പുത്രാനിവ പ്രജാഃ സര്വാഃ പാലയാമാസ ധാര്മികഃ
അവൻ തന്റെ എല്ലാ പ്രജകളെയും സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സംരക്ഷിച്ചു.
കൃത്വാ നാനാവിധം പുണ്യം ഫലകാങ്ക്ഷീ ന ച സ്വയമ്
നാനാവിധമായ പുണ്യങ്ങൾ ചെയ്തെങ്കിലും അവയുടെ ഫലം സ്വയം ആഗ്രഹിച്ചില്ല.
കേദാരതുല്യോ രാജേന്ദ്രോ ന ഭൂതോ ഭവിതാ പുനഃ
അവൻ ഒരു വയലുപോലെയായിരുന്നു; അത്തരം രാജാവൊരുവൻ മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, വീണ്ടും ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
ജൈഗീഷവ്യോപദേശേന ജഗാമ തപസേ വനമ്
ജൈഗീഷവ്യന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, അവൻ വനംചേർന്ന് തപസ്സിന് പോയി.
ശശ്വത്സുദര്ശനം ചക്രമസ്തി യത്സന്നിധൌ മുനേ
മഹർഷേ, അവിടെ സുദർശനചക്രം എന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.
കേദാരം നാമ തീര്ഥം ച തന്നാമ്നാ ച ബഭൂവ ഹ
അവിടത്ത് 'കേദാരം' എന്ന പേരിൽ ഒരു തീർത്ഥം ഉദിച്ചുവന്നു.
കമലാംശാ തസ്യ കന്യാ നാമ്നാ വൃന്ദാ തപസ്വിനീ
അവന്റെ മകൾ വൃന്ദാ, കമലാദേവിയുടെ അംശമായ ഒരു തപസ്വിനിയായിരുന്നു.
ദത്തോ ദുര്വാസസാ തസ്യൈ ഹരേര്മന്ത്രഃ സുദുര്ലഭഃ
ദുര്വാസൻ അവള്ക്ക് വളരെ അപൂർവമായ ഹരിമന്ത്രം നൽകി.
ഷഷ്ടിവര്ഷസഹസ്രാണി തപസ്തേപേ സുനിര്ജനേ 4.17.
അവൾ അറിഞ്ഞില്ലാതെ അറുപതിനായിരം വർഷം തനിച്ചിരിക്കെ തപസ്സ് ചെയ്തു.
പ്രസന്നവദനഃ ശ്രീമാന്വരം വൃണ്വിത്യുവാച സഃ
പ്രസന്നമായ മുഖത്തോടെ മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞു: 'നീ ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.'
മൂര്ച്ഛാം സംപ്രാപ സാ സദ്യഃ കാമബാണപ്രപീഡിതാ
കാമദേവന്റെ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ടു വേദനിച്ചു അവൾ ഉടൻ തന്നെ അന്ധമായി വീണു.
ഓമിത്യുക്ത്വാ ച രഹസി ചിരം രേമേ തയാ സഹ
രഹസ്യമായി 'ഓം' ഉച്ചരിച്ച്, അവൻ അവളോടൊപ്പം ദീർഘകാലം സുഖിച്ചു.
രാധാ സമാ സാ സൌഭാഗ്യാദ്ഗോപീശ്രേഷ്ഠാ ബഭൂവ ഹ
വൃന്ദയ്ക്ക് ലഭിച്ച ഭാഗ്യത്താൽ, അവൾ ഗോപിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ രാധയോടു തുല്യയായി.
വൃന്ദയാഽത്ര കൃതാ ക്രീഡാ തേന വാ മുനിപുംഗവ
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെ വൃന്ദാ അവനോടൊപ്പം കളിച്ചു.
യേന വൃന്ദാവനം നാമ നിബോധ കഥയാമി തേ
വൃന്ദാവനം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത് ആരാൽ എന്നത് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
തുലസീവേദവത്യൌ ച വിരക്തേ ഭവകര്മണി
തുലസി, വേദവതി ഇവർ ഇരുവരും ലോകകാര്യങ്ങളിൽ വിരക്തരായി,
ദൈവാദ്ദുര്വാസസഃ ശാപാത്പ്രാപ്യ ശങ്ഖാസുരം പ്രതി
ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടത്താൽ, ദുര്വാസന്റെ ശാപം മൂലം അവൾ ശംഖാസുരനെ നേരിട്ടു.
സാ ചൈവ ഹരിശാപേന വൃക്ഷരൂപാ സുരേശ്വരീ 4.17.
ഹരിയുടെ ശാപം കൊണ്ടു, ദേവരാജ്ഞിയായ അവളും ഒരു വൃക്ഷമായി.
തഥാ തസ്ഥൌ ച സതതം ശിലാവക്ഷസി സുംദരീ തഥാഽപി ച പ്രസംഗേന കിംചിദുക്തം മുനേ പുനഃ
അങ്ങനെ ആ സുന്ദരി ശിലപ്പാറയിൽ എന്നും നിലകൊണ്ടു; എന്നിരുന്നാലും, മഹർഷേ, ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മറ്റൊന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
തസ്യാശ്ച തപസഃ സ്ഥാനം തദിദം ച തപോധന
തപസ്സിന് അവൾ ചെയ്ത സ്ഥലം ഇതാണ്, തപസ്സിന്റെ നിധിയേ.
അഥ വാ തേ പ്രവക്ഷ്യാമി പരം ഹേത്വന്തരം ശൃണു
ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊരു ഉത്തമമായ കാരണവും പറയും, കേൾക്കു.
രാധാഷോഡശനാമ്നാം ച വൃന്ദാനാമ ശ്രുതൌ ശ്രുതമ്
വേദങ്ങളിൽ പതിനാറ് രാധകളും വൃന്ദകളും എന്ന പേരുകൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഗോലോകേ പ്രീതയേ തസ്യാഃ കൃഷ്ണേന നിര്മിതം പുരാ
ഗോലോകത്തിൽ അവളുടെ സന്തോഷത്തിനായി കൃഷ്ണൻ അവയെ പഴയകാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ചു.
നാരദ ഉവാച താനി മേ വദ ശിഷ്യായ ശ്രോതും കൌതൂഹലം മമ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഗുരുവേ, ഞാൻ ശിഷ്യനാണ്, അതിനാൽ അവയെക്കുറിച്ച് ദയവായി പറയൂ; കേൾക്കാൻ എനിക്ക് അതിയായ ആകാംക്ഷയുണ്ട്.
ശ്രുതം നാമ്നാം സഹസ്രം ച സാമവേദേ നിരൂപിതമ്
സാമവേദത്തിൽ ആയിരം പേരുകൾ കേട്ടും സ്ഥാപിച്ചുമുണ്ട്.
അഭ്യംതരാണി തേഷാം വാ തദന്യാന്യേവ മേ വിഭോ
പ്രഭോ, അവയുടെ ആന്തരിക പേരുകളാണോ അതോ വേറെയും പേരുകളുണ്ടോ എന്ന് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
നാമാനി തേഷാം വ്യുത്പത്തിം സര്വേഷാം ദുര്ലഭാനി ച
അവയുടെ പേരുകളുടെ ഉത്ഭവവും മുഴുവൻ പേരുകളും വളരെ അപൂർവമാണ്.
ശ്രീനാരായണ ഉവാച കൃഷ്ണപ്രാണാധികാ കൃഷ്ണപ്രിയാ കൃഷ്ണസ്വരൂപിണീ ।। 4.17.
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: അവൾ കൃഷ്ണനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളും കൃഷ്ണന്റെ രൂപവും ആകുന്നു.
കൃഷ്ണവാമാംഗസംഭൂതാ പരമാനന്ദരൂപിണീ
അവൾ കൃഷ്ണന്റെ ഇടതുഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്, പരമാനന്ദത്തിന്റെ സാക്ഷാൽ രൂപമാണ്.
ചന്ദ്രാവതീ ചന്ദ്രകാന്താ ശതചന്ദ്രനിഭാനനാ
അവൾ ചന്ദ്രാവതിയും ചന്ദ്രകാന്തയും ആയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അവളുടെ മുഖം നൂറു ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.