ബ്രഹ്മവൈവർത പുരാണത്തിലെ ബ്രഹ്മഖണ്ഡത്തിൽ, സൂതനും ശൗനകനും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ നാരായണന്റെ മഹിമയെക്കുറിച്ച് നാരദൻ ഉത്സുകതയോടെ ചോദിച്ചു: “ഭഗവാൻ, ഈ വിശ്വത്തിന്റെ അധിപൻ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപം എന്താണ്? അദ്ദേഹത്തിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ എങ്ങനെ ആണ്?” നാരദന്റെ ഈ ചോദ്യങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഭാഗ്യശാലി മഹർഷി സ്നേഹത്തോടെ ചിരിച്ചു. ഇതോടെ, നാരായണൻ ഉത്തരം നൽകാൻ തുടങ്ങി: “വാണി (സരസ്വതി), ശിവാ (പാർവതി), ഗംഗാ, ലക്ഷ്മി എന്നിവരും മറ്റു ദേവികളും ആരാധിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ പദം മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം. ഈ ലോകത്തിന്റെ സമുദ്രം അതീവ ഗഹനവും ഭയാനകവും ആണ്; അതിൽ ജീവികൾ ദാഹത്തിനും പാമ്പിന്റെ കടിയ്ക്കും സമാനമായി പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഗോവർദ്ധന പർവ്വതം ഉയർത്തിയ മഹിമയാൽ ഭഗവാൻ ക്ഷീണിച്ചെങ്കിലും, ഭൂമിയെ തന്റെ ദന്തത്തിന്റെ അറ്റത്തിലും തൻറെ ശക്തിയുടെ ഒരു ഭാഗത്തും നന്നായി താങ്ങി നിലനിർത്തുന്നു. വേദങ്ങളും അവയുടെ അംഗങ്ങളും മുഖാന്തിരം പ്രസരിക്കുന്ന കീർത്തിരശ്മികളാൽ, ഹരി — വേദങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവ് — അറിയപ്പെടുന്നു. ഗോലോകത്തിലെ അധിപൻ, ഗോപികകളുടെ കമലമുഖങ്ങളിൽ മധുപാലി പോലെ ആസ്വദിക്കുന്നവൻ, രാസനൃത്തത്തിന്റെ പ്രഭു, പരമപുരുഷൻ, ആനന്ദസ്വരൂപൻ. ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവ്, കണ്ണ് അടിച്ചുതുറക്കുന്ന നേരം തന്നെ അത്ഭുതകരമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; ഈ ഭൂമിയിൽ ആ കർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ ആരും കഴിയില്ല, ബാലാ! നാം, നീ, മനുക്കൾ, മഹർഷികൾ — നമ്മൾ എല്ലാവരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശക്തിയുടെ ഭാഗത്തിന്റെ ഭാഗം മാത്രമാണ്. ആയിരം തലകളുള്ള അദ്ദേഹം, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഒരു കടുകിന്റെ അളവിൽ തൻറെ തലയുടെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് താങ്ങുന്നു. ഗോലോകധിപന്റെ ശുദ്ധമായ കീർത്തി വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും വ്യക്തമായി പറയപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും, എല്ലാ വാസസ്ഥലങ്ങളിലും, ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, റുദ്രൻ എന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ച ഭഗവാൻ, സൃഷ്ടി നിർവഹിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, സൃഷ്ടിയുടെ നിത്യസ്വഭാവമായ പ്രകൃതിയെ — ലോകത്തിന്റെ മാതാവിനെ — സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ പ്രകൃതി, ബ്രഹ്മസ്വരൂപം, ഭഗവാന്റെ ചിതയാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. അവൾ നാരായണി; പരമപുരുഷന്റെ, പരമാത്മാവിന്റെ പരമ, നിത്യശക്തി. നീ, ബാലാ, ഇപ്പോൾ പോകണം; വിവാഹം നടത്തണം; അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം. തന്റെ ഭാര്യയെ വസ്ത്രം, ആഭരണങ്ങൾ, ചന്ദനപൊട്ട് എന്നിവകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നവൻ, സ്ത്രീസ്വരൂപം കൊണ്ടുള്ള അവൾ, എല്ലാ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിലും മായാശക്തിയാൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ആ ദേവീ, ആരും ആരാധിച്ചാൽ, ഭർത്താവിനും മക്കൾക്കും വിശ്വസ്തമായ ഭാര്യയും മാതാവും ആയി മാറുന്നു. അവൾ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയുള്ള ഏകപ്രകൃതി, ജീവശക്തിയുടെ അദ്ധിപതി; കൃഷ്ണന്റെ, പരമാത്മാവിന്റെ ദേവീ. ലക്ഷ്മി, നാരായണന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, എല്ലാ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമാണ്. സാവിത്രി, വേദങ്ങളുടെ മാതാവ്, ബ്രഹ്മാവിന് പ്രിയവും ആരാധനാർഹവുമാണ്. ഇതോടെ, ഈ അദ്ധ്യായം — “ഭഗവാന്റെ കീർത്തിയുടെ സ്വഭാവത്തിന്റെ വിവരണം” — ബ്രഹ്മഖണ്ഡത്തിൽ, സൂതനും ശൗനകനും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു. അടുത്ത അദ്ധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു: ശ്രീഗണേശായ നമഃ. സാവിത്രി, സൃഷ്ടിക്കാലത്ത്, അഞ്ചുവിധമായ പ്രകൃതിയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അവൾ എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു? അവൾ ആരാണ്, ജ്ഞാനികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയാണോ? അവരുടെയെല്ലാം കഥ എന്താണ്? ആരാധന ശരിയായി എങ്ങനെ നടത്തണം? നാരായണൻ പറഞ്ഞു: “എനിക്ക് ധർമ്മന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടതിൽ നിന്ന് കുറച്ച് പറയാം. ‘പ്ര’ എന്ന ഉപസർഗം ഉത്തമത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘കൃതി’ സൃഷ്ടി എന്നർത്ഥം. ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ‘പ്ര’ ഉപസർഗം സത്ത്വഗുണത്തിൽ ഉത്തമത്വം സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. അവളുടെ സ്വഭാവം മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ്; എല്ലാ ശക്തികളും അവൾക്കുണ്ട്. ‘പ്ര’ ആദ്യം വരുന്നു; ‘കൃതി’ സൃഷ്ടി. യോഗം വഴി, സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് ആത്മാവ് രണ്ടായി വിഭജിച്ചു. അവൾ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം, നിത്യവും അനന്തമായ മായയും ആണ്. അതുകൊണ്ട്, പരമയോഗി സ്ത്രീ-പുരുഷ വ്യത്യാസം കാണുന്നില്ല. ശ്രീകൃഷ്ണൻ, സ്വച്ഛാനുസരണം പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള മനസ്സോടെ, തന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, വിവിധരൂപങ്ങളിൽ അഞ്ചുവിധ സൃഷ്ടികർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നു. ഗണേശന്റെ അമ്മ ദുർഗാ, ശിവസ്വരൂപവും ശിവന്റെ പ്രിയവുമാണ്. അവൾ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും, മഹർഷികളും, മനുക്കളും എല്ലാം എന്നും ആരാധിക്കുന്നു. ഇതോടെ, ഈ അദ്ധ്യായം — “സൃഷ്ടിയിൽ സാവിത്രിയുടെ അഞ്ചു രൂപങ്ങൾ” — ബ്രഹ്മവൈവർത പുരാണത്തിൽ, സൂതനും ശൗനകനുമുള്ള സംവാദത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു.