സരസ്വത്യാശ്ച ദുര്ഗായാഃ പദ്മായാശ്ച ഭുവസ്തഥാ । സാവിത്ര്യാശ്ചൈവ ഗങ്ഗായാ മനസായാസ്തഥൈവ ച
സരസ്വതിയുടെയും ദുര്ഗ്ഗയുടെയും പത്മയുടെയും ഭൂമിയുടെയും, സാവിത്രിയുടെയും ഗംഗയുടെയും മനസയുടെയും അഭിമാനവും.
പ്രാണാധിഷ്ഠാതൃദേവ്യശ്ച പ്രിയായാഃ പ്രാണതോഽപി ച । പ്രാണാധികായാ രാധായാ അന്യേഷാമപി കാ കഥാ
പ്രാണാധിഷ്ഠാതൃ ദേവിയുടെയും, ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമായവളുടെയും, ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമായ രാധയുടെയും അഭിമാനവും — മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യം പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
ഹ്രത്വാ ദര്പം ച സര്വേഷാം പ്രസാദം ച ചകാര സഃ । കര്താ ഹര്താ പാലയിതാ സ്രഷ്ടാ സ്രഷ്ടുശ്ച സര്വതഃ
എല്ലാവരുടെയും അഭിമാനം നീക്കി അവൻ അനുഗ്രഹം നൽകി. അവൻ സൃഷ്ടാവും സംഹാരകനും രക്ഷകനും സ്രഷ്ടാവും, സ്രഷ്ടാക്കളുടെ സ്രഷ്ടാവുമാണ്.
യം സ്തോതുമീശോ നാലം ച പഞ്ചവക്ത്രൈസ്തു ശംകരഃ । സ്തോതും നാലം ചതുര്വക്ത്രോ വിധാതാ ജഗതാമപി
അഞ്ചു മുഖങ്ങളുള്ള ശങ്കരനും, നാലു മുഖങ്ങളുള്ള ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, അവനെ സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
സ്തോതും നാലമനന്തശ്ച സഹസ്രവദനൈരഹോ । സ്വയം വിഷ്ണുര്വിശ്വവ്യാപീ നാലം സ്തോതും ജനാര്ദനഃ
ആയിരം വായുള്ള അനന്തനും, സർവ്വവ്യാപിയായ വിഷ്ണുവും, ജനാർദ്ദനനെയും സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
മഹാവിരാണ്ന ശക്തോഽപി യം സ്തോതും പരമേശ്വരമ് । കമ്പിതാ യസ്യ പുരതഃ പ്രകൃതിഃ പരമാത്മനഃ
വലിയ വിരാട് പോലും, കഴിവുള്ളവനായി ഇരുന്നിട്ടും, പരമേശ്വരനെയും സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രകൃതിയും വിറയ്ക്കുന്നു.
സരസ്വതീ ജഡീഭൂതാ യം സ്തോതും പരമേശ്വരമ് । മഹിമാനം ന ജാനന്തി വേദാ യസ്യ ച നാരദ
നാരദാ, പരമേശ്വരനെ സ്തുതിക്കാൻ തന്നെ സരസ്വതിയും വാക്കില്ലാതെ പോയി; അവന്റെ മഹത്വം വേദങ്ങൾക്കു പോലും അറിയില്ല.
ഇത്യേവം കഥിതോ ബ്രഹ്മന്പ്രഭാവഃ പരമാത്മനഃ । നിര്ഗുണസ്യ ച കൃഷ്ണസ്യ കിം ഭുയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ബ്രഹ്മണേ, ഞാൻ പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം വിവരിച്ചു. ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള കൃഷ്ണന്റെ ഈ പ്രഭാവം കേട്ടതിൽപ്പുറം, ഇനി എന്താണ് നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മo മഹാo ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖo ഉത്തരാര്ധേ നാരദനാo ശ്രീകൃഷ്ണപ്രഭാവ- വര്ണനം നാമ പഞ്ചപഞ്ചശാത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ നാരദനും ശ്രീബ്രഹ്മാവും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ മഹാബ്രഹ്മവൈവർതപുരാണത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ വരുന്ന 'ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പ്രഭാവം' എന്ന അദ്ധ്യായം അമ്പത്തിയഞ്ചാമതായി സമാപിക്കുന്നു.
അഥ ഷദ്പഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ നാരദ ഉവാച കിമപൂര്വം ശ്രുതം ബ്രഹ്മന്രഹസ്യം പരമാദ്ഭുതമ് । അനന്തചരിതം ധന്യമനന്തസ്യാച്യുതസ്യ ച
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മണേ, അത്യപൂർവവും അത്ഭുതകരവുമായ രഹസ്യമായ, അനന്തമായ അച്യുതന്റെ ഭാഗ്യവാനായ കഥ എന്താണ്?
കഥം കൃഷ്ണോ മഹാവിഷ്ണോര്ദര്പഭങ്ഗ ചകാര സഃ । അന്യേഷാം വാ കഥമഹോ തദ്ഭവാന്വക്തുമര്ഹതി
കൃഷ്ണൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഹങ്കാരം എങ്ങനെ തകർത്തു? അല്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ അഹങ്കാരവും എങ്ങനെ തകർത്തു? ഭഗവനേ, അതെല്ലാം പറയാൻ നീ യോഗ്യനാണ്.
സ്വതഃ ശ്രീകൃഷ്ണചരിതമതീവ മധുരം ശ്രുതൌ । അതീവ മധുരം രമ്യം കാവ്യം കവിമുഖാത്തതഃ
ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കഥകൾ സ്വയം കേൾക്കാൻ അത്യന്തം മധുരമാണ്; കവികളുടെ വായിൽനിന്ന് കവിതയായി കേൾക്കുമ്പോൾ അതു കൂടുതൽ ആസ്വാദ്യവും മനോഹരവുമാണ്.
നാരായണ ഉവാച മഹാവിഷ്ണോരഹംകാരോ ബഭൂവ സഹസേതി ച । സര്വം മല്ലോമകൂപേഷു വിശ്വാന്യേവാഽഹമീശ്വരഃ
നാരായണൻ പറഞ്ഞു: മഹാവിഷ്ണുവിന് അഹങ്കാരം ഉയർന്നു: 'എല്ലാ ലോകങ്ങളും എന്റെ ശരീരത്തിലെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ.'
സംഹാരഭൈരവീ ഭുത്വാ തം സ ജഗ്രാസ ലീലയാ । സ്യിതേ മുര്ധാവശേഷേ ച പ്രസാദം തം ചകാര സഃ
സംഹാരഭൈരവിയായി അവൻ ലീലയായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങി; തല മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ അവനു കൃപയോടെ അനുഗ്രഹം നൽകി.
സര്വാത്മനാ ധ്യായമാനഃ സ്തുതോ ഭീതം കൃപാനിധിഃ । തച്ഛരീരം സുസംപന്നം പുനരേവ ചകാര സഃ
ഭയത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, കരുണാസാഗരൻ അവന്റെ ശരീരം വീണ്ടും പൂർണ്ണമായി പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.
ബ്രഹ്മണഃ സഹസാ ബ്രഹ്മന്നിതി ദര്പോ ബഭുവ ഹ । അഹം ത്രിജഗതാം ധാതാ കര്താഽഹമീശ്വരഃ സ്വയമ്
അപ്രത്യക്ഷമായി ബ്രഹ്മാവിനും അഹങ്കാരം പിറന്നു: 'ഞാൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവാണ്, ഞാൻ തന്നെയാണ് കര്ത്താവ്, ഈശ്വരൻ.'
മത്പരഃ പൂജിതോ നാസ്തി മത്പരശ്ച ജിതേന്ദ്രിയഃ । ഇത്യേവം മനസാ കൃത്വാ ബഹുദര്പോ ബഭൂവ ഹ
'എന്നെക്കാൾ വലിയവനില്ല, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനായി എന്നെക്കാൾ മറ്റാരുമില്ല.' ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച ബ്രഹ്മാവിന് വലിയ അഹങ്കാരം പിറന്നു.
തം ബ്രഹാണാം സമൂഹം ച ദര്ശയാമാസ തത്ക്ഷണമ് । ഗോലോകേ സ്വസമീപേ ച വസന്തം പുരതോ വിഭോഃ
അന്നേ സമയം, ഗോലോകത്തിൽ ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന അനേകം ബ്രഹ്മാക്കളെ അവനു കാട്ടി.
ശതവക്ത്രം ച പ്രത്യേകം ബ്രഹ്മാണ്ഡൌഘം ച ലീലയാ । ത്യക്തുകാമം സ്വദേഹം ച വ്രീഡയാ നതകംധരമ്
ഓരോരുത്തർക്കും നൂറ് മുഖങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു; അനേകം ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ അവരോടൊപ്പം. ലജ്ജയിൽ തല താഴ്ത്തി, തൻറെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹിച്ചു.
പുനഃ പ്രസാദം കൃപയാ തം ചകാര കൃപാനിധിഃ । കാലേന മോഹിനീദ്വാരാ തമപൂജ്യം ചകാര സഃ
പിന്നീട് കരുണയാൽ കരുണാസാഗരൻ അവനു വീണ്ടും അനുഗ്രഹം നൽകി; കാലക്രമത്തിൽ മോഹിനിയുടെ വഴി അവനെ കുറേക്കാലം ആരാധനയില്ലാത്തവനാക്കി.
സ്വകന്യാം ദര്ശയിത്വാ തം സകാമം ച ചകാര ഹ । പുനസ്തദ്ദര്പഭങ്ഗം ച ശിവദ്വാരാ ചകാര സഃ
സ്വന്തം മകളെ കാണിച്ച്, അവനെ ആഗ്രഹത്തോടെ നിറച്ചു; പിന്നെയും ശിവന്റെ വഴി അവന്റെ അഹങ്കാരം തകർത്തു.
തത്യാജ ലജ്ജയാ ദേഹം പുനര്ദേഹം ദധാര സഃ । പുനശ്ചകാര തം പൂജ്യം ബ്രഹ്മാണം ബ്രഹ്മണഃ പ്രഭുഃ
ലജ്ജയിൽ അവൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു; പിന്നെ മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ചു. വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രഭു അവനെ ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യനാക്കി.
ജ്ഞാനം ദദൌ മഹാജ്ഞാനീ ജ്ഞാനാനന്ദഃ സനാതനഃ । വിഷ്ണോര്ബഭൂവ ഗര്വശ്ച ജഗത്പാതാഽഹമീശ്വരഃ
സനാതനനും ജ്ഞാനാനന്ദസ്വരൂപനും മഹാജ്ഞാനവും അവനു നൽകി; എന്നാൽ വിഷ്ണുവിൽ അഹങ്കാരം പിറന്നു: 'ഞാൻ ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനാണ്, ഈശ്വരൻ.'
തമാത്മവിസ്മൃതം കൃഷ്ണശ്ചകാര രാമജന്മനി । അഹം വിശ്വം ബിഭര്മീതി ശേഷോ ദര്പീ ബഭൂവ ഹ
കൃഷ്ണൻ, രാമജനനസമയത്ത് വിഷ്ണുവിനെ സ്വയം മറക്കുമാറാക്കി; ശേഷനും 'ഞാൻ ലോകത്തെ താങ്ങുന്നു' എന്ന അഭിമാനത്തിൽ മുങ്ങി.
തദ്ദര്പം ഗരുഡദ്വാരാ ചൂര്ണീഭൂതം ചകാര സഃ । ഏകദാ പൂജിതോ നാഗൈര്ഗരുഡഃ കൃഷ്ണവാഹനഃ
അവന്റെ അഹങ്കാരം ഗരുഡൻ പൊടിയാക്കി തകർത്തു. ഒരിക്കൽ കൃഷ്ണന്റെ വാഹനായ ഗരുഡനെ പാമ്പുകൾ ആരാധിച്ചു.
ന പൂജിതശ്ച ശേഷേണ സ്വദര്പേണ പുരാ മുനേ । ഗരുഡേന ജിതം കോധാത്തമനന്തം മനസ്വിനമ്
മുനിവേ, മുമ്പ് ശേഷൻ തന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഗരുഡനെ ആരാധിച്ചില്ല. കോപത്തിൽ ഗരുഡൻ മഹാശക്തനായ അനന്തനെ ജയിച്ചു.
ചകാര മോക്ഷണം തസ്യ ശ്രീകൃഷ്ണശ്ച കൃപാനിധിഃ । സ്വയം ശിവഃ സ്വദര്പാച്ച വിവാഹം ന ചകാര സഃ
കൃപാനിധിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവന് മോക്ഷം നൽകി. ശിവൻ സ്വയം, തന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന്, വിവാഹം നടത്താതിരുന്നതാണ്.
തം കൃത്വാ മായയാ മോഹം കാരയാമാസ സ്ത്രീയുതമ് । പുനര്ജഹാര തത്പത്നീം ദക്ഷകന്യാം മഹാസതീമ്
ശിവൻ തന്റെ മായയാൽ അവനെ മോഹിപ്പിച്ച് സ്ത്രീയിൽ ആസക്തനാക്കി. പിന്നെ ദക്ഷന്റെ മഹാസതിയായ മകളായ ഭാര്യയെ തിരിച്ചു വാങ്ങി.
വര്ഷ ശുശോച തദ്ദേഹം ക്രോഡേ കൃത്വാ ച ശംകരഃ । നാനാസ്ഥാനം ച ബഭ്രാമ രുദഞ്ഛോകാന്മുഹുര്മുഹുഃ
ശംകരൻ ഒരു വർഷം ഭാര്യയുടെ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദുഃഖത്തിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പല സ്ഥലങ്ങളിലും അലഞ്ഞു.
ജന്മാന്തരേ പുനഃ പ്രാപ്യ താം സതീം പാര്വതീം മുദാ । വിസസ്മാര ച സ്വജ്ഞാനം ദക്ഷശപ്തഃ പുനഃ ശിവഃ
മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ശിവൻ സന്തോഷത്തോടെ സതിയെ പാർവതിയായി വീണ്ടും ലഭിച്ചു. ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം ശിവൻ തന്റെ ജ്ഞാനം വീണ്ടും മറന്നു.