സ ഈശശ്ചതുരോ വേദാന്സസൃജേ മങ്ഗലാലയാന്
അവൻ, ഈശ്വരൻ, മംഗളത്തിന്റെ ആലയം ആയ നാലു വേദങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഋഗ്യജുഃസാമാഥര്വാഖ്യാന്ദൃഷ്ട്വാ വേദാന്പ്രജാപതിഃ
ഋഗ്, യജുർ, സാമ, അതർവ എന്നിങ്ങനെ പേരുള്ള വേദങ്ങൾ കണ്ടു, പ്രജാപതി,
കൃത്വാ തു പഞ്ചമം വേദം ഭാസ്കരായ ദദൌ വിഭുഃ 1.16.
അവൻ അഞ്ചാമത്തെ വേദം സൃഷ്ടിച്ച്, ഭാസ്കരനു നൽകി.
ഭാസ്കരശ്ച സ്വശിഷ്യേഭ്യ ആയുര്വേദം സ്വസംഹിതാമ്
ഭാസ്കരനും തന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക്, തന്റെ സംഹിതയായ ആയുർവേദം നൽകി.
തേഷാം നാമാനി വിദുഷാം തന്ത്രാണി തത്കൃതാനി ച
അവിടെ ഉള്ള പണ്ഡിതന്മാരുടെ പേരുകളും, അവർ രചിച്ച തന്ത്രങ്ങളും അറിയപ്പെടുന്നു.
ധന്വന്തരിര്ദിവോ ദാസഃ കാശീരാജോഽശ്വിനീസുതൌ
ധന്വന്തരി, ദിവസ്സിന്റെ ദാസൻ; കാശി രാജാവ്; അശ്വിനീകുമാരന്മാർ.
ജാബാലോ ജാജലിഃ പൈലഃ കരഥോഽഗസ്ത്യ ഏവ ച
ജാബാലൻ, ജാജലി, പൈലൻ, കരഥൻ, അഗസ്ത്യൻ ഇവരും—
ചികിത്സാതത്ത്വവിജ്ഞാനം നാമ തന്ത്രം മനോഹരമ്
ചികിത്സയുടെ സത്യവിദ്യ എന്ന ഗ്രന്ഥം മനോഹരമാണ്.
ചികിത്സാദര്പണം നാമ ദിവോദാസശ്ചകാര സഃ
ദിവോദാസൻ ചികിത്സാദർപ്പണം എന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചു.
ചികിത്സാസാരതന്ത്രം ച ശ്രമഘ്നം ചാശ്വിനീസുതൌ
അശ്വിനീദേവന്മാർ ചികിത്സാസാരതന്ത്രം എന്ന, ക്ഷീണം മാറ്റുന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചു.
ചകാര സഹദേവശ്ച വ്യാധിസിന്ധുവിമര്ദനമ്
സഹദേവൻ രോഗസമുദ്രത്തെ തകർക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചു.
ച്യവനോ ജീവദാനം ച ചകാര ഭഗവാനൃഷിഃ
ച്യവനമഹർഷി ജീവദാനം എന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചു.
സര്വസാരം ചന്ദ്രസുതോ ജാബാലസ്തന്ത്രസാരകമ് 1.16.
ചന്ദ്രപുത്രൻ സർവസാരം എന്നതും, ജാബാലൻ തന്ത്രസാരകം എന്നതും രചിച്ചു.
പൈലോ നിദാനം കരഥസ്തന്ത്രം സര്വധരം പരമ്
പൈലൻ നിദാനം രചിച്ചു; കരഥൻ സർവധരം എന്ന ഉത്തമഗ്രന്ഥം രചിച്ചു.
ചികിത്സാശാസ്ത്രബീജാനി ത ന്ത്രാണ്യേതാനി ഷോഡശ
ചികിത്സാശാസ്ത്രത്തിന്റെ വിത്തുകളാണ് ഈ പതിനാറു തന്ത്രങ്ങൾ.
മഥിത്വാ ജ്ഞാനമന്ത്രേണൈവായുര്വേദപയോനിധിമ്
ജ്ഞാനമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ആയുര്വേദസമുദ്രം മഥിച്ച്,
ഏതാനി ക്രമശോ ദൃഷ്ട്വാ ദിവ്യാം ഭാസ്കരസംഹിതാമ്
ഇവയെക്രമമായി കണ്ടു ദിവ്യമായ ഭാസ്കരസംഹിത രചിക്കപ്പെട്ടു.
വ്യാധേസ്തത്ത്വപരിജ്ഞാനം വേദനായാശ്ച നിഗ്രഹഃ
രോഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയുകയും വേദനയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുക—
ആയുര്വേദസ്യ വിജ്ഞാതാ ചികിത്സാസു യഥാര്ഥവിത്
ആയുര്വേദം അറിയുകയും ചികിത്സയിൽ ശരിയായ അറിവ് പുലർത്തുന്നവനാണ് ജ്ഞാനി.
ജനകഃ സര്വരോഗാണാം ദുര്വാരോ ദാരുണോ ജ്വരഃ
എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ജനകൻ, തടയാൻ പ്രയാസമുള്ള ഭയങ്കരമായ ജ്വരമാണ്.
ഭീമസ്ത്രിപാദസ്ത്രിശിരാഃ ഷഡ്ഭുജോ നവലോചനഃ
ഭയങ്കരൻ, മൂന്ന് കാലുകളും, മൂന്ന് തലകളും, ആറു കൈകളും, ഒമ്പത് കണ്ണുകളും ഉള്ളവൻ—
മന്ദാഗ്നിസ്തസ്യ ജനകോ മന്ദാഗ്നേര്ജനകാസ്ത്രയഃ
അവന്റെ ജനകൻ മന്ദാഗ്നിയാണ്; ആ മന്ദാഗ്നിക്ക് മൂന്നു കാരണങ്ങളുണ്ട്—
വായുജഃ പിത്തജശ്ചൈവ ശ്ലേഷ്മജശ്ച തഥൈവ ച 1.16.
വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ളവയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
പാണ്ഡുശ്ച കാമലഃ കുഷ്ഠഃ ശോഥഃ പ്ലീഹാ ച ശൂലകഃ
പാണ്ഡു, കാമല, കുഷ്ഠം, ശോഥം, പ്ലീഹ, ശൂലകം—
മൂത്രകൃച്ഛ്രശ്ച ഗുല്മശ്ച രക്തദോഷവികാരജഃ
മൂത്രസംബന്ധമായ രോഗങ്ങളും വയറ്റിലെ കട്ടകളും രക്തത്തിലെ അശുദ്ധികളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന വ്യാധികളും,
ഭ്രമരീ സന്നിപാതശ്ച വിഷൂചീ ദാരുണീ സതി
ഭ്രമരീ എന്ന രോഗവും ത്രിദോഷം ബാധിക്കുന്ന അസുഖങ്ങളും വിഷൂചി എന്ന ഭയങ്കരമായ രോഗവും,
മൃത്യുകന്യാസുതാശ്ചൈതേ ജരാ തസ്യാശ്ച കന്യകാ
ഇവയെല്ലാം മരണന്റെ പുത്രിമാരാണ്; ജര എന്നത് അവരുടെ കന്യകയാണ്.
ഏതേ ചോപായവേത്താരം ന ഗച്ഛന്തി ച സംയതമ്
ശരിയായ മാർഗങ്ങൾ അറിയുകയും ആത്മനിയന്ത്രണം പുലർത്തുകയും ചെയ്യുന്നവരെ ഇവ സമീപിക്കാറില്ല.
ചക്ഷുര്ജലം ച വ്യായാമഃ പാദാധസ്തൈലമര്ദനമ്
കണ്ണുകൾ കഴുകുക, വ്യായാമം ചെയ്യുക, കാലിന്റെ അടിയിൽ എണ്ണയിടുക,
വസന്തേ ഭ്രമണം വഹ്നിസേവാം സ്വല്പാം കരോതി യഃ
വസന്തകാലത്ത് സഞ്ചരിക്കുകയും തീയുടെ സമീപം കുറച്ച് മാത്രം ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ,