പിത്രോഃ സ്വസാ ശിഷ്യപത്നീ ഭൃത്യപലീ ച മാതുലീ । പിതൃപത്നീ ഭ്രാതൃപത്നീ ശ്വശ്രൂശ്ച ഭഗിനീ സുതാ
അച്ഛന്റെ സഹോദരി, ശിഷ്യന്റെ ഭാര്യ, ദാസന്റെ ഭാര്യ, അമ്മാവി, അച്ഛന്റെ ഭാര്യ, സഹോദരന്റെ ഭാര്യ, അമ്മായി, സഹോദരി, മകൾ—
ഗര്ഭധാത്രീഷ്ടദേവീ ച പുംസഃ ഷോഡശ മാതരഃ । ത്വം നരോ ദേവഭാര്യാഽഹം മാതാ തേ ദേവസംമതാ
ഗർഭം ധരിക്കുന്നവൾ, ഇഷ്ടദേവത—ഇവയെല്ലാം പുരുഷന്നു പതിനാറ് മാതാക്കളാണ്. നീ മനുഷ്യൻ, ഞാൻ ദേവഭാര്യ, ദേവന്മാർ അംഗീകരിച്ച നിന്റെ അമ്മ.
ഗച്ഛ വത്സാദിതിം രന്തും യദി ചേച്ഛസി മാതരമ് । സര്വേഷാം നിഷ്കൃതിശ്ചാസ്തിന വത്സ മാതൃഗാമിനാമ്
പോ മകനേ, നീ അമ്മയെ സമീപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ. അമ്മയോടു ചേർന്നവർക്കു പ്രായശ്ചിത്തമൊന്നുമില്ല, മകനേ.
കുമ്ഭീപാകേ നേ പചന്തി യാവദ്വൈ ബ്രഹ്മണോ വയഃ । തതോ ഭവന്തി കൃമയഃ കല്പാഃ സ്പത ഭവന്തി തേ
കുംബീപാകത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ് തീരുന്നതുവരെ അവരെ വേവിക്കാറില്ല; അതിനുശേഷം അനവധി കാലം അവർ കീടങ്ങളായി ജനിക്കുന്നു, അതാണ് അവരുടെ വിധി.
തതശ്ച കുഷ്ഠിനോ മ്ലേച്ഛാ ഭവന്തി സപ്തജന്മസു । നാസ്തയേവ നിഷ്കൃതിസ്തേഷാമിത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ
അതിനുശേഷം അവർ ഏഴു ജന്മം കുഷ്ഠരോഗികളും ചണ്ഡാളരും ആയി ജനിക്കും; അവർക്കു യാതൊരു പ്രായശ്ചിത്തവും ഇല്ലെന്ന് കമലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ പറയുന്നു.
ഏവം വിട്ക്ഷത്ത്രശൂദ്രാണാം ബ്രഹ്മണീഗമനേ നൃപ । വൈദേഷു നിഷ്കൃതിര്നാസ്തി ചേത്യാങ്ഗിരസഭാഷിതമ്
ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയെ സമീപിച്ച വിഡ്ഡന്മാർക്കും ശൂദ്രന്മാർക്കും വേദങ്ങളിൽ പ്രായശ്ചിത്തമൊന്നുമില്ലെന്ന് അങ്കിരസൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
സ്വര്ഗസംപത്തിഭോഗശ്ച സുഖം സംസാരിണാം ധ്രുവമ് । മുമുക്ഷൂണാം ച മോക്ഷണ്ച തപശ്ചൈവ തവസ്വിനാമ്
ലോകബന്ധത്തിൽ അകപ്പെട്ടവർക്കു സ്വർഗസുഖം ഉറപ്പാണ്; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് മോക്ഷവും, വ്രതശീലികൾക്ക് തപസ്സും.
ബ്രാഹ്മണാനാം ച ബ്രഹ്മണ്യം മുനീനാം മൌനമേവ ച । വേദാഭ്യാസോ വൈദികാനാം കവീനാം കാവ്യവര്ണനമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ബ്രഹ്മനിഷ്ഠ, മുനികൾക്ക് മൗനം, വേദപഠനക്കാർക്ക് വേദപഠനം, കവിൾക്ക് കവിതാരചന.
വിഷ്ണുദാസ്യം വൈഷ്ണവാനാം വിഷ്ണുഭക്തിരസം പരമ് । വിഷ്ണുഭക്തിം വിനാ നൈവ മുക്തിം വാഞ്ഛന്തി വൈഷ്ണവാഃ
വൈഷ്ണവന്മാർക്ക് വിഷ്ണുവിന്റെ ദാസ്യവും പരമമായ ഭക്തിരസവും. വിഷ്ണുഭക്തിയില്ലാതെ വൈഷ്ണവന്മാർ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കില്ല.
മലാഢചേഷു ച ക്ലേദേഷു ദുര്ഗന്ധിനിലയേഷു ച । സാധൂനാം കിം സുകം സാധോ സ്ത്രീണാം യോനിഷു മാം വദ
കഴുകാത്ത, ദുർഗന്ധമുള്ള, ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളിൽ സദാചാരികൾക്ക് എന്ത് സന്തോഷം? സ്ത്രീകൾക്ക് ഗർഭത്തിൽ എന്ത് ആനന്ദം, മഹാനേ, നീ പറയൂ.
കുലപ്രദീബ രാജേന്ദ്ര രാജ്ഞം മണ്ഡലവര്തിനാമ് । ലബ്ധം ച ഭാരതേ ജന്മ പുണ്യേന ബഹുജന്മനാമ്
വംശപ്രകാശമായ രാജാവേ, രാജമണ്ഡലത്തിൽ, ഭാരതത്തിൽ ജനനം അനവധി ജന്മങ്ങളുടെ പുണ്യഫലമാണ്.
പദ്മാനാം ചന്ദ്രവംശ്യാനാം നൃപാണാം ദീപ്തിഹേതവേ । ത്വമാവിരാസീസ്തേജസ്വീ ഗ്രൂഷ്മമധ്യാഹ്നഭാസ്കരഃ
പദ്മവംശത്തിലും ചന്ദ്രവംശത്തിലും രാജാക്കന്മാരിൽ, നീ ഉജ്ജ്വലനായവനായി, ഉച്ചക്കാലത്തെ വേനൽക്കാല സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സര്വേഷാമശ്രമാണാം ച സ്വധര്മശ്ച യശഃ പരമ് । സ്വധര്മഹീനാ നരകേ പതന്തി മൂഢയേതസഃ
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ഓരോരുത്തരുടെ സ്വന്തം കര്ത്തവ്യമാണ് ഏറ്റവും വലിയ മഹത്വം. സ്വന്തം കര്ത്തവ്യത്തില് നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്ന, മനസ്സില് അജ്ഞതയുള്ളവര് നരകത്തില് വീഴും.
ബ്രാഹ്മണസ്യാ സ്വധര്മശ്ച ത്രിസംധ്യമര്ചനം ഹരേഃ । തത്പാദോദകനൈവേദ്യഭക്ഷണം ച സുധാധികമ്
ബ്രാഹ്മണന്റെ കര്ത്തവ്യം, ദിവസത്തില് മൂന്ന് പ്രഭാതങ്ങളിലും ഹരിയെ ആരാധിക്കുക, അവന്റെ പാദജലംയും അവന് നല്കിയ ഭോജനവും അമൃതത്തേക്കാള് ശ്രേഷ്ഠമായി സ്വീകരിക്കുക എന്നതാണ്.
അന്നം വിഷ്ഠാ ജലം മൂത്രമനിവേദ്യ ഹരേര്നൃപ । ഭവന്തി സൂകരാഃസര്വേ ബ്രാഹ്മണാ യദിഭുഞ്ജതേ
രാജാവേ, ഹരിക്ക് സമര്പ്പിക്കാത്ത അന്നം, മല, വെള്ളം, മൂത്രം എന്നിവ ബ്രാഹ്മണന്മാര് കഴിച്ചാല്, അവര് എല്ലാം പന്നികളായി മാറും.
ആജീവം ഭുഞ്ജതേ വിപ്രാ ഏകാദശ്യാം ന ഭുഞ്ജതേ । കൃഷ്ണജന്മദിനേ ചൈവ ശിവരാത്രൌ സുനിശ്ചേതമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാര് ജീവിതം മുഴുവന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും, ഏകാദശി, കൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനം, ശിവരാത്രി എന്നിവയില് ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കണം.
തഥാ രാമനവഭ്യാം ച യത്നതഃ പുണ്യവാസരേ । ബ്രാഹ്മണാനാം സ്വധര്മശ്ച കഥിതോ ബ്രഹ്മണാ നൃപ
അതു പോലെ രാമനവമി പോലുള്ള പുണ്യദിനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കര്ത്തവ്യം ബ്രഹ്മാവു തന്നെ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, രാജാവേ.
വ്രതം പതിവ്രതാനാം ച പതിസേവാ പരം തപഃ । യഥാ പുത്രഃ പരപതിരേഷ ധര്മശ്ച യോഷിതാമ്
ഭര്ത്താവിനെ സേവിക്കുന്നതാണ് പതിവ്രത സ്ത്രീകളുടെ വ്രതവും ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സും. സ്ത്രീകള്ക്ക് ഭര്ത്താവ് മകനുപോലെയും മറ്റുള്ളവരുടെ ഭര്ത്താവ് അകത്തുകാരനുപോലെയും ആണ്; ഇതാണ് അവരുടെ ധര്മ്മം.
പാലയന്തി യഥാ ഭൂപാഃ പ്രജാഃ പുത്രാനിവൌരസാന് । പ്രജാസ്ത്രിയം ച പശ്യന്തി രാജാനോ മാതരം യഥാ
രാജാക്കന്മാര് പ്രജകളെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സംരക്ഷിക്കുകയും, സ്ത്രീകളെയും ജനങ്ങളെയും അമ്മയെ പോലെ കാണുകയും വേണം.
യജ്ഞം കുര്വന്തി വിഷ്ണോശ്ച സേവനം ദേവവിപ്രയോഃ । നിവാരണം ച ദുഷ്ടാനാം ശിഷ്ടാനാം പ്രതിപാലനമ്
അവര് വിഷ്ണുവിന് യജ്ഞം നടത്തുകയും, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും സേവിക്കുകയും, ദുഷ്ടരെ തടയുകയും, നല്ലവരെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇതി ധര്മഃ ക്ഷത്രിയാണാം കഥിതോ ബ്രഹ്മണാ പുരാ । വാണിജ്യം ചൈവ വൈശ്യാനാം സ്വധര്മോ ധര്മസംചയഃ
ഇതാണ് ക്ഷത്രിയരുടെ ധര്മ്മം എന്ന് പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വൈശ്യന്മാരുടെ കര്ത്തവ്യം വ്യാപാരമാണ്, അതിലൂടെ പുണ്യം സമ്പാദിക്കാം.
ശൂദ്രാണാം വിപ്രസേവാ ച പരോ ധര്മേം വിധീയതേ । സര്വന്യാസോ ഹരൌ ഭൂവ ധര്മഃ സംന്യാസിനാം ധ്രുവമ്
ശൂദ്രന്മാരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ധര്മ്മം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സേവിക്കുന്നതാണു. സന്ന്യാസികള്ക്ക് എല്ലാം ഹരിയിലേക്കു സമര്പ്പിക്കുന്നതാണു ഉറപ്പായുള്ള ധര്മ്മം.
രക്തൈകവാസാ ദണ്ഡീ ച ബിഭര്തി മൃത്കമണ്ഡലുമ് । സര്വത്ര സമദര്ശോ ച സ്മരേന്നാനായണം സദാ
ചുവപ്പു വസ്ത്രം മാത്രം ധരിച്ച്, ദണ്ഡം കൈവശം വച്ചും, മണ്ണ് കൊണ്ടുള്ള കമണ്ഡലു പിടിച്ചും, എല്ലായിടത്തും എല്ലാവരെയും ഒരുപോലെ കാണുകയും, എപ്പോഴും അനേകം ദൈവരൂപങ്ങളെ ഓര്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കരോതി ഭ്രമണം നിത്യം ഗേഹേ ഗേഹേ ന തിഷ്ഠതി । വിദ്യാമന്ത്രം ച കസ്മൈചിന്ന ദദാതി ച ലോഭതഃ
അവന് എല്ലായ്പ്പോഴും സഞ്ചരിക്കുകയും, ഒരു വീടിലും താമസിക്കാതിരിക്കുകയും, സ്വാര്ഥത്വം കൊണ്ടു ആര്ക്കും വിജ്ഞാനമോ മന്ത്രമോ നല്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കരോതി നാഽഽശ്രമം ഭിക്ഷുഃ കരോതി നാന്യവാസനാമ് । കരോതി നാന്യസങ്ഗം ച നിര്മോഹ സങ്ഗവര്ജിതഃ
ഭിക്ഷു സ്വയം ആശ്രമം സ്ഥാപിക്കുകയോ, വേറേതെങ്കിലും വസ്ത്രം ധരിക്കുകയോ, മറ്റുള്ളവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; അവന് മോഹമില്ലാത്തവനും ആശയില്ലാത്തവനുമാണ്.
ന സ്വാദുഭുങ്ക്തേ ലോഭാച്ചാ സ്ത്രീമുഖം ന ഹി പശ്യതി । ന വാഞ്ഛിതം ഭക്ഷ്യവസ്തു യാചതേ ഗുഹിണാം വ്രതീ
അവന് സ്വാര്ഥത്വം കൊണ്ടു മധുരം ഭക്ഷിക്കുകയോ, സ്ത്രീയുടെ മുഖം നോക്കുകയോ, വീട്ടുകാരില് നിന്നു ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഭക്ഷണം ചോദിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; വ്രതത്തില് ഉറച്ചവനാണ്.
ഇതി സംന്യാസിനാം ധര്മ ഇത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ । ഇതി തേ കഥിതം പുത്ര ഗച്ഛ വത്സ യഥാസുഖമ്
ഇങ്ങനെ സന്ന്യാസികളുടെ ധര്മ്മം കമലത്തില് ജനിച്ചവന് പറഞ്ഞു. മകനേ, ഇതെല്ലാം ഞാന് നിന്നോട് പറഞ്ഞു; നീ ഇഷ്ടാനുസരണം പോവുക.
ഇത്യുക്ത്വാ ച മഹേന്ദ്രാണീ വിരരാമ ച വര്ത്മനി । ഉവാച നഹുഷോ രാജാ ശചീം വക്രപ്രകംധരഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹേന്ദ്രന്റെ ഭാര്യ സംസാരത്തില് നിന്നു നിശ്ശബ്ദയായി. പിന്നെ വളഞ്ഞ കഴുത്തോടെ നഹുഷന് രാജാവ് ശചിയെ ചോദിച്ചു.
നഹുഷ ഉവാച ത്വയാ യത്കഥിതം ദേവീ സര്വ തതു വിപര്യയമ് । യഥാര്ഥധര്മം വേദോക്തം നിബോധ കഥായാമി തേ
നഹുഷന് പറഞ്ഞു: ദേവിയേ, നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം അതിന്റെ വിപരീതമാണ്. യഥാര്ത്ഥ ധര്മ്മം വേദങ്ങളില് പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാന് പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
കര്മണാം ഫലഭോഗശ്ച സര്വേഷാം സുരസുന്ദരി । നൈവ സ്വര്ഗേ ന പാതാലേ നാന്യദ്വീപേ ശ്രുതൌ ശ്രുതമ്
ദേവതകളില് ഏറ്റവും മനോഹരിയേ, എല്ലാ ജനങ്ങള്ക്കും കര്മ്മഫലങ്ങള് സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും പാതാളത്തിലും മറ്റേതെങ്കിലും ദ്വീപിലും അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് ശാസ്ത്രങ്ങളില് പറയുന്നു.