വിദ്യയും മന്ത്രവും ജ്ഞാനവും ഹരിഭക്തിയും നൽകുന്ന ഗുരു, മാതാവിനേക്കാൾ നൂറിരട്ടി ആദരിക്കപ്പെടുകയും സേവിക്കപ്പെടുകയും വേണം.
മന്ത്രാദ്യുദ്ഗിരണേനൈവ ഗുരുരിത്യുച്യതേ ബുധൈഃ । അന്യോ വന്ദ്യോ ഗുരുരയമന്യശ്ചാരോപിതോ ഗുരുഃ
മന്ത്രാദി ഉപദേശങ്ങൾ നൽകുന്നതുകൊണ്ടു തന്നെ ജ്ഞാനികൾ ഒരാളെ ഗുരുവെന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഒരാൾ ഗുരുവായി വന്ദിക്കപ്പെടണം; മറ്റൊരാൾ വെറും നിയമിതനായ ഗുരുവാണ്.
അജ്ഞാനതിമിരാന്ധസ്യ ജ്ഞാനാഞ്ജനശലാകയാ । ചക്ഷുരുന്മീലിതം യേന തസ്മൈ ശ്രീഗുരവേ നമഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതിൽ അകപ്പെട്ടവന്റെ കണ്ണുകൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാജലാൽ തുറന്ന മഹാഗുരുവിന് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
അദീക്ഷിതസ്യ മൂര്ഖസ്യ നിഷ്കൃതിര്നാസ്തി നി ശ്ചിതമ് । സര്വകര്മസ്വനര്ഹസ്യ നരകേ തത്പശോഃ സ്ഥിതിഃ
ദീക്ഷയില്ലാത്തവനും മണ്ടനും ആയവർക്കു പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്; അത്തരം ആളുകൾ എല്ലാ കർമ്മങ്ങൾക്കും അയോഗ്യരായി, മൃഗംപോലെ നരകത്തിൽ കഴിയുന്നു.
ജന്മദാതാഽന്നദാതാ ച മാതാഽന്യേ ഗുരവാസ്തഥാ । പാരം കര്തും ന ശക്താസ്തേ ഘോരസംസാരസാഗരേ
ജന്മവും അന്നവും നൽകുന്ന മാതാപിതാക്കളും മറ്റു ഗുരുക്കന്മാരും ഭയങ്കരമായ സംസാരസമുദ്രം കടത്തിക്കൊടുക്കാൻ കഴിയില്ല.
വിദ്യാമന്ത്രജ്ഞാനദാതാ നിപുണഃ പാരകര്മണി । സ ശക്തഃ ശിഷ്യമുദ്ധര്തുമീശ്വരശ്ചേശ്വരാത്പരഃ
വിദ്യയും മന്ത്രവും ജ്ഞാനവും നൽകാൻ കഴിവുള്ളവനും പരമകർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ശിഷ്യനെ ഉയർത്താൻ ശക്തനാണ്; അത്തരം ഗുരു ദേവന്മാരിലും ഉന്നതനാണ്.
ഗുരുര്വിഷ്ണുര്ഗുരുര്ബ്രഹ്മാ ഗുരുര്ദേവോ മഹേശ്വരഃ । ഗുരുര്ധര്മോ ഗുരുഃ ശേഷഃ സര്വാത്മാ നിര്ഗുണോ ഗുരുഃ
ഗുരു വിഷ്ണുവാണ്, ഗുരു ബ്രഹ്മാവാണ്, ഗുരു മഹേശ്വരനാണ്; ഗുരു ധർമ്മവും, ഗുരു ശേഷനും, ഗുരു സർവവ്യാപിയും ഗുണരഹിതനുമാണ്.
സര്വതീര്ഥാശ്രയശ്ചൈവ കര്വദേവാശ്രയോ ഗുരുഃ । സര്വവേദസ്വരുപശ്ച ഗുരുരൂപീ ഹരിഃ സ്വയമ്
ഗുരു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും ദേവന്മാരുടെയും ആശ്രയമാണ്; ഗുരു എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും സാക്ഷാത്കാരമാണ്; ഹരിയാണ് ഗുരുവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
അഭീഷ്ടദേവേ രുഷ്ടേ ച ഗുരുഃശക്തോ ഹി രക്ഷിതുമ് । ഗുരൌ രുഷ്ടേഽഭീഷ്ടദേവോ ന ഹി ശക്തശ്ച രക്ഷിതുമ്
പ്രിയദൈവം കോപിച്ചാൽ ഗുരു രക്ഷിക്കാൻ കഴിയും; പക്ഷേ ഗുരു കോപിച്ചാൽ പ്രിയദൈവം പോലും രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല.
സര്വേ ഗ്രഹാശ്ച യം രുഷ്ടാ യം രുഷ്ടാ ദേവബ്രാഹ്മണാഃ । ത്വമേവ രുഷ്ടോ ഭവസി ഗുരുരേവ ഹി ദേവതാഃ
എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും ദേവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഒരാളോട് കോപിച്ചാൽ, ഗുരുവാണ് അതിന്റെ ഫലമായി കോപിക്കുന്നത്; ഗുരുവാണ് സാക്ഷാൽ ദൈവം.
ന ഗുരോശ്ച പ്രിയശ്ചാഽഽത്മാ ന ഗുരോശ്ച പ്രിയഃ സുതഃ । ധനം പ്രിയം ച ന ഗുരോര്ന ച ഭാര്യാ പ്രിയാ തഥാ
ആത്മാവും പുത്രനും ധനവും ഭാര്യയും ഒന്നും ഗുരുവിനേക്കാൾ പ്രിയമല്ല.