സ്വയം തപഃ സമാപ്നോതി വാഹയേത്പ്രാപയേത്പരാന്
സ്വയം തപസ്സിൽ എത്തുന്നു, മറ്റുള്ളവരെ അതിലേക്കും നയിക്കുന്നു.
തപസസ്തേജസാ ബാലോ ദീപ്തിമാന്സതതം മുനേ
തന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ആ ബാലൻ എപ്പോഴും പ്രകാശവാനാണ്, മുനിവരേ.
കോപകാലേ ബഭൂവുര്യേ സ്രഷ്ടുരേകാദശ സ്മൃതാഃ 1.22.
ക്രോധത്തിന്റെ സമയത്ത് ഉദിച്ചവരെയാണ് സ്രഷ്ടാവിന്റെ പതിനൊന്ന് രൂപങ്ങൾ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
ശൌനക ഉവാച ഭവാന്പുരാണതത്ത്വജ്ഞഃ സന്ദേഹം ഛേത്തുമര്ഹതി
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു: ഭവാൻ പുരാണങ്ങളുടെ സാരം അറിയുന്നവനാണ്; എന്റെ സംശയം നീക്കം ചെയ്യണം.
സൌതിരുവാച തമോഗുണാസ്തേ രുദ്രാശ്ച ദുര്നിവാരാ ഭയംകരാഃ
സൗതി പറഞ്ഞു: ആ രുദ്രന്മാർ അന്ധകാരഗുണമുള്ളവരും, നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമാണ്.
കാലാഗ്നിരുദ്രഃ സംഹര്ത്താ തേഷ്വേകഃ ശംകരാംശകഃ
അവരിൽ കാലാഗ്നിരുദ്രൻ നാശം വരുത്തുന്നവനാണ്; ശംകരന്റെ ഭാഗം അവനിൽ ഉണ്ട്.
അന്യേ കൃഷ്ണസ്യ ച കലാസ്താവംശൌ വിഷ്ണുശംകരൌ
മറ്റുള്ളവർ കൃഷ്ണന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ആണ്; വിഷ്ണുവും ശംകരനും അവന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളാണ്.
ഉക്തം രുദ്രോദ്ഭവേ കാലേ കഥം വിസ്മരതി ദ്വിജ
രുദ്രൻ സമയത്ത് ജനിച്ചവൻ എന്ന് പറയുന്നു; എങ്ങനെ അവൻ മറക്കുന്നു, ദ്വിജനേ?
സനകശ്ച സനംദശ്ച തൃതീയശ്ച സനാതനഃ
സനകനും സനന്ദനും മൂന്നാമനായ സനാതനനും—
സനകശ്ച സനന്ദശ്ച തൌ ദ്വാവാനന്ദവാചകൌ
സനകനും സനന്ദനും ഈ രണ്ടുപേരും ആനന്ദത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നവരാണ്.
സനാതനശ്ച ശ്രീകൃഷ്ണോ നിത്യഃ പൂര്ണതമഃ സ്വയമ്
സനാതനനും ശ്രീകൃഷ്ണനും ശാശ്വതരാണ്; കൃഷ്ണൻ സ്വയം പൂർണ്ണതയിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനാണ്.
സനത്തു നിത്യവചനഃ കുമാരഃ ശിശുവാചകഃ 1.22.
സനത് എന്നത് ശാശ്വതം എന്നർത്ഥം; കുമാരൻ ബാല്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണോ ബാലകാനാം ച വ്യുത്പത്തിഃ കഥിതാ മുനേ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരുടെ ഉത്ഭവം വിശദീകരിച്ചു, മുനിവരേ.
സൌതിരുവാച നാരദം പ്രേരയാമാസ സൃഷ്ടിം കര്ത്തും ച ശൌനക
സൗതി പറഞ്ഞു: ലോകസൃഷ്ടിക്ക് നാരദനെ അയച്ചു, ശൗനകാ.
ഹിതം സത്യം വേദസാരം പരിണാമസുഖാവഹമ്
ഹിതവും സത്യവുമായത്, വേദത്തിന്റെ സാരവും, അവസാനം സന്തോഷം നൽകുന്നതുമാണ്.
ബ്രഹ്മോവാച ജ്ഞാനദീപശിഖാജ്ഞാനതിമിരക്ഷയകാരക
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ജ്ഞാനദീപത്തിന്റെ ജ്വാല അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടിയെ അകറ്റുന്നു.
പൂര്വേഷാമപി വന്ദ്യാനാം ജനകഃ പരമോ ഗുരുഃ
പണ്ടുകാരും വന്ദനീയരായവരുടെ പിതാവും പരമഗുരുവുമാണ് അവൻ.
തവാഹം ജനകഃ പുത്ര വിദ്യാദാതാ ച പാലകഃ
പുത്രാ, ഞാൻ നിന്റെ പിതാവാണ്; ജ്ഞാനം നൽകുന്നവനും രക്ഷകനുമാണ്.
സ ച ശിഷ്യഃ സോഽപി പുത്രോ യശ്ചാജ്ഞാം പാലയേദ്ഗുരോഃ
ആചാര്യന്റെ കല്പന അനുസരിക്കുന്നവൻ ശിഷ്യനും മകനുമാണ്.
സ പണ്ഡിതഃ സ ച ജ്ഞാനീ സ ക്ഷേമീ സ ച പുണ്യവാന്
അവൻ പണ്ഡിതനും ജ്ഞാനിയും സുരക്ഷിതനും പുണ്യവാനുമാണ്.
സര്വേഷാമാശ്രമാണാം ച പ്രധാനഃ പുണ്യവാന്ഗൃഹീ
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും പുണ്യവാനായ ഗൃഹസ്ഥനാണ് പ്രധാനൻ.
പിതരഃ പൂര്വകാലേ ച തിഥികാലേ ച ദേവതാഃ
മുന്കാലത്ത് പിതാക്കളും വിശുദ്ധ കാലങ്ങളിൽ ദേവതകളും
നിത്യം നൈമിത്തികം കാമ്യം കുര്വന്തി ഗൃഹിണഃ സദാ 1.23.
ഗൃഹസ്ഥന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും നിത്യവും നൈമിത്തികവും ഇഷ്ടാനുസൃതമായ കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്യുന്നു.
ജീവന്മുക്തോ ഗൃഹസ്ഥശ്ച സ്വധര്മപരിപാലകഃ
ജീവിച്ചിരിക്കെ മോക്ഷം നേടിയ ഗൃഹസ്ഥൻ തന്റെ ധർമ്മം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.
യശസ്വീ കീര്തിമാന്യോ ഹി മൃതോ ജീവതി സന്തതമ്
അവൻ പ്രശസ്തനും കീര്ത്തിയുള്ളവനും ആണ്; മരിച്ചാലും അവൻ എപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മണോ വചനം ശ്രുത്വാ നാരദോ മുനിസത്തമഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു മഹർഷിയായ നാരദൻ
നാരദ ഉവാച ഹാനിര്ബഭൂവ ദൈവേന മഹതീ വാഽയശസ്കരീ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ദൈവത്താൽ വലിയ നഷ്ടവും അപമാനവും സംഭവിച്ചു.
മയാ പ്രാപ്തം ച ത്വച്ഛാപാദ്ഗാന്ധര്വം ശൌദ്രമേവ ച
നിന്റെ ശാപം മൂലം ഞാൻ ഗന്ധർവനും ശൂദ്രനും ആയി ജനിച്ചു.
ബഭൂവ ശാപോ മുക്തോ മേ കാലേ തേ ഭവിതാ വിധേ
എന്റെ ശാപം നീങ്ങി; ഭഗവനേ, നിന്റെ സമയത്ത് അതു ഫലിക്കും.
സ പിതാ സ ഗുരുര്ബന്ധുഃ സ പുത്രഃ സമധീശ്വരഃ
അവൻ പിതാവും ഗുരുവും ബന്ധുവും മകനും ധ്യാനത്തിന്റെ അധിപനുമാണ്.