ಭಕ್ತಿವ್ಯವಹಿತಂ ಮಿಥ್ಯಾಭ್ರಮಮೇವ ತು ನಶ್ವರಮ್
ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದದು ಸುಳ್ಳು ಭ್ರಮೆಯಷ್ಟೆ, ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ನ ಮನ್ಯೇ ಜಲರೇಖೇತಿ ನೃಪತ್ವಂ ಕೇನ ಗಣ್ಯತೇ
ನಾನು ರಾಜತ್ವವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಳೆದ ರೇಖೆಯಂತೆ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಲಾಲಸಾಂ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಂ ತೇ ಸಂಪ್ರಾಪಯಿತುಮಾಗತಃ
ನಿನಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತಿಯ ಆಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
ಸಮುದ್ಧೃತಶ್ಚ ಪತಿತೋ ಘೋರೇ ನಿಮ್ನೇ ಭವಾರ್ಣವೇ
ಭಯಾನಕವಾದ ಭವಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತೇ ಪುನನ್ತ್ಯುರುಕಾಲೇನ ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಾಶ್ಚ ದರ್ಶನಾತ್
ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇತರರನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪುತ್ರೇ ನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾಂ ಸಾಧ್ವೀಂ ಗಚ್ಛ ವತ್ಸ ವನಂ ದ್ರುತಮ್
ಮಗನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಪ್ರಿಯನೇ, ಬೇಗನೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗು.
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಂ ಭಜ ರಾಧೇಶಂ ಪರಮಾತ್ಮಾ ನಮೀಶ್ವರಮ್
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು, ರಾಧೆಯನಾಥನನ್ನು, ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು, ಪೂಜ್ಯನಾದ ದೇವರನ್ನು ಭಜಿಸು.
ದಿಕ್ಪಾಲಾಶ್ಚ ದಿಗೀಶಾಶ್ಚ ಭ್ರಮನ್ತ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಮಾಯಯಾ ।। 2.53.
ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನ ಅಧಿಪತಿಗಳು ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾರೆ.
ನಿಶಾಪತಿಃ ಶಶೀ ಶಶ್ವತ್ಸಸ್ಯಸುಸ್ನಿಗ್ಧತಾಕರಃ
ರಾತ್ರಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಚಂದ್ರನು ಸದಾ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮೃದುವಾದ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಕಾಲೇ ವರ್ಷತಿ ಶಕ್ರಶ್ಚ ದಹತ್ಯಗ್ನಿಶ್ಚ ಕಾಲತಃ
ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯನ್ನೂ ಅಗ್ನಿಯು ಕಾಲಾನುಸಾರವಾಗಿ ದಹನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಕಾಲಃ ಸಂಹರತೇ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಸೃಜತಿ ಪಾತಿ ಚ
ಕಾಲವು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವದೇಶೇ ಪರ್ವತಾಶ್ಚೈವ ಸ್ವಾಃ ಪಾತಾಲಾಃ ಸ್ವದೇಶತಃ
ಪರ್ವತಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳವೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿವೆ.
ಶೈಲಸಾಗರಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಪಾತಾಲಾಃ ಸಪ್ತ ಚೈವ ಹಿ
ಏಳು ಪಾತಾಳಗಳು ಪರ್ವತಗಳೂ ಸಾಗರಗಳೂ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಸನ್ತ್ಯೇವ ಪ್ರತಿವಿಧ್ಯಣ್ಡೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಶಿವಾದಯಃ
ಪ್ರತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಇತರರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಆಪಾತಾಲಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರ್ಯ್ಯನ್ತಂ ಡಿಮ್ಬರೂಪಕಮ್
ಪಾತಾಳದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದವರೆಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ.
ನಾಭಿಪದ್ಮೇ ವಿರಾಡ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ಷುದ್ರಸ್ಯ ಜಲಶಾಯಿನಃ
ವಿಶ್ವರೂಪಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಕಮಲದಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ ಚಿಕ್ಕವನು ಇದ್ದಾನೆ.
ಏವಂ ಸೋಽಪಿ ಶಯಾನಸ್ಸ್ಯಾಜ್ಜಲತಲ್ಪೇ ಸುವಿಪ್ಲುತೇ
ಹೀಗೆ ಅವನು ಕೂಡ ಜಲದ ವಿಶಾಲ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ.
ಕಾಲಭೀತಶ್ಚ ಕಾಲೇಶಂ ಕೃಷ್ಣಮಾತ್ಮಾನಮೀಶ್ವರಮ್ ।। । ಮಹಾವಿಷ್ಣೋರ್ಲೋಮಕೂಪಸಾಧಾರಃ ಸೋಽಸ್ತಿ ವಿಸ್ತೃತೇ 2.53.
ಕಾಲವನ್ನು ಭಯಪಟ್ಟು, ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮರೂಪಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು, ಕಾಲನಾದ ಒಡೆಯನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ರೋಮಕೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು.
ಮಹಾವಿಷ್ಣೋರ್ಗಾತ್ರಲೋಮ್ನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾನಾಂ ಚ ಭೂಮಿಪ
ರಾಜನೇ, ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇಹದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಮಹಾವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಾಕೃತಿಕಃ ಸೋಽಪಿ ಡಿಮ್ಬೋದ್ಭವಃ ಸದಾ
ಮಹಾವಿಷ್ಣುವು ಕೂಡ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಸರ್ವಾಧಾರೋ ಮಹಾನ್ವಿಷ್ಣುಃ ಕಾಲಭೀತಃ ಸ ಶಙ್ಕಿತಃ
ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಧಾರನಾದ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವು ಕಾಲವನ್ನು ಭಯಪಟ್ಟು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಏವಂ ಚ ಸರ್ವವಿಶ್ವಸ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಶಿವಾದಯಃ
ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಇತರರು ಈ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಸಾ ಸರ್ವಬೀಜರೂಪಾ ಚ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿರೀಶ್ವರೀ
ಆ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ, ಈಶ್ವರಿಯಾಗಿರುವಳು, ಎಲ್ಲ ಬೀಜಗಳ ರೂಪಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಏವಂ ಸರ್ವೇ ಕಾಲಭೀತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪ್ರಾಕೃತಾಸ್ತಥಾ
ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಲವನ್ನು ಭಯಪಡುವರು, ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳೂ ಕೂಡ.
ಇತ್ಯೇವಂ ಕಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ಮಹಾಜ್ಞಾನಂ ಸುದುರ್ಲಭಮ್
ಈ ರೀತಿ ಅಪರೂಪದ ಮಹಾಜ್ಞಾನವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇತಿ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ್ತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ದ್ವಿತೀಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಖಣ್ಡೇ ನಾರದನಾರಾಯಣಸಂವಾದಾನ್ತರ್ಗತಹರಗೌರೀಸಂವಾದೇ ರಾಧೋಪಾಖ್ಯಾನೇ ಸುಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯತಿಥ್ಯುಪದೇಶೋ ನಾಮ ತ್ರಿಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಕೃತಿಖಂಡದಲ್ಲಿ, ನಾರದನಾರಾಯಣ ಸಂವಾದದೊಳಗಿನ ಹರಗೌರೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, ರಾಧೋಪಾಖ್ಯಾನದ ಸುಯಜ್ಞನಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯೋಪದೇಶ ಎಂಬ ಐವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ರಾಜೋವಾಚ ಕಾಲಭೀತಸ್ಯ ಕತಿ ಚ ಕಾಲಮಾಯಾ ಮುನೀಶ್ವರ
ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಕಾಲವನ್ನು ಭಯಪಡುವವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಯುಗಗಳಿವೆ?
ಕ್ಷುದ್ರಸ್ಯ ಕತಿಚಿತ್ಕಾಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಕೃತೇಸ್ತಥಾ
ಆ ಚಿಕ್ಕವನಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಯುಗಗಳಿವೆ?
ಅನ್ಯೇಷಾಂ ವೈ ಜನಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಾಕೃತಾನಾಂ ಪರಂ ವಯಃ
ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯವರಿಗೂ, ಪರಮಾಯುಷ್ಯ ಎಷ್ಟು?
ವಿಶ್ವಾನಾಮೂರ್ಧ್ವಭಾಗೇ ಚ ಕಸ್ಸ್ಯಾದ್ವಾ ಲೋಕ ಏವ ಸಃ
ವಿಶ್ವಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಆ ಲೋಕವು ಯಾರದು?