ಮನೋರಸ್ತವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪರಮಪಣ್ಡಿತಃ
ಮನೋರಾಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದನು.
ಕಾರ್ತ್ತವೀರ್ಯ್ಯಾರ್ಜುನ ಉವಾಚ ಶೋಕಾರ್ತಾನಾಂ ಚ ವಚನಂ ನ ಪ್ರಶಂಸ್ಯಂ ಸಭಾಸು ಚ
ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲಿದವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಬಾರದು.
ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಭಯಂ ಶೋಕಃ ಕಲಹಃ ಪ್ರೀತಿರೇವ ಚ
ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ಭಯ, ಶೋಕ, ಜಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ,
ಕಾಲೋ ದದಾತಿ ರಾಜತ್ವಂ ಕಾಲೋ ಮೃತ್ಯುಂ ಪುನರ್ಭವಮ್
ಕಾಲವೇ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಕಾಲವೇ ಮರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
ಕರೋತಿ ಪಾಲನಂ ಕಾಲಃ ಕಾಲರೂಪೀ ಜನಾರ್ದನಃ
ಕಾಲವೇ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜನಾರ್ದನನು ಕಾಲರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.
ಸಂಹರ್ತ್ತುರ್ವಾಽಪಿ ಸಂಹರ್ತ್ತಾ ಪಾತುಃ ಪಾತಾ ಚ ಕರ್ಮಕೃತ್ ಕಃ ಕೇನ ಹನ್ಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಕರ್ಮಣಾ ವೈ ವಿನಾ ಸತಿ
ವಿನಾಶಕನೂ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ರಕ್ಷಕನೂ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಂದ ಯಾರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸೃಜತಿ ಸೃಷ್ಟಿಂ ಚ ಸಂಹರ್ತ್ತಾ ಸಂಹರೇತ್ಪುನಃ
ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ವಿನಾಶಕನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಯಸ್ಯಾಜ್ಞಯಾ ವಾತಿ ವಾತಃ ಸನ್ತತಂ ಭಯವಿಹ್ವಲಃ 3.34.
ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಗಾಳಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ ಬೀಸುತ್ತದೆ,
ವರ್ಷತೀನ್ದ್ರೋ ದಹತ್ಯಗ್ನಿಃ ಕಾಲೋ ಭ್ರಮತಿ ಭೀತವತ್
ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಹನಿಯುತ್ತಾನೆ, ಅಗ್ನಿ ಸುಡುತ್ತದೆ, ಕಾಲವೂ ಭಯದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ವೃಕ್ಷಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ಕಾಲೇ ಫಲಿತಃ ಪಲ್ಲವಾನ್ವಿತಾಃ
ಮರಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೂಬಿಡುತ್ತವೆ, ಹಣ್ಣು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಹೊಸ ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ಆವಿರ್ಭೂತಾ ತಿರೋಭೂತಾ ಸೃಷ್ಟಿರೇವ ತದಾಜ್ಞಯಾ
ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅಡಗುವುದು, ಸೃಷ್ಟಿಯೆಲ್ಲವೂ ಆ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ನಾರಾಯಣಾಂಶೋ ಭಗವಾಞ್ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೋ ಮಹಾಬಲಃ
ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನು ನಾರಾಯಣನ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ವಿಫಲಾ ತಸ್ಯ ನ ಭವೇತ್ತು ಕದಾಚನ
ಅವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಫಲವತ್ತಾಗುತ್ತದೆ; ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು.
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸರ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯಂ ಚ ಶರಣಂ ಯಾಮಿ ತತ್ಕಥಮ್
ಎಲ್ಲ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ—ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.
ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಜೇನ್ದ್ರಃ ಸಮರಂ ಗನ್ತುಮುದ್ಯತಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅರಸನೇ, ಅವನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.
ಶತಕೋಟಿರ್ನೃಪಾಣಾಂ ಚ ಗಜೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ತ್ರಿಲಕ್ಷಕಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಶತಕೋಟಿ ರಾಜರೂ, ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಗಜೇಂದ್ರರೂ ಇದ್ದರು.
ಅಶ್ವಾನಾಂ ಚ ಗಜಾನಾಂ ಚ ಪದಾತೀನಾಂ ತಥೈವ ಚ
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುದಂಡದ ಸೈನಿಕರೂ ಇದ್ದರು.
ಬಭೂವ ಸ್ತಿಮಿತಾ ಸಾಧ್ವೀ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಗಮನೋನ್ಮುಖಮ್ । ಧೃತವನ್ತಂ ಚ ಸನ್ನಾಹಮಕ್ಷಯಂ ಸಶರಂ ಧನುಃ ।। 3.34.
ಅವನು ಹೊರಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾಗ ಆ ಸತಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಳು.
ಕ್ರೀಡಾಗಾರೇ ಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಥೌ ಕೃತ್ವಾ ಕಾನ್ತಂ ಸ್ವವಕ್ಷಸಿ
ಆಕೆ ಸ್ವಕಾಂತನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಆ ಮನೋರಮವಾದ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ನಿಂತಳು.
ನಾರಾಯಣ ಉವಾಚ ಭವಿಷ್ಯಂ ಮನಸಾ ಚಕ್ರೇ ಯದ್ಯತ್ಸ್ವಾಮಿಮುಖಾಚ್ಛುತಮ್
ನಾರಾಯಣನು ಹೇಳಿದನು: ಅವನು ತನ್ನ ಗುರುನಿಂದ ಕೇಳಿದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಪುರತಃ ಹೃತ್ವಾ ಬಾನ್ಧವಾಂಶ್ಚ ಸ್ವಕಿಂಕರಾನ್
ಅವನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ, ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ, ಸೇವಕರನ್ನೂ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಯೋಗೇನ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಷಟ್ಚಕ್ರಂ ವಾಯುಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಮೂರ್ದ್ಧನಿ
ಅವನು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಆರು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಉಸಿರನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
ಸ್ವಾನ್ತಮಾಕೃಷ್ಯ ವಿಷಯಾಜ್ಜಲಬುದ್ಬುದಸನ್ನಿಭಾತ್
ಅವನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳಿಂದ, ಜಲಬುಬ್ಬುಳಿಗಳಂತೆ ಇರುವವುಗಳಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
ದ್ವಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ನಿರ್ಮೂಲಮಪುನರ್ಭವಮ್
ಅವನು ಎರಡು ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಬೇರು ಇಲ್ಲದ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದನು.
ಸ ರಾಜಾ ತಾಂ ಮೃತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಲಲಾಪ ರುರೋದ ಚ
ಆ ರಾಜನು ಆಕೆಯನ್ನು ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಅಳಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ರಾಜೋವಾಚ ಸಚೇತನಾ ಮಾಂ ಪಶ್ಯೇತಿ ವಿಲಪನ್ತಂ ಮುಹುಮುರ್ಹುಃ
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನೋಡು' ಎಂದು ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಳುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು.
ಮನೋರಮೇ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠ ಮಯಾ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಗೃಹಂ ವ್ರಜ
'ಮನೋರಮೆ, ಎದ್ದೇಳು! ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಬಾ.'
ಮನೋರಮೇ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಶೈಲಂ ವ್ರಜ ಸುನ್ದರಿ
'ಮನೋರಮೆ, ಎದ್ದೇಳು! ಶ್ರೀಶೈಲಕ್ಕೆ ಹೋಗು ಸುಂದರಿಯೆ.'
ಮನೋರಮೇ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠ ವ್ರಜ ಗೋದಾವರೀಂ ಪ್ರಿಯೇ 3.35.
'ಮನೋರಮೆ, ಎದ್ದೇಳು! ಗೋದಾವರಿಗೆ ಹೋಗು ಪ್ರಿಯೆ.'
ಮನೋರಮೇ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠ ನನ್ದನಂ ವ್ರಜ ಸುನ್ದರಿ
'ಮನೋರಮೆ, ಎದ್ದೇಳು! ನಂದನವನಕ್ಕೆ ಹೋಗು ಸುಂದರಿಯೆ.'