പുനശ്ചാഽഽങ്ഗീരസദ്വാരാ സ്മാരയാമാസ സത്വരമ് । ഏകദാ സരഥഃ ശമ്ഭുഃ പ്രേരിതസ്ത്രിപുരേ പുരാ
പിന്നീട് ആംഗിരസിന്റെ വഴി വേഗത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. പുരാതനകാലത്ത് ശംഭു രഥത്തോടുകൂടി ത്രിപുരയിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടു.
ഹത്വാ ദൈത്യം ശിവദ്വാരാ ത്രിപുരാരിം ചകാര തമ് । സര്വം വരം ച സര്വസ്മൈ ദാതും ശംഭുഃ കൃപാനിധിഃ
ദാനവനെ കൊല്ലുകയും ശിവൻ അവനെ ത്രിപുരാരിയായി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. കൃപാനിധിയായ ശംഭു എല്ലാവർക്കും എല്ലാ വരങ്ങളും നൽകി.
സ്വയം കല്പതരുര്ഭൂത്വാ പ്രതിജ്ഞാം ച ചകാര സഃ । വൃകാസുരോഽനുഷ്ഠാനം ച കൃത്വാ വവ്രേ വരം വിഭുമ്
സ്വയം ഒരു കല്പവൃക്ഷമായി വാഗ്ദാനം നടത്തി. വൃകാസുരൻ കഠിനതപസ്സു ചെയ്തു ദൈവത്തോടു് ഒരു വരം ചോദിച്ചു.
ദാസ്യാമി ഹസ്തം യന്മൂര്ഘ്നി ഭസ്മസാദ്ഭവതു ക്ഷണാത് । ജഗാദ ജഗതാം നാഥ ഈപ്സിതം തേ ഭവിഷ്യതി
"നിന്റെ കൈ ആരുടെ തലയിൽ വെച്ചാലും ഉടൻ അവൻ ചാരമാകും," എന്ന് ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ പറഞ്ഞു. "നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറും."
ഇതി ലബ്ധ്വാ വരം രുദ്രാദ്ഗച്ഛന്തം ശംകരം വിഭുമ് । ഹസ്തം ദാതും ച തം മൂര്ധ്നി പ്രാധാവത്സത്വരം പുരാ
രുദ്രനിൽ നിന്ന് വരം ലഭിച്ച ശേഷം, ശംകരൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ വൃകാസുരൻ വേഗത്തിൽ അവന്റെ തലയിൽ കൈ വെക്കാൻ ഓടി.
അതീവ ഭീതഃ ശംഭുശ്ച ജഗാമ ശരണം ഹരിമ് । ഭഗവാംശ്ച ശിവസ്യാര്ഥേ ദൈത്യം ഭസ്മീചകാര സഃ
വളരെ ഭയപ്പെട്ട ശംഭു ഹരിയിൽ അഭയം തേടി. ഭഗവാൻ ശിവന്റെ خاطرത്തിൽ ദാനവനെ ചാരമാക്കി.
ശിവം യുദ്ധം ച കുര്വന്തം ബാണയുദ്ധേ പുരാ വിഭുഃ । ലീലയാ ജൃമ്ഭണാസ്ത്രേണ ജഡീഭൂതം ചകാര സഃ
ഒരിക്കൽ ശിവൻ അമ്പ് യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ തന്റെ ലീലയിൽ ജൃംഭണാസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ശിവനെ അചേതനനാക്കി.
സമാഗതം ദക്ഷയജ്ഞേ ശംഭും ദമ്ഭേന ലീലയാ । വാരയാമാസ ഭഗവാന്ഹസ്തം ദത്ത്വാ ച തദ്ഗലേ
ദക്ഷയാഗത്തിൽ ശംഭു എത്തിയപ്പോൾ, ഭഗവാൻ തന്ത്രത്താൽ അവനെ തടഞ്ഞു, തന്റെ കൈ അവന്റെ കഴുത്തിൽ വെച്ചു.
കേദാരകന്യകാദ്വാരാ ശപ്തോ ധര്മോഽതിദൈവതഃ । ബഭൂവാതികൃശോ ഭീതഃ കുഹ്വാമേവ യഥാ ശശീ
കേദാരകന്യകയുടെ ശാപത്താൽ ധർമ്മം, അതിദൈവത്വം ഉള്ളവൻ, വളരെ ക്ഷീണിക്കുകയും ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഗ്രഹണകാലത്തെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
തദാ തസ്യാശ്ച ശാപാന്തേ സത്യേ പൂര്ണോ ബഭുവ ഹ । ത്രിപാദ്ബഭൂവ ത്രേതായാം ദ്വാപരം ച ദ്വിപാദിതി
അവളുടെ ശാപം അവസാനിച്ചപ്പോൾ സത്യയുഗത്തിൽ ധർമ്മം പൂർണ്ണമായി. ത്രേതായുഗത്തിൽ മൂന്നു കാലുകളും, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ രണ്ട് കാലുകളും ഉണ്ടായി.
ഏകപാച്ച കലൌ സോഽപി കലേരന്തേ പുനഃ ക്ഷയഃ । ഷോഡശാംശോഽതിക്ലിഷ്ടശ്ച സസ്മാര ചനണം വിഭോഃ
കലിയുഗത്തിൽ ഒരു കാലായാണ്. കലിയുടെ അവസാനം വീണ്ടും ക്ഷയം സംഭവിച്ചു. പതിനാറു ഭാഗങ്ങളോടെ, കഷ്ടമില്ലാതെ, ഭഗവന്റെയടികൾ ഓർത്തു.
തദാ സത്യയുഗാരമ്ഭേ പരിപൂര്ണോഽഭവത്പുനഃ । പുനര്യുഗാനുരോധേന ക്രമേണ ച പുനഃ ക്ഷയഃ
പിന്നീട് സത്യയുഗാരംഭത്തിൽ വീണ്ടും പൂർണ്ണമായി. പിന്നെയും യുഗങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ വീണ്ടും ക്ഷയിച്ചു.
യമോ മാണ്ഡവശാപേന ശൂദ്രയോനിമവാപ ഹ । തദാ പുനഃ ശതാബ്ദാന്തേ പുനഃ ശുദ്ധോ ബഭൂവ ഹ
മാണ്ഡവന്റെ ശാപം മൂലം യമന് ശൂദ്രരൂപത്തില് ജനിച്ചു; അന്ന് നൂറുവര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷം അവന് വീണ്ടും ശുദ്ധനായി.
സാമ്ബോ വിമാതൃശാപേന ഗലത്കുഷ്ഠീ ബഭൂവ സഃ । തദാ സൂര്യവ്രതം കൃത്വാ പുനഃ ശുദ്ധോ ബഭൂവ സഃ
വിമാതാവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടു സാംബന്ക്ക് കുഷ്ടരോഗം വന്നു; അപ്പോള് സൂര്യനു വ്രതം നടത്തി അവന് വീണ്ടും ശുദ്ധനായി.
ചന്ദ്രോ ദര്പമദേനൈവ ജഹാര ച ഗുരോഃ പ്രിയാമ് । ബഭൂവ ദര്പഭങ്ഗോഽസ്യ യക്ഷ്മഗ്രസ്തോ ബഭൂവ സഃ
അഹങ്കാരത്തില് മദം പിടിച്ച ചന്ദ്രന് ഗുരുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ അപഹരിച്ചു; അഹങ്കാരം തകര്ന്ന് അവന്ക്ക് ക്ഷയം ബാധിച്ചു.
സൂര്യോ ദര്പാത്തേജസശ്ച ഹന്തും ശംകരകിംകരമ് । സുമാലീത്യഭിധം ദൈത്യം ജഗാമാഽഽശു ഗിരിം പ്രതി
അഹങ്കാരത്തിലും തേജസ്സിലും നിറഞ്ഞ സൂര്യന് ശങ്കരന്റെ ദാസനായ സുമാലി എന്ന ദാനവനെ കൊല്ലാന് പര്വ്വതത്തിലേക്ക് വേഗത്തില് പോയി.
അഹര്നിശം ദീപ്തികരം കുര്വന്തം വിഷയം രവേഃ । സൂര്യേണ ഭീതോ ദൈത്യശ്ച ശംകരം ശരണം യയൌ
പകല് രാത്രിയില്ലാതെ പ്രകാശം പകരുന്ന സൂര്യനെ കണ്ടു ഭയപ്പെട്ട ദാനവന് ശങ്കരനില് അഭയം തേടി.
സൂര്യം ദൃഷ്ട്വാ ശംകരശ്ച ജഗ്രാഹ ശൂലമേവ ച । ഭീതോ ദുദ്രാവ സൂര്യശ്ച ദൃഷ്ട്വാ തം ശൂലിനം മുനേ
സൂര്യനെ കണ്ട ശങ്കരന് തണ്ട ശൂലം എടുത്തു; ശൂലധാരിയെ കണ്ട സൂര്യന് ഭയത്തില് ഓടി.
ജഘാന കാശ്യാം ശൂലേന ശൂലീകാശീശ്വരോ രവിമ് । മൂര്ച്ഛാം സംപ്രാപ്യ ശൂലേന ദര്പംഭങ്ഗോ ബഭൂവ ഹ
കാശിയില് കാശീപുരേശ്വരന് ശൂലം കൊണ്ട് സൂര്യനെ അടിച്ചു; ആ പ്രഹാരത്തില് സൂര്യന് ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, അവന്റെ അഹങ്കാരം തകര്ന്നു.
സാന്ദ്രാന്ധകാരഃ സഹസാ ജഗ്രാഹ പൃഥിവീതലമ് । ആശുതോഷോ മഹാദേവോ ജീവയാമാസ തത്ക്ഷണമ്
അപ്രതീക്ഷിതമായി കനത്ത ഇരുണ്ടിരാവ് ഭൂമിയെ പിടിച്ചു; ഉടന് സന്തോഷപ്പെട്ട മഹാദേവന് അവനെ അതേ സമയത്ത് ജീവിപ്പിച്ചു.
തുഷ്ടാവ ശംകരം സൂര്യോ ലജ്ജിതോഽപി ഭയേന ച । കൃത്വാ തമാശിഷം തുഷ്ടോ യയൌ ഗേഹം കൃപാനിധിഃ
ലജ്ജയും ഭയവും ഉള്ളപ്പോഴും സൂര്യന് ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു; അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ശേഷം ദയാനിധി സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
വിഭുര്ഗരുത്മതോ ദര്പം ബഭഞ്ജ ലീലയാ പുരാ । നിഃശ്വാസൈഃ പ്രേരിതസ്യാപി ശിവസ്യ വൃഷഭസ്യ ച
ശിവനും ശിവന്റെ കാളയും ശ്വാസം മൂലം മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോഴും, ഭഗവാന് ലീലയായി ഗരുഡന്റെ അഹങ്കാരം തകര്ത്തു.
ആഗച്ഛന്തം ച വൈകുണ്ഠം പൃഷ്ഠേ കൃത്വാ ശിവം പുരാ । ദ്രഷ്ടും സമാഗതം ഭക്ത്യാ ദേവം നാരായണം പരമ്
ഒരു ദിവസം ശിവനെ പിന്നില് വെച്ച് ഭക്തിയോടെ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവിടെ സമാഹിതരായുള്ള നാരായണനെ കാണാന്.
വഹ്നിര്ദപീം ഭൃഗോഃ ശാപാത്സര്വഭക്ഷോ ബഭൂവ ഹ । ഗുരോഃ സ്വഭാര്യാഹിരണാദ്ദര്പശ്ചൂര്ണോ ബഭൂവ ഹ
ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടു അഗ്നി എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നവനായി; ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയായ ഹിരണ്യധയുടെ അഹങ്കാരം തകര്ന്നു.
ദുര്വാസസോ ദര്പഭങ്ഗോ ബഭൂവ ഹ്യമ്ബരീഷതഃ । സുദര്ശനേന ചക്രേണ വിഷ്ണോര്ദുര്വിഷഹേണ ച
ദുര്വാസസിന്റെ അഹങ്കാരം അംബരീഷനും വിഷ്ണുവിന്റെ സുദര്ശനചക്രവും തകര്ത്തു; അതിന് എതിരാളില്ലായിരുന്നു.
ജയസ്യ വിജയസ്യാപി ദര്പഭങ്ഗം ചകാര സഃ । വൈകുണ്ഠാത്പതിതസ്യാപി ബ്രഹ്മശാപച്ഛലേന ച
ജയനും വിജയനും അഹങ്കാരം തകര്ന്നുവീണു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം എന്ന വ്യാജത്തില് അവര് വൈകുണ്ഠത്തില് നിന്ന് വീണു.
നൃസിംഹേണ ഹതഃ സോഽപി ഹിരണ്യകശിപുര്യഥാ । സൂകരേണ ഹിരണ്യാക്ഷോ ലീലയാ ച രസാതലേ
ഹിരണ്യകശിപ്പുവിനെ നരസിംഹന് കൊല്ലുകയും, ഹിരണ്യാക്ഷനെ വരാഹന് രസാതലത്തില് ലീലയായി കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു.
രാവണഃ കുമ്ഭകര്ണശ്ച നിഹതൌ രാമബാണതഃ । ജന്മാന്തരേ ച ലങ്കായാം ബ്രഹ്മണാ പ്രാര്ഥിതസ്യ ച
രാവണനും കുംബകര്ണനും രാമന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടു; മറ്റൊരു ജന്മത്തില് ലങ്കയില് ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷ പ്രകാരം.
ശിശുപാലോ ഹി നിഹതഃ കൃഷ്ണബാണേന ലീലയാ । ദന്തവക്രശ്ച സഹസാ പരിപൂര്ണേഽത്ര ജന്മനി
ശിശുപാലനെ കൃഷ്ണന്റെ അമ്പ് ലീലയായി കൊല്ലുകയും, ഈ ജന്മം പൂര്ത്തിയാകുമ്പോള് ദന്തവക്രനും അപ്രതീക്ഷിതമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു.
സുരാണാം ദര്പഭങ്ഗം ച ദൈത്യദ്വാരാ ചകാര ഹ । അസുരാണാം സുരദ്വാരാ വിരോധേന പരസ്പരമ്
ദേവന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ദാനവന്മാരുടെ വഴി തകര്ത്തു; ദാനവന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ദേവന്മാരുടെ വഴി പരസ്പരം വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ തകര്ത്തു.