ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಭೃಗವೇ ದತ್ತಾ ಪ್ರಿಯಪುತ್ರಾಯ ಭೂಮಿಪ
ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ ಭೃಗುಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡಿದನು, ರಾಜನೆ—
ಗೋಲೋಕಜಾ ಕಾಮಧೇನುರ್ದುರ್ಲಭಾ ಭುವನತ್ರಯೇ
ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾಮಧೇನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪರೂಪವಾದದು.
ನಾಹಂ ರೇ ಹಾಲಿಕೋ ಮೂಢಸ್ತುತ್ಯಾ ನೋತ್ಥಾಪಿತೋ ಬುಧಃ
ಓ ಮೂಢ ಹಾಲಿಕ, ನಾನು ಹೊಗಳಿಕೆಯಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಢನಲ್ಲ.
ಗೃಹಂ ಗಚ್ಛ ಗೃಹಂ ಗಚ್ಛ ಮೇ ಕೋಪಂ ನೈವ ವರ್ದ್ಧಯ
ಮನೆಗೆ ಹೋಗು, ಮನೆಗೆ ಹೋಗು; ನನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಡ.
ಮುನೇಸ್ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚುಕೋಪ ಸ ನರಾಧಿಪಃ
ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ರಾಜನು ಕೋಪಗೊಂಡನು.
ಗತ್ವಾ ಸೈನ್ಯಸಕಾಶಂ ಸ ಕೋಪಪ್ರಸ್ಫುರಿತಾಧರಃ
ಕೋಪದಿಂದ ತುಟಿಗಳು ನಡುಗುತ್ತಾ, ಅವನು ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
ಕಪಿಲಾಸನ್ನಿಧಿಂ ಗತ್ವಾ ರುರೋದ ಮುನಿಪುಂಗವಃ
ಕಪಿಲರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆ ಮಹರ್ಷಿ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ರುದನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುರಭಿಸ್ತಮುವಾಚ ಹ
ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸುರಭಿ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಸುರಭಿರುವಾಚ ಶಾಸ್ತಾ ಪಾಲಯಿತಾ ದಾತಾ ಸ್ವವಸ್ತೂನಾಂ ಚ ಸನ್ತತಮ್
ಸುರಭಿ ಹೇಳಿದರು: ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ರಕ್ಷಿಸುವವನು, ಆಳುವವನು ಒಬ್ಬನೇ.
ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ಚೇನ್ನೃಪೇನ್ದ್ರಾಯ ಮಾಂ ದದಾಸಿ ತಪೋಧನ
ಓ ತಪಸ್ಸಿನ ಧನ, ನೀನು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ,
ಅಥವಾ ನ ದದಾಸಿ ತ್ವಂ ನ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇ ಗೃಹಾತ್
ಅಥವಾ ನೀನು ಕೊಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಥಂ ರೋದಿಷಿ ಸರ್ವಜ್ಞ ಮಾಯಾಮೋಹಿತಚೇತನಃ
ಓ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನೆ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯೆ?
ತ್ವಂ ವಾ ಕೋ ಮೇ ತವಾಹಂ ಕಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ ಕಾಲಯೋಜಿತಃ
ನೀನು ನನಗೆ ಯಾರು? ನಾನು ನಿನಗೆ ಯಾರು? ಕಾಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧ ಇದೆ?
ಮನೋ ಜಾನಾತಿ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಮಾತ್ಮೀಯಂ ಚೇತಿ ಕೇವಲಮ್
ಯಾವುದು ನಮ್ಮದು, ಯಾವುದು ನಮ್ಮದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಸ್ಸೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಕಾಮಧೇನುಶ್ಚ ಸುಷಾವ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಕಾಮಧೇನು色色ವಿಧವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು.
ನಿರ್ಗತಾಃ ಕಪಿಲಾವಕ್ತ್ರಾತ್ತ್ರಿಕೋಟ್ಯಃ ಖಡ್ಗಧಾರಿಣಾಮ್
ಕಪಿಲರ ಬಾಯಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ಖಡ್ಗಧಾರಿಗಳು ಹೊರಬಂದರು.
ವಿನಿಸ್ಸೃತಾ ಲೋಚನಾಭ್ಯಾಂ ಶತಕೋಟಿಧನುರ್ದ್ಧರಾ
ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಶತಕೋಟಿ ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳು ಹೊರಬಂದರು.
ವಕ್ಷಸ್ಸ್ಥಲಾನ್ನಿಸ್ಸೃತಾಶ್ಚ ತ್ರಿಕೋಟ್ಯಶ್ಶಕ್ತಿಧಾರಿಣಾಮ್
ಅವರ ಹೃದಯದಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ಶಕ್ತಿಧಾರಿಗಳು ಹೊರಬಂದರು.
ವಿನಿಸ್ಸೃತಾಃ ಪಾದತಲಾದ್ವಾದ್ಯಭಾಣ್ಡಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ
ಅವರ ಕಾಲಿನ ತಳದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಾದ್ಯೋಪಕರಣಗಳು ಹೊರಬಂದವು.
ವಿನಿರ್ಗತಾ ಗುಹ್ಯದೇಶಾತ್ತ್ರಿಕೋಟಿಮ್ಲೇಚ್ಛಜಾತಯಃ।। ದತ್ತ್ವಾ ಸೈನ್ಯಾನಿ ಕಪಿಲಾ ಮುನಯೇ ಚಾಭಯಂ ದದೌ। ಯುದ್ಧಂ ಕುರ್ವನ್ತು ಸೈನ್ಯಾನಿ ತ್ವಂ ನ ಯಾಹೀತ್ಯುವಾಚ ಹ
ಅವರ ಗುಪ್ತಸ್ಥಾನದಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ಮ್ಲೇಚ್ಛ ಜಾತಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು; ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಕಪಿಲರು ಆ ಮುನಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿದರು. 'ಸೇನೆಗಳು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿ, ನೀನು ಹೋಗಬೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಮುನಿಃ ಸಮ್ಭೂತಸಮ್ಭಾರೈರ್ಹರ್ಷಯುಕ್ತೋ ಬಭೂವ ಹ
ಆ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು.
ಕಪಿಲಾಸೈನ್ಯವೃತ್ತಾನ್ತಮಾತ್ಮವರ್ಗಪರಾಜಯಮ್ ದೂತಾನ್ತ್ಸಂಪ್ರೇಷ್ಯ ಸೈನ್ಯಾನಿ ಚಾಜಹಾರ ಸ್ವದೇಶತಃ
ಕಪಿಲರ ಸೇನೆಯ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸೋಲಿನ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ದೂತರ ಮೂಲಕ ಕಳಿಸಿ, ತನ್ನ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವದೇಶದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
ನಾರಾಯಣ ಉವಾಚ ದೂತಂ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ಕುಪಿತೋ ಮುನಿಸನ್ನಿಧಿಮ್
ನಾರಾಯಣರು ಹೇಳಿದರು: ಕೋಪಗೊಂಡು, ಅವನು ದೂತನನ್ನು ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಯುದ್ಧಂ ದೇಹಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಿಂ ವಾ ಧೇನುಂ ಚ ವಾಞ್ಛಿತಾಮ್
'ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೊಡು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಬೇಕಾದ ಆ ಧೇನುವನ್ನು ಕೊಡು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ದೂತಸ್ಯ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಜಹಾಸ ಮುನಿಪುಂಗವಃ
ದೂತನ ಮಾತು ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ಮಹರ್ಷಿ ನಗಿದರು.
ಮುನಿರುವಾಚ ವಿವಿಧಂ ಚ ಯಥಾಶಕ್ತ್ಯಾ ಭೋಜಿತಶ್ಚ ಯಥೋಚಿತಮ್
ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: "ನಾನು ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ, ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರವೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ."
ಕಪಿಲಾಂ ಯಾಚತೇ ರಾಜಾ ಮಮ ಪ್ರಾಣಾಧಿಕಾಂ ಪ್ರಿಯಾಮ್
ರಾಜನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಪಿಲಾಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಮುನೇಸ್ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದೂತಃ ಸರ್ವಮುವಾಚ ಹ
ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೂತನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದನು.
ಮುನಿಶ್ಚ ಕಪಿಲಾಮಾಹ ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಕಿಙ್ಕರೋಮ್ಯಹಮ್
ಮುನಿಯವರು ಕಪಿಲಾಳನ್ನು ನೋಡಿ, "ಈಗ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.
ಕಪಿಲಾ ಚ ದದೌ ತಸ್ಮೈ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ
ಕಪಿಲಾಳು ಅವನಿಗೆ色色ವಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು.