ഏകപാച്ച കലൌ സോഽപി കലേരന്തേ പുനഃ ക്ഷയഃ । ഷോഡശാംശോഽതിക്ലിഷ്ടശ്ച സസ്മാര ചനണം വിഭോഃ
കലിയുഗത്തിൽ ഒരു കാലായാണ്. കലിയുടെ അവസാനം വീണ്ടും ക്ഷയം സംഭവിച്ചു. പതിനാറു ഭാഗങ്ങളോടെ, കഷ്ടമില്ലാതെ, ഭഗവന്റെയടികൾ ഓർത്തു.
തദാ സത്യയുഗാരമ്ഭേ പരിപൂര്ണോഽഭവത്പുനഃ । പുനര്യുഗാനുരോധേന ക്രമേണ ച പുനഃ ക്ഷയഃ
പിന്നീട് സത്യയുഗാരംഭത്തിൽ വീണ്ടും പൂർണ്ണമായി. പിന്നെയും യുഗങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ വീണ്ടും ക്ഷയിച്ചു.
യമോ മാണ്ഡവശാപേന ശൂദ്രയോനിമവാപ ഹ । തദാ പുനഃ ശതാബ്ദാന്തേ പുനഃ ശുദ്ധോ ബഭൂവ ഹ
മാണ്ഡവന്റെ ശാപം മൂലം യമന് ശൂദ്രരൂപത്തില് ജനിച്ചു; അന്ന് നൂറുവര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷം അവന് വീണ്ടും ശുദ്ധനായി.
സാമ്ബോ വിമാതൃശാപേന ഗലത്കുഷ്ഠീ ബഭൂവ സഃ । തദാ സൂര്യവ്രതം കൃത്വാ പുനഃ ശുദ്ധോ ബഭൂവ സഃ
വിമാതാവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടു സാംബന്ക്ക് കുഷ്ടരോഗം വന്നു; അപ്പോള് സൂര്യനു വ്രതം നടത്തി അവന് വീണ്ടും ശുദ്ധനായി.
ചന്ദ്രോ ദര്പമദേനൈവ ജഹാര ച ഗുരോഃ പ്രിയാമ് । ബഭൂവ ദര്പഭങ്ഗോഽസ്യ യക്ഷ്മഗ്രസ്തോ ബഭൂവ സഃ
അഹങ്കാരത്തില് മദം പിടിച്ച ചന്ദ്രന് ഗുരുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ അപഹരിച്ചു; അഹങ്കാരം തകര്ന്ന് അവന്ക്ക് ക്ഷയം ബാധിച്ചു.
സൂര്യോ ദര്പാത്തേജസശ്ച ഹന്തും ശംകരകിംകരമ് । സുമാലീത്യഭിധം ദൈത്യം ജഗാമാഽഽശു ഗിരിം പ്രതി
അഹങ്കാരത്തിലും തേജസ്സിലും നിറഞ്ഞ സൂര്യന് ശങ്കരന്റെ ദാസനായ സുമാലി എന്ന ദാനവനെ കൊല്ലാന് പര്വ്വതത്തിലേക്ക് വേഗത്തില് പോയി.
അഹര്നിശം ദീപ്തികരം കുര്വന്തം വിഷയം രവേഃ । സൂര്യേണ ഭീതോ ദൈത്യശ്ച ശംകരം ശരണം യയൌ
പകല് രാത്രിയില്ലാതെ പ്രകാശം പകരുന്ന സൂര്യനെ കണ്ടു ഭയപ്പെട്ട ദാനവന് ശങ്കരനില് അഭയം തേടി.
സൂര്യം ദൃഷ്ട്വാ ശംകരശ്ച ജഗ്രാഹ ശൂലമേവ ച । ഭീതോ ദുദ്രാവ സൂര്യശ്ച ദൃഷ്ട്വാ തം ശൂലിനം മുനേ
സൂര്യനെ കണ്ട ശങ്കരന് തണ്ട ശൂലം എടുത്തു; ശൂലധാരിയെ കണ്ട സൂര്യന് ഭയത്തില് ഓടി.
ജഘാന കാശ്യാം ശൂലേന ശൂലീകാശീശ്വരോ രവിമ് । മൂര്ച്ഛാം സംപ്രാപ്യ ശൂലേന ദര്പംഭങ്ഗോ ബഭൂവ ഹ
കാശിയില് കാശീപുരേശ്വരന് ശൂലം കൊണ്ട് സൂര്യനെ അടിച്ചു; ആ പ്രഹാരത്തില് സൂര്യന് ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, അവന്റെ അഹങ്കാരം തകര്ന്നു.
സാന്ദ്രാന്ധകാരഃ സഹസാ ജഗ്രാഹ പൃഥിവീതലമ് । ആശുതോഷോ മഹാദേവോ ജീവയാമാസ തത്ക്ഷണമ്
അപ്രതീക്ഷിതമായി കനത്ത ഇരുണ്ടിരാവ് ഭൂമിയെ പിടിച്ചു; ഉടന് സന്തോഷപ്പെട്ട മഹാദേവന് അവനെ അതേ സമയത്ത് ജീവിപ്പിച്ചു.
തുഷ്ടാവ ശംകരം സൂര്യോ ലജ്ജിതോഽപി ഭയേന ച । കൃത്വാ തമാശിഷം തുഷ്ടോ യയൌ ഗേഹം കൃപാനിധിഃ
ലജ്ജയും ഭയവും ഉള്ളപ്പോഴും സൂര്യന് ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു; അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ശേഷം ദയാനിധി സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
വിഭുര്ഗരുത്മതോ ദര്പം ബഭഞ്ജ ലീലയാ പുരാ । നിഃശ്വാസൈഃ പ്രേരിതസ്യാപി ശിവസ്യ വൃഷഭസ്യ ച
ശിവനും ശിവന്റെ കാളയും ശ്വാസം മൂലം മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോഴും, ഭഗവാന് ലീലയായി ഗരുഡന്റെ അഹങ്കാരം തകര്ത്തു.
ആഗച്ഛന്തം ച വൈകുണ്ഠം പൃഷ്ഠേ കൃത്വാ ശിവം പുരാ । ദ്രഷ്ടും സമാഗതം ഭക്ത്യാ ദേവം നാരായണം പരമ്
ഒരു ദിവസം ശിവനെ പിന്നില് വെച്ച് ഭക്തിയോടെ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവിടെ സമാഹിതരായുള്ള നാരായണനെ കാണാന്.
വഹ്നിര്ദപീം ഭൃഗോഃ ശാപാത്സര്വഭക്ഷോ ബഭൂവ ഹ । ഗുരോഃ സ്വഭാര്യാഹിരണാദ്ദര്പശ്ചൂര്ണോ ബഭൂവ ഹ
ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടു അഗ്നി എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നവനായി; ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയായ ഹിരണ്യധയുടെ അഹങ്കാരം തകര്ന്നു.
ദുര്വാസസോ ദര്പഭങ്ഗോ ബഭൂവ ഹ്യമ്ബരീഷതഃ । സുദര്ശനേന ചക്രേണ വിഷ്ണോര്ദുര്വിഷഹേണ ച
ദുര്വാസസിന്റെ അഹങ്കാരം അംബരീഷനും വിഷ്ണുവിന്റെ സുദര്ശനചക്രവും തകര്ത്തു; അതിന് എതിരാളില്ലായിരുന്നു.
ജയസ്യ വിജയസ്യാപി ദര്പഭങ്ഗം ചകാര സഃ । വൈകുണ്ഠാത്പതിതസ്യാപി ബ്രഹ്മശാപച്ഛലേന ച
ജയനും വിജയനും അഹങ്കാരം തകര്ന്നുവീണു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം എന്ന വ്യാജത്തില് അവര് വൈകുണ്ഠത്തില് നിന്ന് വീണു.
നൃസിംഹേണ ഹതഃ സോഽപി ഹിരണ്യകശിപുര്യഥാ । സൂകരേണ ഹിരണ്യാക്ഷോ ലീലയാ ച രസാതലേ
ഹിരണ്യകശിപ്പുവിനെ നരസിംഹന് കൊല്ലുകയും, ഹിരണ്യാക്ഷനെ വരാഹന് രസാതലത്തില് ലീലയായി കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു.
രാവണഃ കുമ്ഭകര്ണശ്ച നിഹതൌ രാമബാണതഃ । ജന്മാന്തരേ ച ലങ്കായാം ബ്രഹ്മണാ പ്രാര്ഥിതസ്യ ച
രാവണനും കുംബകര്ണനും രാമന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടു; മറ്റൊരു ജന്മത്തില് ലങ്കയില് ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷ പ്രകാരം.
ശിശുപാലോ ഹി നിഹതഃ കൃഷ്ണബാണേന ലീലയാ । ദന്തവക്രശ്ച സഹസാ പരിപൂര്ണേഽത്ര ജന്മനി
ശിശുപാലനെ കൃഷ്ണന്റെ അമ്പ് ലീലയായി കൊല്ലുകയും, ഈ ജന്മം പൂര്ത്തിയാകുമ്പോള് ദന്തവക്രനും അപ്രതീക്ഷിതമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു.
സുരാണാം ദര്പഭങ്ഗം ച ദൈത്യദ്വാരാ ചകാര ഹ । അസുരാണാം സുരദ്വാരാ വിരോധേന പരസ്പരമ്
ദേവന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ദാനവന്മാരുടെ വഴി തകര്ത്തു; ദാനവന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ദേവന്മാരുടെ വഴി പരസ്പരം വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ തകര്ത്തു.
വിധിദ്വാരാ ദര്പഭങ്ഗം ഭവതശ്ച ചകാര സഃ । ഭവാനാസീന്നാരദശ്ച പുരാ പുത്രഃ പ്രജാപതേഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഇടനിലയിലൂടെ, അവൻ നിന്റെ അഹങ്കാരത്തെ തകർത്തു; മുമ്പ് നീയും നാരദനും പ്രജാപതിയുടെ മക്കളായിരുന്നു.
ഗന്ധര്വശ്ച പിതുഃ ശാപാച്ഛൂദ്രീപുത്രസ്തതഃ ക്രമാത് । തതഃ പുനര്നാരദശ്ച പ്രസാദാദധുനാ വിഭോഃ
നിന്റെ അച്ഛന്റെ ശാപം മൂലം നീ ഗന്ധർവനായി, പിന്നീട് ക്രമത്തിൽ ഒരു ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ മകനായി; പിന്നീടു ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ നീ വീണ്ടും നാരദനായി.
മമ സാധ്യം വിശ്വമിതി കാമദര്പോ ബഭൂവ ഹ । തം പ്രമതം ഹരദ്വാരാ ഭസ്മസാച്ച ചകാര സഃ
‘എനിക്ക് ഈ ലോകം മുഴുവൻ സാധ്യമാകുമെന്ന്’ കരുതി, ആഗ്രഹത്തിൽ അഹങ്കാരിയായപ്പോൾ, ശിവൻ തന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ അവനെ പൊടിയാക്കി.
പുനഃ കൃത്വാ പ്രസാദം തം ജീവയാമാസ ലീലയാ । ഐകാന്തികം ച തദ്ഭക്തം സ ച നാസ്ത്രം കരോതി ഹി
ശിവൻ തന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ അവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു; പിന്നെ ആ ഭക്തൻ ഏകഭക്തനായി, ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാതെയായി.
ചകാര ദര്പഭങ്ഗം ച ദര്പിണോ ലക്ഷ്മണസ്യ ച । രണേ ശംകരശൂലേന രാവണപ്രേരിതേന ച
യുദ്ധത്തിൽ രാവണൻ അയച്ച ശിവന്റെ ത്രിശൂലത്താൽ അഹങ്കാരിയായ ലക്ഷ്മണന്റെ അഹങ്കാരവും ശിവൻ തകർത്തു.
പുനസ്തം ജീവയാമാസ രാമസ്യ സ്തവനേന ച । സ്വയം വിസ്മൃതവിഷ്ണോശ്ച ബ്രഹ്മശാപേന നാരദ
പിന്നീട് രാമന്റെ സ്തുതിയിലൂടെ ശിവൻ അവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം നാരദൻ വിഷ്ണുവിനെ തന്നെ മറന്നു.
ചകാര ദര്പഭങ്ഗം ച കാര്തവീര്യാര്ജുനസ്യ ച । ജാമദഗ്ന്യസ്യ ശസ്ത്രേണാമോഘേന പര്ശുനാ പുരാ
പഴയകാലത്ത് ജാമദഗ്നിയുടെ മകൻ പരശുരാമന്റെ അച്യുതമായ പരശുവാൽ കാർത്തവീര്യാർജുനന്റെ അഹങ്കാരവും ശിവൻ തകർത്തു.
വിപ്രപുത്രസ്യ മരണേ ഹരണേ കൃഷ്ണയോഷിതാമ് । കര്ണേന സാര്ധം സമരേ പാര്ഥദര്പം ബഭഞ്ജ സഃ
ബ്രാഹ്മണപുത്രന്റെ മരണത്തിലും കൃഷ്ണയുടെ സ്ത്രീകളെ അപഹരിച്ചപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ കർണനോടൊപ്പം അർജുനന്റെ അഹങ്കാരവും ശിവൻ തകർത്തു.
ബാണസ്യ ചോഷാഹരണേ ചിച്ഛേദ ച ഭുജാന്വിഭുഃ । ഭൃഗോശ്ച ദക്ഷയജ്ഞേ ച ദര്പഭങ്ഗം ചകാര സഃ
ബാണാസുരൻ ഉഷയെ അപഹരിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ബാണാസുരന്റെ കൈകൾ വെട്ടി; ദക്ഷയാഗത്തിൽ ഭൃഗുവിന്റെ അഹങ്കാരവും ശിവൻ തകർത്തു.
പര്ശുരാമസ്യ രാമസ്യ വിവാഹോ പഥി ഗച്ഛതഃ । ബഭഞ്ജ ദര്പം സമരേ രാമദ്വാരാ പുരാ വിഭുഃ
പരശുരാമനും രാമനും വിവാഹത്തിന് പോകുമ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ രാമന്റെ വഴി ഭഗവാൻ പരശുരാമന്റെ അഹങ്കാരം തകർത്തു.