ಕರೋತಿ ಕಲಹೇ ನಿತ್ಯಂ ಕನ್ದಲೀ ಸ್ವಾಮಿನಾ ಸಹ ಸಾ ತನ್ನ ಬುಬುಧೇ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ಕಲಹೇ ಸ್ಪೃಹಾಮ್
ಕಂದಳಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಗಂಡನ ಜೊತೆಗೆ ಜಗಳ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು; ಏನೂ ಅರಿಯದೆ, ಜಗಳ ಮಾಡಲು ಮನಸ್ಸು ಇತ್ತು.
ತಾತಪ್ರದತ್ತಜ್ಞಾನೇನ ಸಾ ನ ಶಾನ್ತಾ ಬಭೂವ ಹ 4.24.
ತಂದೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಅವಳು ಶಾಂತಳಾಗಲಿಲ್ಲ.
ನಿತ್ಯಂ ಕಟೂಕ್ತಿಂ ಕಾನ್ತಂ ಸಾ ಕರೋತಿ ಹೇತುನಾ ವಿನಾ
ಅವಳು ಯಾವ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಿಯಕರನಿಗೆ ಕಡು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಳು.
ತಯಾ ಕೃತಾಂ ಕಟೂಕ್ತಿಂ ಚ ಕ್ಷಮಾಸಂಸ್ಥಾಂ ಚಕಾರ ಹ
ಅವಳು ಹೇಳಿದ ಕಡು ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಅವನು ಸಹನೆ ತೋರಿದನು.
ಕಟೂಕ್ತಿಶತಕಂ ಪೂರ್ಣಂ ತತ್ಕಾಲೇನ ಬಭೂವ ಹ
ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೂರು ಕಡು ಮಾತುಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾದವು.
ಪತ್ನೀಕಟೂಕ್ತ್ಯಾ ನಿಯತಂ ಪ್ರದಗ್ಧಂ ಮಾನಸಂ ಮುನೇಃ
ಪತ್ನಿಯ ಕಡು ಮಾತಿನಿಂದ ಮುನಿಯ ಮನಸ್ಸು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಸುಟ್ಟಿಹೋಯಿತು.
ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮೋ ದಯಾಲುಶ್ಚ ಕೋಪಂ ತ್ಯಕ್ತುಂ ನ ಸ ಕ್ಷಮಃ
ಸ್ವಂತ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ದಯಾಳುವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಮುನೇರಿಙ್ಗಿತಮಾತ್ರೇಣ ಭಸ್ಮಸಾತ್ಸಾ ಬಭೂವ ಹ
ಮುನಿಯ ಕೇವಲ ಇಂಗಿತದಿಂದಲೇ ಅವಳು ಬೂದಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಳು.
ಶರೀರೇ ಭಸ್ಮಸಾದ್ಭೂತೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಃ ಸ ಚಾತ್ಮನಃ
ದೇಹವು ಬೂದಿಯಾಗಿದಾಗಲೂ ಆತ್ಮನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಜೀವ ಉವಾಚ ಸರ್ವಂ ಜಾನಾಸಿ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಕಿಮಹಂ ಬೋಧಯಾಮಿ ತೇ
ಜೀವನು ಹೇಳಿದನು: ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು, ಸರ್ವಜ್ಞನು; ನಾನು ನಿನಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ?
ಸದುಕ್ತಿರ್ವಾ ಕಟೂಕ್ತಿರ್ವಾ ಕೋಪಃ ಸಂತಾಪ ಏವ ಚ
ಮಾತು ಸಿಹಿಯಾದರೂ, ಕಹಿಯಾದರೂ, ಕೋಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ದುಃಖವಾಗಿದ್ದರೂ—
ಸ್ಥೌಲ್ಯಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಚ ನಾಶಶ್ಚ ದೃಶ್ಯಾದೃಶ್ಯಂ ಸಮುದ್ಭವಮ್ 4.24.
ದೇಹದ ಲಾವಣ್ಯ, ಸೊಂಪು, ನಾಶ, ಕಾಣುವದು ಮತ್ತು ಕಾಣದ ಮೂಲಗಳು—
ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ ಶರೀರಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕಮ್
ಈ ದೇಹವು ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸತ್ತ್ವಾತಿರಿಕ್ತಂ ಚ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ರಜೋಧಿಕಮ್
ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಸತ್ವಗುಣ ಹೆಚ್ಚು, ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣ ಮೇಲು.
ಸತ್ತ್ವೋದಯಾಚ್ಚ ಮುಕ್ತೀಚ್ಛಾ ಕರ್ಮೇಚ್ಛಾ ಚ ರಜೋಗುಣಾತ್
ಸತ್ವವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮುಕ್ತಿಯ ಆಸೆ ಬರುತ್ತದೆ; ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯದ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಕೋಪಾತ್ಕಟೂಕ್ತಿರ್ನಿಯತಂ ಕಟೂಕ್ತ್ಯಾ ಶತ್ರುತಾ ಭವೇತ್
ಕೋಪದಿಂದ ಕಹಿಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ಕಹಿಮಾತಿನಿಂದ ಶತ್ರುತ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೋ ವಾ ಪ್ರಿಯೋಽಪ್ರಿಯಃ ಕಃ ಕಿಂ ಕಿಂ ಮಿತ್ರಂ ಕೋ ರಿಪುರ್ಭವೇತ್
ಯಾರು ಪ್ರಿಯ? ಯಾರು ಅಪ್ರಿಯ? ಯಾರು ಏನು? ಯಾರು ಸ್ನೇಹಿತ? ಯಾರು ಶತ್ರು ಆಗುತ್ತಾರೆ?
ಪ್ರಾಣಾಧಿಕಃ ಪ್ರಿಯಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಭರ್ತುಃ ಪ್ರಾಣಾಧಿಕಾ ಪ್ರಿಯಾ
ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಗಂಡನು ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯ; ಗಂಡನಿಗೆ ಹೆಂಡತಿ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯಳು.
ಯದ್ಗತಂ ತದ್ಗತಂ ಸರ್ವಂ ಕಾಮದೋಷೇಣ ವೈ ಪ್ರಭೋ
ಯಾವುದೇ ಆಸಕ್ತಿ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕಾಮದ ದೋಷವೇ, ಪ್ರಭುವೇ.
ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಕ್ವ ಯಾಮೀತಿ ಭವಿತಾ ಕುತ್ರ ಜನ್ಮ ಮೇ
ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನನ್ನ ಮುಂದಿನ ಹುಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ಜೀವಶ್ಚ ಮೌನೀಭೂತೋ ಬಭೂವ ಹ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಜೀವನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು.
ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮೋ ಮಹಾಜ್ಞಾನೀ ಜಹಾರ ಚೇತನಾಮಹೋ 4.24.
ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ, ಆ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದನು—ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯ!
ಕ್ಷಣೇನ ಚೇತನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತುಂ ಸಮುದ್ಯತಃ
ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚೇತನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ತತ್ರ ಜಗಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽರ್ಭಕಃ
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಾಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂದುಹೋದನು.
ಸಸ್ಮಿತಃ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಶ್ಚ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸಾ
ಅವನು ನಗುತ್ತಾ, ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದವನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಸಂಭ್ರಮೇಣೈವ ದುರ್ವಾಸಾಃ ಪ್ರಣನಾಮ ಹ
ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ದುರ್ವಾಸನು ಭಯಭೀತನಾಗಿ ನಮನ ಮಾಡಿದನು.
ಉವಾಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಟುರ್ದತ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮೈ ಸದಾಶಿಷಮ್
ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಯುವಕನು ಸದಾ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅವನೊಡನೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಶಿಶುರೂಪಂ ಕ್ಷಣಂ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ತಮುವಾಚ ವಿಚಕ್ಷಣಃ
ಒಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿಯು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಶಿಶುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಶಿಶುರುವಾಚ ಕಿಂ ತತ್ತ್ವಂ ತ್ವಾಮಹಂ ವಿಪ್ರ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ಶೋಕಕಾತರಮ್
ಆ ಶಿಶು ಹೇಳಿತು: ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಿಜವಾದ ತತ್ತ್ವವೇನು ಎಂದು ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ತಪೋ ಧರ್ಮಸ್ತಪಃಸಾಧ್ಯಂ ಜಗತ್ತ್ರಯಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ತಪಸ್ಸು ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ; ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು.