ബഭൂവ ദര്പഃ സാവിഞ്യാ വേദമാതാഽഹമേവ ച । കാലേ ചകാര തസ്യാശ്ച സപുത്രായാ അദര്ശനമ്
വേദങ്ങളുടെ മാതാവായ സാവിത്രിയിലും അഹങ്കാരം പിറന്നു; ഞാനാണ് അവളും. സമയമായപ്പോൾ അവളും മക്കളും ഒറ്റയടിക്ക് അദൃശ്യരായി.
ബഭൂവ ദര്പം ഗങ്ഗയാ അഹം നിവണിദേതി ച । ജഹ്നുദ്വാരാ ച തദ്ദര്പ ജഹാര ജഗതാം പതിഃ
ഗംഗയിലും 'ഞാനാണ് ഏറ്റവും വലിയവള്' എന്ന അഹങ്കാരം ജനിച്ചു; ജഹ്നുവിന്റെ വഴി ലോകനാഥന് അവളുടെ അഹങ്കാരം നീക്കി.
ജഹാര മനസാദര്പ ദുര്ഗാദ്വാരാ പുരാ മുനേ । വിരജോപഗതം കൃഷ്ണം ഭര്ത്സയാമാസ കോപതഃ
മനസ്സിന്റെ അഹങ്കാരം ദുര്ഗയുടെ വഴി ഭഗവാന് നീക്കി, മഹാമുനിയേ. വിരജാ കൃഷ്ണനെ സമീപിച്ച് കോപത്തോടെ ശപിച്ചു.
പ്രവിശന്തം രാസഗുഹം ഗോപീഭിര്വിനിവാരിതമ് । ദൌവാരികാഭിര്വേത്രൈശ്ച താഡിതം തം ച ദര്പതഃ
അവന് രാസഗുഹയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോള് ഗോപികള് തടഞ്ഞു, ദ്വാരപാലകര് അഹങ്കാരത്തോടെ വടികൊണ്ട് അടിച്ചു.
സുദാമ്നാ നിജഭക്തേന രാധാ ശപ്താ ബഭൂവ ഹ । ദേവേന സഹസാ ധ്വസ്താ ഗോലോകാദാഗതാ ധരാമ്
സ്വന്തം ഭക്തനായ സുദാമന് രാധയെ ശപിച്ചു; ദേവന് ഉടനടി അവളെ ഗോലോകത്തില് നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് തള്ളിയിറക്കി.
വൃഷഭാനുസ്ത്രിയാം ജാതാ കലാവത്യാം ച നാരദ । കൃഷ്ണസ്തദനുരൌധേന കംസഭീതിച്ഛലേന ച
വൃഷഭാനു സ്ത്രീരൂപത്തില് കലാവതിയായി ജനിച്ചു, നാരദേ. കൃഷ്ണന് അവളെ പിന്തുടര്ന്നു, കംസഭയത്തിന്റെ പേരില്.
സമാഗതോ നന്ദഗേഹം തേനാഹം നന്ദനന്ദനഃ । സുദാമ്നഃ ശാപവീച്ഛൈദപാലനാര്ഥ ജഗത്പതിഃ
അവന് നന്ദന്റെ വീട്ടിലെത്തി; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് നന്ദനന്ദനന്, ലോകനാഥന്, സുദാമന്റെ ശാപം പാലിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി.
പുനര്ജഗാമ മഥുരാമിത്യാഹ കമലോദ്ഭവഃ । അസ്യാപരമഭിപ്രായം കോ വാ ജനാതി നാരദ
പിന്നീട് അവന് വീണ്ടും മഥുരയിലേക്ക് പോയി — ഇതാണ് കമലോത്ഭവന് പറഞ്ഞത്; ഇതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഉദ്ദേശം ആര്ക്കറിയാം, നാരദേ?
കഥം ജാതഃ സമായാതേ സഥുരായാശ്ച ഗോകുലമ് । ഇത്യേവം കഥിതം സര്വമപരം ശ്രൂയതാമിതി
അവന് എങ്ങനെ ജനിച്ചു, എങ്ങനെ മഥുരയില് നിന്ന് ഗോകുലത്തിലേക്ക് എത്തി — ഇതൊക്കെയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി തുടർന്നുള്ളത് കേള്ക്കൂ.
യഥാ ജഗാമ മഥുരാം നന്ദാന്സ നന്ദനന്ദനഃ । ശോകം നന്ദോ യശോദാ ച യഥാ സംപ്രപ ദൈവതഃ
നന്ദനന്ദന് എങ്ങനെ നന്ദന്റെ വീട്ടില് നിന്ന് മഥുരയിലേക്ക് പോയി, നന്ദനും യശോദയും എങ്ങനെ ദുഃഖത്തിലായി — ദേവനേ, അങ്ങനെ സംഭവിച്ചു.
യഥാ ഗോപാശ്ച ഗോപ്യശ്ച ഗാവോ വൃന്ദാവനേ വനേ । വനേ വനേ കാ വന്യാസ്തേ വന്യാ ജാനന്തി കിംചന
വൃന്ദാവനത്തിലെ കുരുമക്കളും, കുരുമഹിളകളും, പശുക്കളും അങ്ങോട്ട് കാടിൽ കഴിയുന്നതുപോലെ, ഓരോ കാടിലും അവിടത്തെ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ എന്താണ് അറിയുന്നത്?
വനം രമ്യം വന്യപദമപി ത്യക്തവാ വനേ വനേ । ശ്മശാനേ വാഽശ്മശാനേ വാ ബഭ്രാമ ഭാമിനീ മുനേ
അവൾ ആ മനോഹരമായ കാടും കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, കാട് കാട് തിരിഞ്ഞു നടന്നു; ശ്മശാനങ്ങളിലും, ശ്മശാനത്തിനകത്തും അവൾ അലയുന്നു, ഭാമിനി, മുനിവരേ.
ഗ്രമം ത്യക്ത്വാ ച ബഭ്രമ ചേതനാഽചേതനാ ക്ഷണമ് । ക്ഷണേന വര്ജിതാ സാ ച പ്രാര്ഥയാന്തീ പ്രതിക്ഷണമ്
ഗ്രാമം വിട്ട് അവൾ ഒരു നിമിഷം ബോധവാനായി, ഒരിക്കൽ അന്ധബോധത്തിൽ, അലയുകയായിരുന്നു; അതിനുശേഷം ഉടൻ അവൾ ഒറ്റപ്പെടുകയും, ഓരോ നിമിഷവും ആരെയോ അന്വേഷിക്കുകയും ചെയ്തു.
ക്ഷണം ക്ഷണം സാ ശ്വസിതി ചിന്തനം കുര്വതീ ക്ഷണമ് । ക്ഷണം വിശന്തീ തല്പേ ച ക്ഷണമ്ത്ഥായ തിഷ്ഠതി
ഓരോ നിമിഷവും അവൾ ആഹ്വാനം ചെയ്തു, ചിന്തയിൽ മുഴുകി; ഒരു നിമിഷം കിടക്കയിൽ കിടന്നു, പിന്നെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കുന്നു.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തo നാരദനാo അഷ്ടപ़ഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മവൈവർത മഹാപുരാണത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിൽ നാരദൻ പറഞ്ഞ അമ്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
അഥൈകോനഷഷ്ടിതമോഽധ്യായഃ നാരായണ ഉവാച ഇത്യേവം കഥിതം സര്വ സര്വേഷാം ദര്പഭഞ്ജനമ് । ഇന്ദ്രസ്യ ദര്പഭങ്ഗം ച വിസ്തരേണ നിശാമജ
ഇപ്പോൾ അമ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ഇതുവരെ എല്ലാം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, എല്ലാവരുടെയും അഹങ്കാരം തകർത്തതും, പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം എങ്ങനെ തകർത്തുവെന്നതും വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാത്രിയുടെ പുത്രാ.
ഇന്ദോ ദര്പാത്സഭായാം ച രത്നസിംഹാസനാദ്വരാത് । നോത്തസ്യൌ സ്വഗുരും ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മിഷ്ഠം ച ബൃഹസ്പതിമ്
അഹങ്കാരത്താൽ, ഇന്ദ്രൻ രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, തന്റെ ഗുരുവായ ബ്രഹ്മിഷ്ഠനായ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ടിട്ടും എഴുന്നേൽക്കാനൊന്നും തയ്യാറായില്ല.
ഗുരുര്ജഗാമാതിരുഷ്ടഃ സ്വാപമാനേ സമത്മരഃ । തഥാപി കൃപയാ ധര്മേ സ്നേഹാച്ച ന ശശാപ തമ്
ഗുരുവിന് വലിയ കോപം വന്നു, ആ അപമാനം സഹിക്കാനാവാതെ അവിടം വിട്ടുപോയി; എന്നിരുന്നാലും, ദയയും, ധർമ്മവും, സ്നേഹവും കൊണ്ടു അവൻ ഇന്ദ്രനെ ശപിച്ചില്ല.
വിനാ ശപേന തദ്ദര്വശ്ചൂര്ണീഭൂതോ ബഭൂവ ഹ । അന്യശ്ചേന്ന ശപേദ്ധര്മാത്പ്രേമ്ണാ വാ ചാതികില്വിഷമ്
ശാപം ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും ആ അഹങ്കാരം പൂർണമായി നശിച്ചു; എന്നാൽ മറ്റൊരാൾ ധർമ്മത്താലോ സ്നേഹത്താലോ ശപിച്ചാൽ പോലും പാപം ഉണ്ടാകും.
ത്ഥാഽപി തം ച ഫലതി ധര്മസ്തം ഹന്തി നാരദ । യോ യം ഹിംസ്രം സാപരാധം ശപേത്കോപേനേ ധാര്മികഃ
എങ്കിലും, നാരദാ, ധർമ്മഫലം സംഭവിക്കും, അതു കുറ്റം ചെയ്തവനെ നശിപ്പിക്കും; ഒരു ധാർമ്മികൻ കോപത്തോടെ കുറ്റവാളിയെ ശപിച്ചാൽ, അവൻ നശിക്കും.
വിനാശഃ സാപരാധസ്യ ധര്മോ നഷ്ടശ്ച ധര്മിണഃ । തേനാധര്മേണ ശക്രസ്യ ബ്രഹ്മഹത്യാ ബഭൂവ ഹ
കുറ്റവാളിയുടെ നാശം സംഭവിക്കും, ധാർമ്മികന്റെ ധർമ്മവും നഷ്ടപ്പെടും; അങ്ങനെ അധർമ്മം മൂലം ഇന്ദ്രന് ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഉണ്ടായി.
ഭീതസ്ത്യക്ത്വാ സ്വരാജ്യം ച പ്രയയൌ സരോവരമ് । സരസഃ ബദ്മസൂത്രേ ച നിവാസം ച ചകാര സഃ
ഭയപ്പെട്ട്, ഇന്ദ്രൻ തന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു തടാകത്തിലേക്ക് പോയി; ആ തടാകത്തിലെ താമരത്തണ്ടിൽ അവൻ താമസമാക്കി.
ഗന്തും ന ശക്താ ഹന്യാ ച പുണ്യം വിഷ്ണുസരോവരമ് । ശ്രേഷ്ഠം ഭരതവര്ഷേച തപഃസ്ഥാനം തപസ്വിനാമ്
വേറെവിടേക്ക് പോകാൻ കഴിയാതെ, അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പുണ്യമായ തടാകത്തിൽ ഒളിച്ചു; ഭാരതഭൂമിയിലെ അത്യുത്തമമായ ഈ സ്ഥലം തപസ്സുകാരുടെ തപസ്സിനായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
തദേവ പുഷ്കരം തീര്ഥം പ്രവദന്തി പുരാവിദഃ । രാജ്യഭ്രഷ്ടം ഹരീം ദൃഷ്ട്വാ ഹരിഭക്തോ നരാധിപഃ
അത് തന്നെയാണ് പുഷ്കരം എന്ന തീർത്ഥം എന്ന് പുരാണജ്ഞർ പറയുന്നു; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവേന്ദ്രനെ കണ്ടു, ഹരിയുടെ ഭക്തനായ മനുഷ്യരാജാവ്—
ബലാജ്ജഹാര തദ്രാജ്യം നഹുഷോ നാമ ധാര്മികഃ । ദൃഷ്ട്വാ ശചീം വരാരോഹാ മനപത്യാം ച സുന്ദരീമ്
ബലപ്രയോഗം ചെയ്ത്, ധാർമ്മികനായ നഹുഷൻ ആ രാജ്യം പിടിച്ചു; ഭർത്താവില്ലാതെ മനോഹരമായ രൂപവും സൗന്ദര്യവും ഉള്ള ശചിയെ കണ്ടപ്പോൾ,
സ്വര്ഗഗങ്ഗം ച ഗച്ഛന്തീം ഹൃദയേന വിദൂയതാ । നവയൌവനസംപന്നാം രത്നാലംകാരഭൂഷിതാമ്
സ്വർഗ്ഗഗംഗയിലേക്ക് പോകുന്ന, ഹൃദയം വേദനയോടെ, പുതുമയുള്ള യൗവനം നിറഞ്ഞ, രത്നാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ ശചിയെ കണ്ടു,
സുകോമലം താം സുദതീം വദന്തീം ച മഹാസതീമ് । മൂര്ച്ഛാം സംപ്രാപ രാജാന്ദ്രഃ കാമേന യൌവനേന ച
മൃദുവായ, മനോഹരമായ പല്ലുകൾ ഉള്ള, മധുരമായി സംസാരിക്കുന്ന, മഹാസതിയായ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവായ നഹുഷന് കാമവും യൗവനവും കൊണ്ട് മനസ്സു കെടുത്തി, അവൻ ബോധംകെട്ടുപോയി.
നഹുഷ ഉവാച ഥാതുര്ഗതിര്വിചിത്രാഽഹോന ബൌധ്യാ ച സതാമപി
നഹുഷൻ പറഞ്ഞു: വിധിയുടെ വഴി എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്, ജ്ഞാനിയേ, സത്പുരുഷന്മാർക്കു പോലും.
ഈദൃശീ സ്ത്രീ ഭഗാങ്ഗസ്യ ലുബ്ധസ്യ പരയോഷിതി । ഈദൃശീ സുന്ദരീ യസ്യ പരഭാര്യാസു തന്മനഃ
ഇതുപോലെയുള്ള സ്ത്രീ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യകളിൽ മനസ്സ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു കാമുകന്റെ ഭാഗമാണ്; മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യകളെ കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്ന ഇങ്ങനെയുള്ള സുന്ദരിയാണ് അവനു.
അസ്യാ അഗ്രേ ച കാ രമ്ഭാ കോര്വശീ കാ തിലോത്തമാ। കാ വാ മേനാ ഘൃതാചീ വാ രത്നമാലാ കലാവതീ
ഇവളുടെ മുമ്പിൽ, ആരാണ് കാ? ആരാണ് രംഭാ? ആരാണ് ഊർവശി? ആരാണ് തിലോത്തമാ? ആരാണ് മേനാ, ഘൃതാചി, രത്നമാല, കലാവതി?