ഒരു കാലത്ത്, കര്മ്മത്തിന്റെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ച് മഹാത്മാക്കള് തമ്മില് സംവദിച്ചു. ഓരോ വ്യക്തിയും തന്റെ സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളാല് എല്ലാ സിദ്ധികളും അമൃതതയും നേടുന്നു എന്നതാണ് സത്യമായുള്ളത്. കര്മ്മത്താല് ഒരാള് ബ്രാഹ്മണനാകുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ തന്റെ കര്മ്മങ്ങളാല് മോക്ഷവും നേടുന്നു. കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഒരാള് മഹര്ഷിയായതും, കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഒരാള് തപസ്സുകാരനായതും. അങ്ങനെ തന്നെ, കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ശൂദ്രനും, ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ജന്മവും ലഭിക്കുന്നത്. തന്റെ കര്മ്മങ്ങളാല് തന്നെ ഒരാള് വിദേശിയായാവുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇതില് സംശയമില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളാല് ഒരാള് ഒരു പര്വ്വതമായോ, ഒരു വൃക്ഷമായോ മാറുന്നു. തന്റെ കര്മ്മങ്ങളാല് ഒരാള് ചെറു ജീവിയാകുന്നു, ഒരാള് പുഴുവായും ജനിക്കുന്നു. കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഒരാള് രാക്ഷസനാകുന്നത്, അതുപോലെ തന്നെ കിന്നരനാകുന്നതും. സ്വന്തം കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഒരാള് ഭൂതമായോ, പിശാചായോ മാറുന്നത്. കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഒരാള് ദൈത്യനാകുന്നത്, ദാനവനാകുന്നത്, അസുരനാകുന്നതും. കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഒരാള് സുന്ദരനും ആരോഗ്യവാനുമാകുന്നത്; കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് വലിയ രോഗങ്ങള് അനുഭവിക്കുന്നത്. ജീവികള് കര്മ്മം ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി നരകത്തിലേക്കും സ്വര്ഗത്തിലേക്കും പോകുന്നു. ഒരാളുടെ കര്മ്മം അനുസരിച്ച്, ചന്ദ്രലോകത്തേക്കും അഗ്നിലോകത്തേക്കും ഒരാള് എത്തുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, തന്റെ കര്മ്മങ്ങളാല് കുബേരലോകത്തേക്കും, നക്ഷത്രലോകത്തേക്കും സത്യലോകത്തേക്കും ഒരാള് എത്തുന്നു. പാതാളത്തിലേക്കും ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കും തന്റെ കര്മ്മമൂലം പോകുന്നു. കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് വൈകുണ്ഠവും നിര്മ്മലമായ ഗോലോകവും നേടുന്നത്. കര്മ്മം അനുസരിച്ച്, ഒരാള്ക്ക് അനേകം കോടിയൂഗങ്ങള് ആയുസ്സ് ലഭിക്കുകയും, അല്ലെങ്കില് തന്റെ കര്മ്മം കൊണ്ടുതന്നെ ആയുസ്സ് കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈവിധം, സുന്ദരിയേ, സകലവും സത്യംപോലെ ഞാന് നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു. ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിനെ പരമഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, ആ ജ്ഞാനവതിയായ സാവിത്രി ചോദിച്ചു: ധര്മ്മപരായന്മാര് സത്യത്തില് കര്മ്മങ്ങളെ പൂര്ണമായി ഉന്മൂലനം ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെയാണ്? കര്മ്മത്തിന്റെ വിത്ത്-രൂപം എന്താണ്? കര്മ്മഫലം ആര് നല്കുന്നു? കര്മ്മഫലം ആരാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്, ആരാണ് അതില് അക്ഷതനായിരിക്കുന്നത്? ജ്ഞാനം, മനസ്, ബുദ്ധി എന്നിവ എന്താണ്? ശരീരത്തില് ജീവശക്തികള് ആരെല്ലാം? ആര് അനുഭവിക്കുന്നവനാണ്? ആര് അനുഭവം ഉണ്ടാക്കുന്നു? അനുഭവം എന്താണ്? പ്രായശ്ചിത്തം എന്താണ്? അപ്പോള് യമധര്മരാജാവ് ഉത്തരമരുളി: വേദങ്ങള്ക്കനുസരിച്ച് ചെയ്യാത്ത കര്മ്മം ദോഷകരമാണ്. വിഷ്ണുവിന് ഭക്തിയോടെ, സ്വാര്ത്ഥമോ മോഹമോ ഇല്ലാതെ ചെയ്യുന്ന സേവനമാണ് ഉത്തമം. ഹരിയോടുള്ള ഭക്തിയില് ലയിക്കുന്നവന് മോക്ഷം നേടുന്നു; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങളിലെ പ്രഖ്യാപനം. മോക്ഷം രണ്ടു വിധമാണ്, ശാസ്ത്രപ്രമാണത്തിലും എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കുന്നതുമാണ് ഇത്. വൈഷ്ണവര് മോക്ഷം ഹരിയോടുള്ള ഭക്തിരൂപത്തില് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കര്മ്മം വിത്തുപോലെയാണ്; അത് എല്ലാ സമയത്തും അനുരൂപമായ ഫലം നല്കുന്നു. അതും കാരണമാകുന്നു; അങ്ങനെ കര്മ്മത്തിലൂടെയാണ് സൃഷ്ടിയും നിലനില്പ്പും നടക്കുന്നത്. ശരീരധാരി ആത്മാവ് ആത്മാവിന്റെ പ്രതിബിംബമാണ്; അവനാണ് ജീവന്. ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, അതുപോലെ അഗ്നി—ഇവയൊക്കെയും ശരീരധാരിയിലാണ്. അവനാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും കര്ത്താവും, അനുഭവിക്കുന്നവനും, സ്വയം ആത്മാവും, അനുഭവം ഉണ്ടാക്കുന്നവനും. ജ്ഞാനം പലവിധമാണ്; അതാണ് സത്യം-അസത്യം എന്ന വ്യത്യാസത്തിന്റെ വിത്ത്. ഇന്ദ്രിയങ്ങളില് സകലാധിപതികളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. നിർവചിക്കാനോ കാഴ്ച്ചയിലൂടെയോ അറിയാനാകാത്ത ജ്ഞാനവൈവിധ്യമാണ് മനസ്. അവയവങ്ങളില് അവയവത്തിന്റെ രൂപം, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങള്ക്കും പ്രേരകമായത്—സൂര്യന്, കാറ്റ്, ഭൂമി, വാക്ക് എന്നിവയും മറ്റ് ദേവതകളും ഈ ദൈവീകതയില് ഉള്പ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ, കര്മ്മത്തിന്റെ മഹത്വവും അതിന്റെ ഫലങ്ങളും, ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവവും, മോക്ഷത്തിന്റെ രഹസ്യവും മഹാത്മാക്കള് തമ്മില് പരസ്പരം തുറന്നു പറഞ്ഞതായിരുന്നു.