ಮೋಕ್ಷದಾನಾಂ ಯಥಾ ಕಾಶೀ ವೈಷ್ಣವಾನಾಂ ಯಥಾ ಶಿವಃ
ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಯು ಮೊದಲನೆಯದು, ವೈಷ್ಣವರಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
ನ ಚ ವಿದ್ಯಾಸಮೋ ಬನ್ಧುರ್ನಾಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿದ್ಗುರೋಃ ಪರಃ
ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನಿಲ್ಲ, ಗುರುಗಿಂತ ಮೇಲಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
ಗುರುಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಚ ಪುತ್ರೇ ಚಾಪ್ಯಭವದ್ರಾಮಹೇಲನಮ್
ಗುರು, ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಮಗನಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡುವದು ರಾಮನಿಗೂ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು.
ನಾರಾಯಣ ಉವಾಚ ಉವಾಚ ಭಗವಾಂಸ್ತತ್ರ ಸತ್ಯಸಾರಂ ಪರಂ ವಚಃ
ನಾರಾಯಣನು ಹೇಳಿದನು: ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರಭೂತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುರುವಾಚ ನೀತಿಯುಕ್ತಂ ವೇದಸಾರಂ ಪರಿಣಾಮಸುಖಾವಹಮ್
ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದರು: ನೀತಿಯುತವಾದ, ವೇದದ ಸಾರವಿರುವದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಯಥಾ ತೇ ಗಜವಕ್ತ್ರಶ್ಚ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯಶ್ಚ ಪಾರ್ವತಿ ।। । ತಥಾ ಪರಶುರಾಮಶ್ಚ ಭಾರ್ಗವೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।। 3.44.
ಹೆಗಲಿನಂತೆ ಗಜಮುಖ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಇಬ್ಬರೂ ಪಾರ್ವತಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಅದೇ ರೀತಿ ಭೃಗು ವಂಶದ ಪರಶುರಾಮನೂ ಅವಳ ಮಗನೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ನಾಸ್ತ್ಯೇಷು ಸ್ನೇಹಭೇದಶ್ಚ ತವ ವಾ ಶಂಕರಸ್ಯ ಚ
ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಧವಿಲ್ಲ, ನಿನಗೂ ಶಂಕರನಿಗೂ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ.
ಪುತ್ರೇಣ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಪುತ್ರಸ್ಯ ವಿವಾದೋ ದೈವದೋಷತಃ
ಮಗನೂ ತಂದೆಯೂ ದೈವದ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು.
ಪುತ್ರಾಭಿಧಾನಂ ವೇದೇಷು ಪಶ್ಯ ವತ್ಸೇ ವರಾನನೇ
ಮಗ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ನೋಡಿ, ಓ ಮಗಳು, ಸುಂದರಮುಖಿಯೆ.
ಪುತ್ರನಾಮಾಷ್ಟಕಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸಾಮವೇದೋಕ್ತಮೀಶ್ವರಿ
ಈಶ್ವರಿಯೆ, ಮಗನ ಎಂಟು ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ ಲಮ್ಬೋದರಂ ಶೂರ್ಪಕರ್ಣಂ ಗಜವಕ್ತ್ರಂ ಗುಹಾಗ್ರಜಮ್
ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದರು: ಲಂಬೋದರ, ಶೂರ್ಪಕರ್ಣ, ಗಜಮುಖ, ಗುಹನ ಅಣ್ಣ—
ಅಷ್ಟಾಖ್ಯಾರ್ಥಂ ಚ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಶೃಣು ಮಾತರ್ಹರಪ್ರಿಯೇ
ಮಾತೆ, ಪ್ರಿಯೆಯೆ, ಮಗನ ಎಂಟು ಹೆಸರುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳು.
ಜ್ಞಾನಾರ್ಥವಾಚಕೋ ಗಶ್ಚ ಣಶ್ಚ ನಿರ್ವಾಣವಾಚಕಃ
ಇಲ್ಲಿ 'ಗ' ಅಕ್ಷರವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, 'ಣ' ಅಕ್ಷರವು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಏಕಶಬ್ದಃ ಪ್ರಧಾನಾರ್ಥೋ ದನ್ತಶ್ಚ ಬಲವಾಚಕಃ
ಒಂದು ಪದವು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, 'ದಂತ' ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ದೀನಾರ್ಥವಾಚಕೋ ಹೇಶ್ಚ ರಮ್ಬಃ ಪಾಲಕವಾಚಕಃ
'ಹೆ' ಅಕ್ಷರವು ಬಡತನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, 'ರಂಬ' ರಕ್ಷಕನ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ವಿಪತ್ತಿವಾಚಕೋ ವಿಘ್ನೋ ನಾಯಕಃ ಖಣ್ಡನಾರ್ಥಕಃ ।। 3.44.
'ವಿಘ್ನ' ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, 'ನಾಯಕ' ಎಂದರೆ ನಾಯಕನು, 'ಖಂಡನ' ಎಂದರೆ ನಾಶಮಾಡುವುದು.
ವಿಷ್ಣುದತ್ತೈಶ್ಚ ನೈವೇದ್ಯೈರ್ಯಸ್ಯ ಲಮ್ಬಂ ಪುರೋದರಮ್
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸಿದ ನೈವೇದ್ಯದಿಂದ ಯಾರ ಹೊಟ್ಟೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.
ಶೂರ್ಪಾಕಾರೌ ಚ ಯತ್ಕರ್ಣೌ ವಿಘ್ನವಾರಣಕಾರಕೌ
ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಚಲ್ಲಣದ ಬಟ್ಟಲಿನಂತೆ ಇದ್ದು, ಅವು ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತವೆ.
ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದಂ ಮುನಿನಾ ದತ್ತಂ ಯನ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪುಷ್ಪಕಮ್
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಿ ಮುನಿಯೊಬ್ಬನು ಅವನ ತಲೆಗೆ ಹೂವಿನ ಹಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟನು.
ಗುಹಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಚ ಜಾತೋಽಯಮಾವಿರ್ಭೂತೋ ಹರಾಲಯೇ
ಅವನು ಗುಹನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿ, ಹರನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ತ್ರಿಸನ್ಧ್ಯಂ ಯಃ ಪಠೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಸ ಸುಖೀ ಸರ್ವತೋ ಜಯೀ
ಯಾರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಸುಖಿಯಾಗಿಯೂ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಗಣೇಶ್ವರಪ್ರಸಾದೇನ ಮಹಾಜ್ಞಾನೀ ಭವೇದ್ಧ್ರುವಮ್
ಗಣೇಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಮಹಾಜಡಃ ಕವೀನ್ದ್ರಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾವಾಂಶ್ಚ ಭವೇದ್ಧ್ರುವಮ್
ಬಹಳ ಮೂಢನೂ ಕೂಡ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮಹಾ ಕವಿಯಾಗಿಯೂ ಪಂಡಿತನಾಗಿಯೂ ಆಗಬಹುದು.
ನಾರಾಯಣ ಉವಾಚ ಹಿತಂ ಸಾರಂ ನೀತಿಸಾರಂ ಪರಿಣಾಮಸುಖಾವಹಮ್
ನಾರಾಯಣನು ಹೀಗೆಂದನು: ಇದು ಹಿತಕರವಾದುದು, ಸಾರವಾದುದು, ನೀತಿಯ ಸಾರ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ ಕೋಪಾತ್ಕೃತ್ವಾ ದನ್ತಭಙ್ಗಂ ಗಣೇಶಸ್ಯ ಸ್ಥಿತೋಽಶಿವೇ
ವಿಷ್ಣುವು ಹೀಗೆಂದನು: ಕೋಪದಿಂದ ಗಣೇಶನ ದಂತವನ್ನು ಮುರಿದು, ನಾನು ಅಶುಭನಾಗಿದ್ದೆ.
ಸ್ತೋತ್ರೇಣೈವ ಮಯೋಕ್ತೇನ ಸ್ತುತ್ವಾ ಗಣಪತಿಂ ಪರಮ್
ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಪರಮ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ,
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಪರಾ ಶಕ್ತಿರ್ಬುದ್ಧಿರೂಪಾ ಜಗತ್ಪ್ರಭೋಃ
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಾ ಶಕ್ತಿ ಬುದ್ಧಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಸರ್ವಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪೇಯಮನಯಾ ಶಕ್ತಿಮಜ್ಜಗತ್
ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ರೂಪಿಣಿ; ಅವಳಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
ಸೃಷ್ಟಿಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ತಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಶಕ್ತ್ಯಾಽನಯಾ ವಿನಾ
ಈ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸುರಸಂಘೇಽಸುರಗ್ರಸ್ತೇ ಕಾಲೇ ಘೋರತರೇ ದ್ವಿಜ
ದ್ವಿಜನೇ, ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪು ಅಸುರರಿಂದ ಬಲಾತ್ಕೃತರಾಗಿದ್ದ ಭಯಾನಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,