സദുക്തിര്വാ കടൂക്തിര്വാ കോപഃ സംതാപ ഏവ ച
സുഖമുള്ള വാക്കുകളോ കഠിനമായവയോ, കോപമോ ദു:ഖമോ എങ്കിലും,
സ്ഥൌല്യം കാര്ശ്യം ച നാശശ്ച ദൃശ്യാദൃശ്യം സമുദ്ഭവമ് 4.24.
വളര്ച്ച, ക്ഷീണം, നാശം, കാണാവുന്നതും കാണാനാവാത്തതുമായ ഉത്ഭവങ്ങൾ,
സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ശരീരം ത്രിഗുണാത്മകമ്
ശരീരം സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടാണ് നിർമ്മിതം.
കിഞ്ചിത്സത്ത്വാതിരിക്തം ച കിഞ്ചിദേവ രജോധികമ്
ചിലരിൽ സത്ത്വം കൂടുതലായിരിക്കും; മറ്റുള്ളവരിൽ രജസ് കൂടുതലായിരിക്കും.
സത്ത്വോദയാച്ച മുക്തീച്ഛാ കര്മേച്ഛാ ച രജോഗുണാത്
സത്ത്വം ഉയരുമ്പോൾ മോക്ഷത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; രജസ്സിൽ നിന്നു പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം വരുന്നു.
കോപാത്കടൂക്തിര്നിയതം കടൂക്ത്യാ ശത്രുതാ ഭവേത്
കോപത്തിൽ നിന്ന് കഠിനവാക്കുകൾ ഉറപ്പായും ഉരുത്തിരിയുന്നു; അത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകളിൽ നിന്ന് വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകും.
കോ വാ പ്രിയോഽപ്രിയഃ കഃ കിം കിം മിത്രം കോ രിപുര്ഭവേത്
ആർ പ്രിയനാണ്, ആർ അപ്രിയൻ? ആരാണ് എന്ത്? ആർ സ്നേഹിതൻ, ആർ ശത്രു ആകുന്നു?
പ്രാണാധികഃ പ്രിയഃ സ്ത്രീണാം ഭര്തുഃ പ്രാണാധികാ പ്രിയാ
സ്ത്രീകൾക്ക് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയൻ ഭർത്താവാണ്; ഭർത്താവിന് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയളാണ് ഭാര്യ.
യദ്ഗതം തദ്ഗതം സര്വം കാമദോഷേണ വൈ പ്രഭോ
എന്ത് ആകട്ടെ, എല്ലാം, പ്രഭോ, ആഗ്രഹത്തിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടാണ് ബന്ധപ്പെടുന്നത്.
കിം കരോമി ക്വ യാമീതി ഭവിതാ കുത്ര ജന്മ മേ
ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകും? എന്റെ അടുത്ത ജന്മം എവിടായിരിക്കും?
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ജീവശ്ച മൌനീഭൂതോ ബഭൂവ ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ജീവൻ മൗനത്തിലായി.
സ്വാത്മാരാമോ മഹാജ്ഞാനീ ജഹാര ചേതനാമഹോ 4.24.
സ്വന്തം ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്ന മഹാഞ്ജാനി അത്ഭുതകരമായി തന്റെ ബോധം പിൻവലിച്ചു.
ക്ഷണേന ചേതനാം പ്രാപ്യ പ്രാണാംസ്ത്യക്തും സമുദ്യതഃ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ബോധം തിരിച്ചുവന്ന്, ജീവൻ വിട്ടു പോകാൻ അവൻ തയ്യാറായി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ തത്ര ജഗാമ ബ്രാഹ്മണോഽര്ഭകഃ
അപ്പോഴാണ് അവിടെ ഒരു ബാലബ്രാഹ്മണൻ എത്തിയത്.
സസ്മിതഃ ശ്യാമവര്ണശ്ച പ്രജ്വലന്ബ്രഹ്മതേജസാ
അവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ, കറുത്ത നിറത്തിൽ, ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തം സംഭ്രമേണൈവ ദുര്വാസാഃ പ്രണനാമ ഹ
അവനെ കണ്ട Durvāsas വലിയ ഉത്കണ്ഠയോടെ വണങ്ങി.
ഉവാച ബ്രാഹ്മണവടുര്ദത്ത്വാ തസ്മൈ സദാശിഷമ്
യുവ ബ്രാഹ്മണൻ അവനു എന്നും അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശിശുരൂപം ക്ഷണം സ്ഥിത്വാ തമുവാച വിചക്ഷണഃ
ചുരുങ്ങിയ സമയം കുഞ്ഞിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ആ ജ്ഞാനി അവനോട് പറഞ്ഞു.
ശിശുരുവാച കിം തത്ത്വം ത്വാമഹം വിപ്ര പൃച്ഛാമി ശോകകാതരമ്
കുഞ്ഞ് ചോദിച്ചു: ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന ബ്രാഹ്മണേ, സത്യമായുള്ളത് എന്താണെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാനാം തപോ ധര്മസ്തപഃസാധ്യം ജഗത്ത്രയമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തപസ്സാണ് ധർമ്മം; തപസ്സിനാൽ തന്നെ മൂന്നു ലോകവും നേടാം.
കാ കസ്യ പത്നീ കഃ കാന്തഃ കസ്യാ വാ ഭുവനത്രയേ
ആ ലോകങ്ങളിൽ ആരാണ് ആരുടെ ഭാര്യ? ആരാണ് ആരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ?
മിഥ്യാ പത്നീ തവേയം ച ക്ഷണാത്തേന ഗതാധുനാ 4.24.
നീ ഭാര്യയെന്നു വിളിക്കുന്ന ഈ സ്ത്രീ മായയാണ്; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവൾ നിന്നിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
ഏകാനംശാ ച ഭഗിനീ വസുദേവസുതാ ഹരേഃ
അവൾ ഹരിയുടെ സഹോദരിയും വസുദേവന്റെ മകളുമാണ്, ഭാഗികമായ അവതാരമാണ്.
കല്പേ കല്പേ സുന്ദരീ സാ തവ പത്നീ ഭവിഷ്യതി
ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലും ആ സുന്ദരി നിന്റെ ഭാര്യയാകും.
കന്ദലീ കദലീജാതിര്ഭവിഷ്യതി മഹീതലേ
ഭൂമിയിൽ അവൾ വാഴക്കായായി ജനിക്കും.
കല്പാന്തരേ ശാന്തരൂപാ തവ പത്നീ ഭവിഷ്യ തി
മറ്റൊരു കാലഘട്ടത്തിൽ, ശാന്തമായ രൂപത്തിൽ അവൾ നിന്റെ ഭാര്യയാകും.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ശീഘ്രം ച വിപ്രരൂപീ ജനാര്ദനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ ജനാർദ്ദനൻ വേഗത്തിൽ അകലപ്പെട്ടു.
മുനിഃ സര്വഭ്രമം ത്യക്ത്വാ തപസ്യായാം മനോ ദധേ
മുനി എല്ലാ ആശങ്കകളും ഉപേക്ഷിച്ച് തപസ്സിൽ മനസ്സ് കേന്ദ്രീകരിച്ചു.
ദൈത്യസ്താലവനം ഗത്വാ ബഭൂവ ഗര്ദഭാകൃതിഃ
അസുരൻ താലവനത്തിലേക്ക് പോയി, കഴുതയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
ദൈത്യേന്ദ്രോ വിഷ്ണുചക്രേണ പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ സുവാഞ്ഛിതമ്
അസുരാധിപൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെട്ട്, ഇഷ്ടപ്രകാരം ജീവൻ വിട്ടു.