ശ്രീരാധികോവാച പുരാണേ ഗോപനീയം ച ശ്രോതും കൌതൂഹലം മമ
ശ്രീരാധിക പറഞ്ഞു: പുരാണങ്ങളിൽ ഇത് രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ അതു കേൾക്കാൻ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ശ്രീനാരായണ ഉവാച കഥാം കഥിതുമാരേഭേ ശ്രുതിരമ്യാം പുരാതനീമ്
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ആ പഴയ, ആസ്വാദ്യമായ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി.
ഇതി ശ്രീബ്രഹ്മവൈവര്തേ മഹാപുരാണേ ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡേ നാരായണനാരദസംവാദേ ദുര്വാസസോ ദര്പഭങ്ഗോ നാമ പഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, മഹാപുരാണമായ ബ്രഹ്മവൈവർതത്തിൽ, ശ്രീകൃഷ്ണജന്മഖണ്ഡത്തിൽ, നാരായണനും നാരദനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ, 'ദുര്വാസാസിന്റെ അഹങ്കാരഭംഗം' എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച പുരാ സമുദ്രമഥനേ സമുത്തസ്ഥൌ മഹോദധേഃ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പുരാതനകാലത്ത്, സമുദ്രമഥനസമയത്ത്, ആ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു അത്ഭുതം ഉദിച്ചു.
സര്വവേദേഷു നിഷ്ണാതോ മംത്രതന്ത്രവിശാരദഃ
അവൻ എല്ലാ വേദങ്ങളിലും പൂർണ്ണമായും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും മന്ത്രതന്ത്രവിദ്യകളിൽ വിദഗ്ധനുമായിരുന്നു.
ശിഷ്യാണാം ച സഹസ്രേണ ഗതഃ കൈലാസമീശ്വരി
ആയിരം ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം അവൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി, ദേവതകളുടെ രാജ്ഞിയേ.
ലക്ഷനാഗൈഃ പരിവൃതം ശൂലതുല്യം വിഷോല്ബണമ്
ലക്ഷക്കണക്കിന് വിഷമുള്ള, കൂർത്ത കുത്തുപോലെയുള്ള പാമ്പുകൾ അവനെ ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
ദമ്ഭീ ധന്വന്തരേഃ ശിഷ്യോ ധൃത്വാ തക്ഷകമുല്ബണമ്
ധന്വന്തരിയുടെ ശിഷ്യനായ ദംഭി, ഭയങ്കരനായ തക്ഷകനെ പിടിച്ചു.
അമൂല്യം മണിരത്നം ച ജഹാര മസ്തകേ സ്ഥിതമ്
തക്ഷകന്റെ തലയിൽ വെച്ചിരുന്ന അതിമൂല്യമായ മണിരത്നം അവൻ എടുത്തു.
നിശ്ചേഷ്ടസ്തക്ഷകസ്തസ്ഥൌ തത്ര മാര്ഗേ യഥാ മൃതഃ
തക്ഷകൻ അപ്രാണനായി, മരിച്ചവനുപോലെ, വഴിയിൽ അചഞ്ചലമായി നിന്നു.
വാസുകിസ്തത്സമാകര്ണ്യ പ്രജ്വലന്നതികോപതഃ
വാസുകി ഇത് കേട്ടപ്പോൾ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ജ്വലിച്ചു.
സര്പസേനാഗ്രണീനാം ച മുഖ്യാന്പഞ്ച വിശാരദാന്
അവൻ പാമ്പുകളുടെ സൈന്യത്തിലെ പ്രധാനമായ അഞ്ചു നേതാക്കളെ, അവരുടെ കഴിവിൽ നിപുണരായവരെ, വിളിച്ചു.
സര്വേ നാഗാഃ സമാജഗ്മുര്യത്ര ധന്വന്തരിഃ സ്വയമ് 4.51.
എല്ലാ നാഗന്മാരും ധന്വന്തരി സ്വയം ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് കൂടി ചേർന്നു.
നാഗനിശ്വാസവാതേന സര്വേ ശിഷ്യാ മൃതാ ഇവ
നാഗന്മാരുടെ ശ്വാസത്തിന്റെ കാറ്റിൽ എല്ലാ ശിഷ്യന്മാരും മരിച്ചവരെപ്പോലെ ആയിപ്പോയി.
ധന്വന്തരിശ്ച ഭഗവാന്പീയൂഷവര്ഷണേന ച
പുണ്യവാനായ ധന്വന്തരി അമൃതം മഴപെയ്യിച്ച്,
ചേതനാം കാരയിത്വാ ച ശിഷ്യാണാം ച ജഗദ്ഗുരുഃ
ലോകഗുരുവായ അദ്ദേഹം ശിഷ്യന്മാരുടെ ബോധം തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു.
സര്വേ ബഭൂവുര്നിശ്ചേഷ്ടാ ജൃംഭിതാസ്തേ മൃതാ ഇവ
എന്നാൽ എല്ലാവരും ചലനമില്ലാതെ, ഉറപ്പായി, മരിച്ചവരെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
വാസുകിര്ബുബുധേ സര്വം സര്വജ്ഞഃ സര്വസംകടമ്
എല്ലാം അറിയുന്ന വാസുകി ആ ദുരന്തം മുഴുവനും മനസ്സിലാക്കി.
വാസുകിരുവാച ജഗത്ത്രയേ മഹാഭാഗേ പൂജാ തവ ഭവിഷ്യതി
വാസുകി പറഞ്ഞു: 'മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, മഹാഭാഗ്യവാനേ, നിന്റെ പൂജ നടക്കും.'
വാസുകേര്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യോവാച കന്യകാ
വാസുകിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ആ കന്യക പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു.
മനസോവാച ഭദ്രാഭദ്രം ദൈവസാധ്യം കരിഷ്യാമി യഥോചിതമ്
അവൾ മനസ്സിൽ പറഞ്ഞു: 'ദൈവം വിധിച്ചതുപോലെ, നല്ലതോ ചീത്തയോ, ഞാൻ ചെയ്യാം.'
തം ശത്രും സംഹരിഷ്യാമി ലീലയാ സമരസ്ഥലേ
'ആ ശത്രുവിനെ ഞാൻ കളിയോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നശിപ്പിക്കും.'
യദി ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാഃ സമായാന്തി രണസ്ഥലേ 4.51.
'ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വന്നാലും —'
ഗുരുര്മേ ഭഗവാഞ്ഛേഷഃ സിദ്ധമന്ത്രം ച ദത്തവാന്
'എന്റെ ഗുരു ഭഗവാൻ ശേഷനാണ്; അവൻ എനിക്ക് സിദ്ധമായ മന്ത്രം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.'
ബിഭര്മി കവചം കണ്ഠേ പരം ത്രൈലോക്യമങ്ഗലമ്
'ഞാൻ എന്റെ കഴുത്തിൽ മൂന്ന് ലോകത്തിനും ഉത്തമമായ മംഗളമായ ഒരു കാവചം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.'
ശിഷ്യാഽഹം മംത്രശാസ്ത്രേഷു ശംഭോര്ഭഗവതഃ പുരാ
'പണ്ടേ ഭഗവാൻ ശംഭുവിന്റെ മന്ത്രശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഞാൻ ശിഷ്യയായിരുന്നു.'
ശംഭോശ്ച ശിഷ്യോ ഗരുഡോ ഗണയാമി ന തം ധ്രുവമ്
'ശംഭുവിന്റെ ശിഷ്യനായി ഗരുഡനും ഉണ്ട്; പക്ഷേ ഞാൻ അവനെ അതുപോലെ കരുതുന്നില്ല.'
ഇത്യുക്ത്വാ സാ ജഗാമൈകാ ത്യക്ത്വാ നാഗഗണാന്രുഷാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൾ കോപത്തോടെ നാഗഗണങ്ങളെ വിട്ട് ഒറ്റയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
യത്ര ധന്വന്തരിര്ദേവഃ പ്രസന്നവദനേക്ഷണഃ
അവിടെ ദയയും പ്രകാശവും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടുകൂടിയ ധന്വന്തരി ദേവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദൃഷ്ടിമാത്രേണ സര്വാശ്ച ജീവയാമാസ സുന്ദരീ
അവൻ ഒരു നോക്കിൽ തന്നെ എല്ലാ സുന്ദരികളെയും ജീവൻ തിരികെ നൽകി.