കരോതി കലഹേ നിത്യം കന്ദലീ സ്വാമിനാ സഹ സാ തന്ന ബുബുധേ കിംചിത്കരോതി കലഹേ സ്പൃഹാമ്
കണ്ടലി ഭർത്താവിനൊപ്പം എപ്പോഴും വഴക്കിടുന്നു; അവൾക്ക് ഒന്നും മനസ്സിലായില്ല, പക്ഷേ വഴക്കിടാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നു.
താതപ്രദത്തജ്ഞാനേന സാ ന ശാന്താ ബഭൂവ ഹ 4.24.
അച്ഛൻ നൽകിയ ജ്ഞാനത്താൽ അവൾക്ക് മനസ്സിൽ സമാധാനം ലഭിച്ചില്ല.
നിത്യം കടൂക്തിം കാന്തം സാ കരോതി ഹേതുനാ വിനാ
അവൾ കാരണം ഇല്ലാതെ തന്നെ ഭർത്താവിനോട് എപ്പോഴും കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ പറയുന്നു.
തയാ കൃതാം കടൂക്തിം ച ക്ഷമാസംസ്ഥാം ചകാര ഹ
അവൾ പറഞ്ഞ കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾക്കു മറുപടിയായി, അവൻ ക്ഷമയോടെ നിലകൊണ്ടു.
കടൂക്തിശതകം പൂര്ണം തത്കാലേന ബഭൂവ ഹ
അവൾ പറഞ്ഞ കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ നൂറ് തവണയായി പൂരിപ്പിച്ചു.
പത്നീകടൂക്ത്യാ നിയതം പ്രദഗ്ധം മാനസം മുനേഃ
ഭാര്യയുടെ കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ കൊണ്ട് മഹർഷിയുടെ മനസ്സ് തീപിടിച്ചു.
സ്വാത്മാരാമോ ദയാലുശ്ച കോപം ത്യക്തും ന സ ക്ഷമഃ
സ്വയം തൃപ്തിയും ദയയും ഉള്ളവനായിട്ടും, കോപം വിട്ടുകളയാൻ അവനാകിയില്ല.
മുനേരിങ്ഗിതമാത്രേണ ഭസ്മസാത്സാ ബഭൂവ ഹ
മഹർഷിയുടെ ഒരു ചിഹ്നം മാത്രം കൊണ്ടു, അവൾ ചിതലായി.
ശരീരേ ഭസ്മസാദ്ഭൂതേ പ്രതിബിംബഃ സ ചാത്മനഃ
ശരീരം ചാരമായിപ്പോയാൽ, ആത്മാവിന്റെ പ്രതിഫലനം അവിടെയുണ്ടാകും.
ജീവ ഉവാച സര്വം ജാനാസി സര്വജ്ഞഃ കിമഹം ബോധയാമി തേ
ജീവൻ പറഞ്ഞു: നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനല്ലേ, സർവ്വജ്ഞനേ, ഞാൻ നിന്നോട് എന്ത് പഠിപ്പിക്കാനാണ്?
സദുക്തിര്വാ കടൂക്തിര്വാ കോപഃ സംതാപ ഏവ ച
സുഖമുള്ള വാക്കുകളോ കഠിനമായവയോ, കോപമോ ദു:ഖമോ എങ്കിലും,
സ്ഥൌല്യം കാര്ശ്യം ച നാശശ്ച ദൃശ്യാദൃശ്യം സമുദ്ഭവമ് 4.24.
വളര്ച്ച, ക്ഷീണം, നാശം, കാണാവുന്നതും കാണാനാവാത്തതുമായ ഉത്ഭവങ്ങൾ,
സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ശരീരം ത്രിഗുണാത്മകമ്
ശരീരം സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടാണ് നിർമ്മിതം.
കിഞ്ചിത്സത്ത്വാതിരിക്തം ച കിഞ്ചിദേവ രജോധികമ്
ചിലരിൽ സത്ത്വം കൂടുതലായിരിക്കും; മറ്റുള്ളവരിൽ രജസ് കൂടുതലായിരിക്കും.
സത്ത്വോദയാച്ച മുക്തീച്ഛാ കര്മേച്ഛാ ച രജോഗുണാത്
സത്ത്വം ഉയരുമ്പോൾ മോക്ഷത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; രജസ്സിൽ നിന്നു പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം വരുന്നു.
കോപാത്കടൂക്തിര്നിയതം കടൂക്ത്യാ ശത്രുതാ ഭവേത്
കോപത്തിൽ നിന്ന് കഠിനവാക്കുകൾ ഉറപ്പായും ഉരുത്തിരിയുന്നു; അത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകളിൽ നിന്ന് വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകും.
കോ വാ പ്രിയോഽപ്രിയഃ കഃ കിം കിം മിത്രം കോ രിപുര്ഭവേത്
ആർ പ്രിയനാണ്, ആർ അപ്രിയൻ? ആരാണ് എന്ത്? ആർ സ്നേഹിതൻ, ആർ ശത്രു ആകുന്നു?
പ്രാണാധികഃ പ്രിയഃ സ്ത്രീണാം ഭര്തുഃ പ്രാണാധികാ പ്രിയാ
സ്ത്രീകൾക്ക് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയൻ ഭർത്താവാണ്; ഭർത്താവിന് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയളാണ് ഭാര്യ.
യദ്ഗതം തദ്ഗതം സര്വം കാമദോഷേണ വൈ പ്രഭോ
എന്ത് ആകട്ടെ, എല്ലാം, പ്രഭോ, ആഗ്രഹത്തിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടാണ് ബന്ധപ്പെടുന്നത്.
കിം കരോമി ക്വ യാമീതി ഭവിതാ കുത്ര ജന്മ മേ
ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകും? എന്റെ അടുത്ത ജന്മം എവിടായിരിക്കും?
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ജീവശ്ച മൌനീഭൂതോ ബഭൂവ ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ജീവൻ മൗനത്തിലായി.
സ്വാത്മാരാമോ മഹാജ്ഞാനീ ജഹാര ചേതനാമഹോ 4.24.
സ്വന്തം ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്ന മഹാഞ്ജാനി അത്ഭുതകരമായി തന്റെ ബോധം പിൻവലിച്ചു.
ക്ഷണേന ചേതനാം പ്രാപ്യ പ്രാണാംസ്ത്യക്തും സമുദ്യതഃ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ബോധം തിരിച്ചുവന്ന്, ജീവൻ വിട്ടു പോകാൻ അവൻ തയ്യാറായി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ തത്ര ജഗാമ ബ്രാഹ്മണോഽര്ഭകഃ
അപ്പോഴാണ് അവിടെ ഒരു ബാലബ്രാഹ്മണൻ എത്തിയത്.
സസ്മിതഃ ശ്യാമവര്ണശ്ച പ്രജ്വലന്ബ്രഹ്മതേജസാ
അവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ, കറുത്ത നിറത്തിൽ, ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തം സംഭ്രമേണൈവ ദുര്വാസാഃ പ്രണനാമ ഹ
അവനെ കണ്ട Durvāsas വലിയ ഉത്കണ്ഠയോടെ വണങ്ങി.
ഉവാച ബ്രാഹ്മണവടുര്ദത്ത്വാ തസ്മൈ സദാശിഷമ്
യുവ ബ്രാഹ്മണൻ അവനു എന്നും അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശിശുരൂപം ക്ഷണം സ്ഥിത്വാ തമുവാച വിചക്ഷണഃ
ചുരുങ്ങിയ സമയം കുഞ്ഞിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ആ ജ്ഞാനി അവനോട് പറഞ്ഞു.
ശിശുരുവാച കിം തത്ത്വം ത്വാമഹം വിപ്ര പൃച്ഛാമി ശോകകാതരമ്
കുഞ്ഞ് ചോദിച്ചു: ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന ബ്രാഹ്മണേ, സത്യമായുള്ളത് എന്താണെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാനാം തപോ ധര്മസ്തപഃസാധ്യം ജഗത്ത്രയമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തപസ്സാണ് ധർമ്മം; തപസ്സിനാൽ തന്നെ മൂന്നു ലോകവും നേടാം.