സദ്രത്നസാരനിര്മാണം ദാസ്യാമ്യദ്യ സുശോഭനേ । അമൂല്യരത്നനിര്മാണം ദര്പണാം ചാതിനിര്മലമ്
സുന്ദരിയായവളേ, ഇന്ന് തന്നെ, ഉത്തമരത്നങ്ങളുടെ സാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ അതിമൂല്യവാനായ രത്നങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ അത്യന്തം വെടിപ്പുള്ള കണ്ണാടിയും ഞാൻ നിനക്ക് നൽകാം.
ദാസ്യാമി തേ കാമപത്ന്യാഃ കാമം ജിത്വാ ച ലീലയാ । ക്രീഡാകമലമമ്ലാനം കമലായാശ്ച സുന്ദരി
കാമദേവന്റെ ഭാര്യയെ ലീലയായി ജയിച്ച്, കളിക്കാനായി വാടാത്ത ഒരു താമരയും, കമലായായ ലക്ഷ്മിയിൽ നിന്നുള്ളതും, സുന്ദരിയായവളേ, ഞാൻ നിനക്ക് നൽകാം.
ഭിക്ഷാം കൃത്വാ ച ദാസ്യാമി സ്തുത്വാ ച കമലാപതിമ് । അങ്ഗുലീയകരത്നാനി വിശ്വേഷു ദുര്ലഭാനി ച
കമലയുടെയും കമലാപതിയുടെയും കൃപയാൽ, അവനെ സ്തുതിച്ചും ഭിക്ഷയെടുത്തും, ലോകങ്ങളിൽ അപൂർവമായ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വിരലഭരണങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്ക് നൽകാം.
സാവിത്ര്യാശ്ച പ്രദാസ്യാമി കൃത്വാ ച ബ്രഹ്മണസ്തപഃ । സ്വയം ഗീതം പ്രഗായന്തീം മൂര്ച്ഛനാശ്രുതിസംയുതാമ്
സാവിത്രിയിൽ നിന്നു, ബ്രഹ്മാവിനോട് തപസ്സു ചെയ്ത്, സ്വയം പാടുന്ന, രാഗലയവും സംഗീതശ്രുതിയും ഉള്ള ഒരു ഗാനം ഞാൻ നിനക്ക് നൽകാം.
വാണീവീണാം പ്രദാസ്യാമി കൃത്വാ നാരായണവ്രതമ് । രത്നപാശകസംധം ച വിശ്വകര്മവിനിര്മിതമ്
നാരായണവ്രതം ആചരിച്ചശേഷം, വിശ്വകർമാവ് രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഒരു വീണയും അതിലകത്തിയ രത്നപാശവും ഞാൻ നിന്നെക്കു നൽകാം.
കുബേരപത്ന്യാ ദാസ്യാമി പാദാങ്ഗുലിവിഭൂഷണമ । ഇത്യേവമുക്ത്വാ നഹുഷഃ പപാത തത്പദാമ്ബുജേ
കുബേരന്റെ ഭാര്യയുടെ പാദം അലങ്കരിക്കുന്ന ഭംഗിയുള്ള ഭൂഷണവും ഞാൻ നിന്നെക്കു തരാം. ഇതു പറഞ്ഞ്, നഹുഷൻ അവളുടെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ വീണു.
ഉവാച തം ശചീ ത്രസ്താ രാജമാര്ഗഗതം നൃപമ് । ഉത്ഥാപ്യ തം കരേ ധൂത്വാ ശുഷ്കകണ്ഠോഷ്ഠതാലുകാ
രാജപഥത്തിൽ നിന്നു വിറയച്ചു നിൽക്കുന്ന നഹുഷനെ കണ്ട ശചി അവനോടു പറഞ്ഞു; അവനെ കൈപിടിച്ച് എഴുന്നേല്പിച്ചു, അവളുടെ കംഠവും അധരവും വായും ഉണങ്ങിയിരുന്നു.
ശച്യുവാച ശൃണു വത്സ മഹാരാജ ഹേ താത ഭയഭഞ്ജന
ശചി പറഞ്ഞു: കേൾക്കു മകനേ, മഹാരാജാവേ, ഭയത്തെ അകറ്റുന്നവനേ, അച്ഛനേ,
ഭയത്രാതാ ച രാജാ ച സര്വേഷാം പാലകഃ പിതാ । ഭ്രഷ്ടശ്രീശ്ച മഹേന്ദ്രോഽദ്യ ത്വം ച സ്വര്ഗേ നൃപോഽധുനാ
രാജാവ് ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവനും എല്ലാവർക്കും രക്ഷകനും അച്ഛനുമാണ്. ഇന്ന് മഹേന്ദ്രൻ മഹത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഇപ്പോൾ നീ സ്വർഗത്തിലെ രാജാവാണ്.
യോ രാജാ സ പിതാ പാതാ പ്രജാനാമേവ നിശ്ചിതമ് । ഗുരുപത്നീ രാജപത്നീ ദേവപത്നീ തഥാ വധൂഃ
രാജാവായവൻ തന്റെ പ്രജകളുടെ അച്ഛനും രക്ഷകനുമാണ്. ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യ, രാജാവിന്റെ ഭാര്യ, ദേവന്റെ ഭാര്യ, മരുമകൾ—
പിത്രോഃ സ്വസാ ശിഷ്യപത്നീ ഭൃത്യപലീ ച മാതുലീ । പിതൃപത്നീ ഭ്രാതൃപത്നീ ശ്വശ്രൂശ്ച ഭഗിനീ സുതാ
അച്ഛന്റെ സഹോദരി, ശിഷ്യന്റെ ഭാര്യ, ദാസന്റെ ഭാര്യ, അമ്മാവി, അച്ഛന്റെ ഭാര്യ, സഹോദരന്റെ ഭാര്യ, അമ്മായി, സഹോദരി, മകൾ—
ഗര്ഭധാത്രീഷ്ടദേവീ ച പുംസഃ ഷോഡശ മാതരഃ । ത്വം നരോ ദേവഭാര്യാഽഹം മാതാ തേ ദേവസംമതാ
ഗർഭം ധരിക്കുന്നവൾ, ഇഷ്ടദേവത—ഇവയെല്ലാം പുരുഷന്നു പതിനാറ് മാതാക്കളാണ്. നീ മനുഷ്യൻ, ഞാൻ ദേവഭാര്യ, ദേവന്മാർ അംഗീകരിച്ച നിന്റെ അമ്മ.
ഗച്ഛ വത്സാദിതിം രന്തും യദി ചേച്ഛസി മാതരമ് । സര്വേഷാം നിഷ്കൃതിശ്ചാസ്തിന വത്സ മാതൃഗാമിനാമ്
പോ മകനേ, നീ അമ്മയെ സമീപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ. അമ്മയോടു ചേർന്നവർക്കു പ്രായശ്ചിത്തമൊന്നുമില്ല, മകനേ.
കുമ്ഭീപാകേ നേ പചന്തി യാവദ്വൈ ബ്രഹ്മണോ വയഃ । തതോ ഭവന്തി കൃമയഃ കല്പാഃ സ്പത ഭവന്തി തേ
കുംബീപാകത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ് തീരുന്നതുവരെ അവരെ വേവിക്കാറില്ല; അതിനുശേഷം അനവധി കാലം അവർ കീടങ്ങളായി ജനിക്കുന്നു, അതാണ് അവരുടെ വിധി.
തതശ്ച കുഷ്ഠിനോ മ്ലേച്ഛാ ഭവന്തി സപ്തജന്മസു । നാസ്തയേവ നിഷ്കൃതിസ്തേഷാമിത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ
അതിനുശേഷം അവർ ഏഴു ജന്മം കുഷ്ഠരോഗികളും ചണ്ഡാളരും ആയി ജനിക്കും; അവർക്കു യാതൊരു പ്രായശ്ചിത്തവും ഇല്ലെന്ന് കമലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ പറയുന്നു.
ഏവം വിട്ക്ഷത്ത്രശൂദ്രാണാം ബ്രഹ്മണീഗമനേ നൃപ । വൈദേഷു നിഷ്കൃതിര്നാസ്തി ചേത്യാങ്ഗിരസഭാഷിതമ്
ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയെ സമീപിച്ച വിഡ്ഡന്മാർക്കും ശൂദ്രന്മാർക്കും വേദങ്ങളിൽ പ്രായശ്ചിത്തമൊന്നുമില്ലെന്ന് അങ്കിരസൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
സ്വര്ഗസംപത്തിഭോഗശ്ച സുഖം സംസാരിണാം ധ്രുവമ് । മുമുക്ഷൂണാം ച മോക്ഷണ്ച തപശ്ചൈവ തവസ്വിനാമ്
ലോകബന്ധത്തിൽ അകപ്പെട്ടവർക്കു സ്വർഗസുഖം ഉറപ്പാണ്; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് മോക്ഷവും, വ്രതശീലികൾക്ക് തപസ്സും.
ബ്രാഹ്മണാനാം ച ബ്രഹ്മണ്യം മുനീനാം മൌനമേവ ച । വേദാഭ്യാസോ വൈദികാനാം കവീനാം കാവ്യവര്ണനമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ബ്രഹ്മനിഷ്ഠ, മുനികൾക്ക് മൗനം, വേദപഠനക്കാർക്ക് വേദപഠനം, കവിൾക്ക് കവിതാരചന.
വിഷ്ണുദാസ്യം വൈഷ്ണവാനാം വിഷ്ണുഭക്തിരസം പരമ് । വിഷ്ണുഭക്തിം വിനാ നൈവ മുക്തിം വാഞ്ഛന്തി വൈഷ്ണവാഃ
വൈഷ്ണവന്മാർക്ക് വിഷ്ണുവിന്റെ ദാസ്യവും പരമമായ ഭക്തിരസവും. വിഷ്ണുഭക്തിയില്ലാതെ വൈഷ്ണവന്മാർ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കില്ല.
മലാഢചേഷു ച ക്ലേദേഷു ദുര്ഗന്ധിനിലയേഷു ച । സാധൂനാം കിം സുകം സാധോ സ്ത്രീണാം യോനിഷു മാം വദ
കഴുകാത്ത, ദുർഗന്ധമുള്ള, ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളിൽ സദാചാരികൾക്ക് എന്ത് സന്തോഷം? സ്ത്രീകൾക്ക് ഗർഭത്തിൽ എന്ത് ആനന്ദം, മഹാനേ, നീ പറയൂ.
കുലപ്രദീബ രാജേന്ദ്ര രാജ്ഞം മണ്ഡലവര്തിനാമ് । ലബ്ധം ച ഭാരതേ ജന്മ പുണ്യേന ബഹുജന്മനാമ്
വംശപ്രകാശമായ രാജാവേ, രാജമണ്ഡലത്തിൽ, ഭാരതത്തിൽ ജനനം അനവധി ജന്മങ്ങളുടെ പുണ്യഫലമാണ്.
പദ്മാനാം ചന്ദ്രവംശ്യാനാം നൃപാണാം ദീപ്തിഹേതവേ । ത്വമാവിരാസീസ്തേജസ്വീ ഗ്രൂഷ്മമധ്യാഹ്നഭാസ്കരഃ
പദ്മവംശത്തിലും ചന്ദ്രവംശത്തിലും രാജാക്കന്മാരിൽ, നീ ഉജ്ജ്വലനായവനായി, ഉച്ചക്കാലത്തെ വേനൽക്കാല സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സര്വേഷാമശ്രമാണാം ച സ്വധര്മശ്ച യശഃ പരമ് । സ്വധര്മഹീനാ നരകേ പതന്തി മൂഢയേതസഃ
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ഓരോരുത്തരുടെ സ്വന്തം കര്ത്തവ്യമാണ് ഏറ്റവും വലിയ മഹത്വം. സ്വന്തം കര്ത്തവ്യത്തില് നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്ന, മനസ്സില് അജ്ഞതയുള്ളവര് നരകത്തില് വീഴും.
ബ്രാഹ്മണസ്യാ സ്വധര്മശ്ച ത്രിസംധ്യമര്ചനം ഹരേഃ । തത്പാദോദകനൈവേദ്യഭക്ഷണം ച സുധാധികമ്
ബ്രാഹ്മണന്റെ കര്ത്തവ്യം, ദിവസത്തില് മൂന്ന് പ്രഭാതങ്ങളിലും ഹരിയെ ആരാധിക്കുക, അവന്റെ പാദജലംയും അവന് നല്കിയ ഭോജനവും അമൃതത്തേക്കാള് ശ്രേഷ്ഠമായി സ്വീകരിക്കുക എന്നതാണ്.
അന്നം വിഷ്ഠാ ജലം മൂത്രമനിവേദ്യ ഹരേര്നൃപ । ഭവന്തി സൂകരാഃസര്വേ ബ്രാഹ്മണാ യദിഭുഞ്ജതേ
രാജാവേ, ഹരിക്ക് സമര്പ്പിക്കാത്ത അന്നം, മല, വെള്ളം, മൂത്രം എന്നിവ ബ്രാഹ്മണന്മാര് കഴിച്ചാല്, അവര് എല്ലാം പന്നികളായി മാറും.
ആജീവം ഭുഞ്ജതേ വിപ്രാ ഏകാദശ്യാം ന ഭുഞ്ജതേ । കൃഷ്ണജന്മദിനേ ചൈവ ശിവരാത്രൌ സുനിശ്ചേതമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാര് ജീവിതം മുഴുവന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും, ഏകാദശി, കൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനം, ശിവരാത്രി എന്നിവയില് ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കണം.
തഥാ രാമനവഭ്യാം ച യത്നതഃ പുണ്യവാസരേ । ബ്രാഹ്മണാനാം സ്വധര്മശ്ച കഥിതോ ബ്രഹ്മണാ നൃപ
അതു പോലെ രാമനവമി പോലുള്ള പുണ്യദിനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കര്ത്തവ്യം ബ്രഹ്മാവു തന്നെ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, രാജാവേ.
വ്രതം പതിവ്രതാനാം ച പതിസേവാ പരം തപഃ । യഥാ പുത്രഃ പരപതിരേഷ ധര്മശ്ച യോഷിതാമ്
ഭര്ത്താവിനെ സേവിക്കുന്നതാണ് പതിവ്രത സ്ത്രീകളുടെ വ്രതവും ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സും. സ്ത്രീകള്ക്ക് ഭര്ത്താവ് മകനുപോലെയും മറ്റുള്ളവരുടെ ഭര്ത്താവ് അകത്തുകാരനുപോലെയും ആണ്; ഇതാണ് അവരുടെ ധര്മ്മം.
പാലയന്തി യഥാ ഭൂപാഃ പ്രജാഃ പുത്രാനിവൌരസാന് । പ്രജാസ്ത്രിയം ച പശ്യന്തി രാജാനോ മാതരം യഥാ
രാജാക്കന്മാര് പ്രജകളെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സംരക്ഷിക്കുകയും, സ്ത്രീകളെയും ജനങ്ങളെയും അമ്മയെ പോലെ കാണുകയും വേണം.
യജ്ഞം കുര്വന്തി വിഷ്ണോശ്ച സേവനം ദേവവിപ്രയോഃ । നിവാരണം ച ദുഷ്ടാനാം ശിഷ്ടാനാം പ്രതിപാലനമ്
അവര് വിഷ്ണുവിന് യജ്ഞം നടത്തുകയും, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും സേവിക്കുകയും, ദുഷ്ടരെ തടയുകയും, നല്ലവരെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.