ಚತುರ್ಥೇ ಚಿರಜೀವೀ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷಣಾನಾಮನುರೂಪಕಃ
ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನು, ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವನ ಜೀವನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಯಾದೃಶೇ ಚ ಕ್ಷಣೇ ಜನ್ಮ ಪ್ರಸವಸ್ತಾದೃಶೇ ಭವೇತ್
ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ಷಣ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಪ್ರಸವವೂ ಅದೆ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕಲಲಂ ತ್ವೇಕರಾತ್ರೇಣ ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಸ್ಯಾದ್ದಿನೇ ದಿನೇ
ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಒಳಗೇ ಗರ್ಭ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅದು ಬೆಳೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಮಾಸತ್ರಯೇ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡೋ ಹಸ್ತಪಾದಾದಿವರ್ಜಿತಃ
ಮೂರು ತಿಂಗಳಾದಾಗ ಅದು ಮಾಂಸದ ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೈಕಾಲುಗಳೂ ಇತರ ಅಂಗಗಳೂ ಇನ್ನೂ ಇರವುದಿಲ್ಲ.
ಭವೇತ್ತು ಜೀವಸಂಚಾರಃ ಷಣ್ಮಾಸೇ ಸರ್ವತತ್ತ್ವವಿತ್
ಆರು ತಿಂಗಳಾದಾಗ ಜೀವಚಲನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ.
ಮಾತೃಜಗ್ಧಾನ್ನಪಾನಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇಽಮೇಧ್ಯಸ್ಥಲೇ ಸ್ಥಿತಃ
ಅದು ಅಶುದ್ಧ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ತಾಯಿಯು ತಿನ್ನುವ ಆಹಾರ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ಚ ಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪರಮಯಾತನಾಮ್ 2.36.
ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಬದುಕುತ್ತದೆ.
ದಿಗ್ದೇಶಕಾಲಾವ್ಯುತ್ಪನ್ನೋ ವಿಸ್ಮೃತೋ ವಿಷ್ಣುಮಾಯಯಾ
ದಿಕ್ಕು, ಸ್ಥಳ, ಕಾಲದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ವಿಷ್ಣುಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವನು ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಪರಾಯತ್ತೋಽಪ್ಯಕ್ಷಮಶ್ಚ ಮಶಕಾದಿನಿ ವಾರಣೇ
ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿದ್ದು, ಈಡುಹುಳುಗಳನ್ನೂ ತಡೆಯಲು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ.
ಸ್ತನಾನ್ಧೋಽಪ್ಯಸಮರ್ಥಶ್ಚ ಯಾಞ್ಚಾಂ ಕರ್ತುಮಭೀಪ್ಸಿತಾಮ್
ತಾಯಿಯ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವಾಗ ಅಂಧನಾಗಿಯೂ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಕೂಡ ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಪೌಗಣ್ಡೇ ಯಾತನಾಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ನುತೇ ಯೌವನಂ ಪುನಃ
ಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಆಹಾರಮೈಥುನಾರ್ತ್ತಶ್ಚ ನಾನಾಮೋಹಾದಿವೇಷ್ಟಿತಃ
ಆಹಾರ, ಕಾಮ, ನೋವುಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಏವಂ ಯಾವತ್ಸಮರ್ಥಶ್ಚ ತಾವದೇವ ಹಿ ಪೂಜಿತಃ
ಹೀಗೆ, ಅವನು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಇರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಯದಾಽತೀವ ಜರಾಯುಕ್ತೋ ಜಡೋಽತಿಬಧಿರೋ ಭವೇತ್
ಅತಿಯಾದ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಬಂದಾಗ, ಅವನು ಜಡನಾಗಿಯೂ ತುಂಬಾ ಕಿವಿಗೋಳಾಗಿಯೂ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ತದನ್ತರೇಽನುತಾಪಂ ಚ ಕುರುತೇ ಸನ್ತತಂ ಪುನಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ಪುನಶ್ಚ ಮಾನವೀಂ ಯೋನಿಂ ಲಭಾಮಿ ಭಾರತೇ ಯದಿ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಜನ್ಮ ಸಿಗಲಿ ಎಂದು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇತ್ಯೇವಮಾದಿ ಮನಸಿ ಕುರ್ವನ್ತಂ ತಂ ಜಡಂ ಸುರ 2.36.
ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ಜಡನು, ದೇವರೇ,
ಸ ಪಶ್ಯೇದ್ಯಮದೂತಂ ಚ ಪಾಶಹಸ್ತಂ ಚ ದಣ್ಡಿನಮ್
ಅವನು ಯಮದೂತನನ್ನು ಪಾಶ ಹಿಡಿದು ದಂಡವನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ದುರ್ನಿವಾರ್ಯ್ಯಮುಪಾಯೈಶ್ಚ ಬಲಿಷ್ಠಂ ಚ ಭಯಙ್ಕರಮ್
ಯಾವುದೇ ಉಪಾಯದಿಂದ ತಡೆಯಲಾಗದ, ಬಲಿಷ್ಠನೂ ಭಯಾನಕನೂ ಆಗಿರುವವನನ್ನು.
ದೃಷ್ಟಮಾತ್ರಾನ್ಮಹಾಭೀತೋ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಚ ಸಮುತ್ಸೃಜೇತ್
ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಶೌಚವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಂ ಪುರುಷಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಯಮಕಿಙ್ಕರಃ
ಯಮನ ಸೇವಕರು ಬೆರಳಿನಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಜೀವನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಜೀವೋ ಗತ್ವಾ ಯಮಂ ಪಶ್ಯೇತ್ಸರ್ವಧರ್ಮಜ್ಞಮೇವ ಚ
ಆ ಜೀವನು ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಯಮನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಧರ್ಮಾಧರ್ಮವಿಚಾರಜ್ಞಂ ಸರ್ವಜ್ಞಂ ಸರ್ವತೋಮುಖಮ್
ಅವನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖವಿಟ್ಟವನು.
ವಹ್ನಿಶುದ್ಧಾಂಶುಕಾಧಾನಂ ರತ್ನಭೂಷಣಭೂಷಿತಮ್
ಅವನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವಾದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
ಜಪನ್ತಂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಾಮ ಶುದ್ಧಸ್ಫಾಟಿಕಮಾಲಯಾ
ಅವನು ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದ ಜಪಮಾಲೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಗದ್ಗದಂ ಸಾಶ್ರುನೇತ್ರಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶಿನಮ್
ಅವನ ಧ್ವನಿ ಭಾವದಿಂದ ಗದ್ದುಗದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಭಾವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ವತೇಜಸಾ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ತಂ ಸುಖದೃಶ್ಯಂ ವಿಚಕ್ಷಣಮ್ 2.36.
ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ನೋಡಲು ಸುಖಕರನು, ವಿವೇಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನಾಂ ಶಾನ್ತರೂಪಂ ಪಾಪಿನಾಂ ಚ ಭಯಙ್ಕರಮ್
ಪುಣ್ಯವಂತರಿಗೆ ಅವನು ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಚಿತ್ರಗುಪ್ತವಿಚಾರೇಣ ಯೇಷಾಂ ಯದುಚಿತಂ ಫಲಮ್
ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ತೀರ್ಪಿನಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ತೇಷಾಂ ಗತಾಯಾತೇ ನಿವೃತ್ತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಜೀವಿನಾಮ್
ಈ ರೀತಿ ಬಂದವರಿಗೂ ಹೋದವರಿಗೂ, ಬದುಕಿರುವವರಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ ಇಲ್ಲ.