പൂര്ണമബ്ദം മഹായോഗീ വിരഹാതുരമാനസഃ
ഒരു മുഴുവൻ വർഷം, മഹായോഗി വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ആയ മനസ്സോടെ കഴിഞ്ഞു.
ബഭൂവ സിദ്ധപീഠാനാം സമൂഹോ വാഞ്ഛിതപ്രദഃ
അവിടം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്ന സിദ്ധപീഠങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയായി മാറി.
അസ്ഥിമാലാം വിനിര്മായ ചകാര കണ്ഠഭൂഷണമ്
അവൻ അസ്ഥികളാൽ ഒരു മാല നിർമ്മിച്ച് അതിനെ തന്റെ കഴുത്തിൽ അലങ്കാരമായി ധരിച്ചു.
സതി പ്രാണേശ്വരീത്യുക്ത്വാ പുനര്മൂര്ച്ഛാമവാപ സഃ
അവൻ 'സതി, ജീവന്റെ നാഥയേ' എന്നു പറഞ്ഞ് വീണ്ടും ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സ്വാത്മാരാമഃ പൂര്ണകാമോ നിശ്ചേഷ്ടോ വിരഹജ്വരാത്
സ്വയംതൃപ്തനായി, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റപ്പെട്ടവനായി, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ അവൻ നിർജ്ജീവനായി കിടന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ദേവാഃ സമാജഗ്മുര്വിസ്മിതാഃ ശിവസന്നിധിമ് 4.43.
ഇത് കണ്ട ദേവന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ ശിവന്റെ സന്നിധിയിൽ കൂടി ചേർന്നു.
രത്നയാനേനാജഗാമ പദ്മാര്ചിതപദാമ്ബുജഃ
വജ്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ, പദ്മയാൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ട പാദങ്ങളോടെ അവൻ എത്തി.
ഈഷദ്ധാസ്യപ്രസന്നാസ്യോ വനമാലാവിഭൂഷിതഃ
അവന്റെ മുഖം ലഘു പുഞ്ചിരിയോടെ പ്രകാശിച്ചു, കാട്ടുപൂക്കളുടെ മാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സമൂഷുരീശസദസി ലക്ഷ്മീകാന്ത പ്രണമ്യ തേ രുദന്തം ബോധയാമാസ ജ്ഞാനീശോ ജ്ഞാനിനാം ഗുരുമ്
ഭഗവാന്റെ സഭയിൽ ലക്ഷ്മിയുടെ പ്രിയൻ നിന്നെ വണങ്ങി, കരയുന്ന ജ്ഞാനത്തിന്റെ നാഥനെയും ജ്ഞാനികളുടെ ഗുരുവിനെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു:
ഹിതമധ്യാത്മസാരം ച ദുഃഖശോകനികൃന്തനമ്
നന്മയുള്ളതും ആത്മാവിന്റെ സാരവും ദുഃഖവും ശോകവും അകറ്റുന്നതുമായ വാക്കുകൾ ഞാൻ പറയും.
തഥാപി ബോധയാമി ത്വാം സര്വജ്ഞം വേധസോ വിധിമ്
എങ്കിലും, സർവ്വജ്ഞനായ സൃഷ്ടികർത്താവേ, ഞാൻ നിന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നു.
വ്യവഹാരോഽസ്തി ലോകേഷു സര്വഃ സര്വപരസ്പരമ് .
ലോകങ്ങളിൽ എല്ലാ ജീവികളും തമ്മിൽ പരസ്പരം ഇടപാടുകൾ ഉണ്ട്.
വിഷ്ണുമായാ ബലവതീ ഗുണയുക്തം പ്രബാധതേ
വിഷ്ണുവിന്റെ മായ ശക്തിയുള്ളതും ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവുമാണ്; അതു എല്ലാം കീഴടക്കുന്നു.
തത്രാതീതേ കുതസ്താനി സുദിനേ ച സമാഗതേ
കഴിഞ്ഞകാലത്തെ ആ കാര്യങ്ങൾ എവിടെയാണ്? നല്ലൊരു ദിവസം വന്നാൽ അവ എവിടെയാണ്?
സര്വാണ്യേതാനി ഗണ്യന്തേ സ്വപ്നാനീവ വിപശ്ചിതഃ 4.43.
ഇവയെല്ലാം ജ്ഞാനികൾ സ്വപ്നങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നു.
ചേതനാം കുരു ഭദ്രം തേ സതീം പ്രാപ്സ്യസി നിശ്ചിതമ്
നിന്റെ ബോധം ഉണർത്തുക; നീ ഉറപ്പായും സതിയെ വീണ്ടും ലഭിക്കും.
തേജഃ സൂര്യം മഹീം ഗന്ധോ തഥാ ത്വാം ച സതീ ശിവ
സൂര്യന്റെ പ്രകാശം, ഭൂമി, സുഗന്ധം, നീയും സതിയും ശിവനേ.
നേത്രാണ്യുന്മീലനം കൃത്വാ ത്രിനേത്രഃ ശ്രൂയതാമിതി കസ്ത്വം തേജഃസ്വരൂപോഽസി ക ഇമേ തവ സന്നിധൌ
കണ്ണുകൾ തുറന്ന് മൂന്നുകണ്ണനായവൻ പറഞ്ഞു: 'ശ്രദ്ധിക്കൂ, നീ ആരാണ്, പ്രകാശസ്വരൂപനായവനേ? നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇവർ ആരാണ്?'
കിന്നാമ ഭവതശ്ചൈഷാം കാനി നാമാനി കാ സതീ
നിനക്കും ഇവർക്കും എന്തൊക്കെ പേരുകളുണ്ട്? സതി ആരാണ്?
ക്വ യാസ്യസി ക്വ യാസ്യാമി ക്വ ഗച്ഛന്ത ഇമേ വദ
നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ഞാൻ എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടത്? ഇവർ എവിടേക്ക് പോകുന്നു? പറയൂ.
നേത്രനീരൈസ്ത്രിനേത്രം തം രുദന്തം പ്രസിഷേച സഃ
അവൻ കരയുമ്പോൾ, തന്റെ മൂന്ന് കണ്ണുകളിൽ നിന്നുള്ള കണ്ണുനീർ കൊണ്ട് അവനെ നനച്ചു.
ബഭൂവ സരസാം ശ്രേഷ്ഠം തീര്ഥം ഭുവനപാവനമ്
അത് ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതായും, തടാകങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതായും മാറി.
സ്ഥലം ബഭൂവ തപസാം മുക്തിബീജം തപസ്വിനാമ്
ആ സ്ഥലം തപസ്സിലൂടെ, തപസ്സുകാർക്ക് മോക്ഷത്തിന്റെ വിത്തായി മാറി.
ശൃണ്വതാം സര്വദേവാനാം മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ് ശൃണു ശംകര വക്ഷ്യാമി ജ്ഞാനാനംദ സനാതന
എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ഉത്തമ വ്രതമുള്ള മുനിമാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, ശംകരാ, നീ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ജ്ഞാനം, ആനന്ദം, ശാശ്വതത്വം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയും.
ജ്ഞാനം ജ്ഞാനനിധേ ശോകാദ്വിസ്മൃതോഽസി പരാത്പര 4.43.
ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിധിയേ, പരമോന്നതനായവനേ, ദുഃഖം മൂലം നീ ജ്ഞാനം മറന്നിരിക്കുന്നു.
സര്വേഷാം പ്രാകൃതാനാം ച തേ ബീജേ സുഖദുഃഖയോഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും വിത്തിൽ നിന്നാണ് സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിനക്കുണ്ടാകുന്നത്.
രാഗ ഐശ്വര്യകാമശ്ച വിദ്വേഷശ്ച നിരന്തരമ്
ആസക്തിയും ഐശ്വര്യലോഭവും, എന്നും ഉള്ള വൈരാഗ്യവും—
ഹതാന്യേതാനി സര്വാണി ഹതേ ബീജേ മഹേശ്വര
മഹേശ്വരാ, വിത്ത് നശിച്ചാൽ ഇതെല്ലാം നശിക്കും.
തത്കര്മ തപസാ സാധ്യം കര്മണാ ച ശുഭാശുഭമ്
ആ പ്രവൃത്തി തപസ്സിലൂടെ സാധ്യമാണ്; നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തി കൊണ്ടാണ് അത് നടക്കുന്നത്.