ಭೀಮಸ್ತ್ರಿಪಾದಸ್ತ್ರಿಶಿರಾಃ ಷಡ್ಭುಜೋ ನವಲೋಚನಃ
ಅದು ಭೀಕರ, ಮೂರು ಕಾಲು, ಮೂರು ತಲೆ, ಆರು ಕೈಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವದು—
ಮನ್ದಾಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಯ ಜನಕೋ ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ಜನಕಾಸ್ತ್ರಯಃ
ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕಡಿಮೆ ಜಠರಾಗ್ನಿ; ಆ ಕಡಿಮೆ ಅಗ್ನಿಗೆ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ—
ವಾಯುಜಃ ಪಿತ್ತಜಶ್ಚೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಶ್ಚ ತಥೈವ ಚ 1.16.
ಅವು ವಾತದಿಂದ, ಪಿತ್ತದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು.
ಪಾಣ್ಡುಶ್ಚ ಕಾಮಲಃ ಕುಷ್ಠಃ ಶೋಥಃ ಪ್ಲೀಹಾ ಚ ಶೂಲಕಃ
ಪಾಂಡು, ಕಾಮಲ, ಕುಷ್ಠ, ಶೋಥ, ಪ್ಲೀಹಾ ಮತ್ತು ಶೂಲಕ—
ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಶ್ಚ ಗುಲ್ಮಶ್ಚ ರಕ್ತದೋಷವಿಕಾರಜಃ
ಮೂತ್ರದ ಕಷ್ಟಗಳು, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಗಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಅಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಬರುವ ರೋಗಗಳು,
ಭ್ರಮರೀ ಸನ್ನಿಪಾತಶ್ಚ ವಿಷೂಚೀ ದಾರುಣೀ ಸತಿ
ಭ್ರಮರಿ, ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಮಿಶ್ರ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷೂಚಿ ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ಕಾಯಿಲೆ,
ಮೃತ್ಯುಕನ್ಯಾಸುತಾಶ್ಚೈತೇ ಜರಾ ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಕನ್ಯಕಾ
ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮರಣದ ಪುತ್ರಿಯರು, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಅವಳ ಕನ್ಯೆ.
ಏತೇ ಚೋಪಾಯವೇತ್ತಾರಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚ ಸಂಯತಮ್
ಈ ರೋಗಗಳು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆತ್ಮಸಂಯಮವಿರುವವನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಚಕ್ಷುರ್ಜಲಂ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಃ ಪಾದಾಧಸ್ತೈಲಮರ್ದನಮ್
ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆಯುವುದು, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದು, ಕಾಲಿನ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುವುದು,
ವಸನ್ತೇ ಭ್ರಮಣಂ ವಹ್ನಿಸೇವಾಂ ಸ್ವಲ್ಪಾಂ ಕರೋತಿ ಯಃ
ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯ ಹತ್ತಿರ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು,
ಖಾತಶೀತೋದಕಸ್ನಾಯೀ ಸೇವತೇ ಚನ್ದನದ್ರವಮ್ ನೋಪಯಾತಿ ಜರಾ ತಂ ಚ ನಿದಾಘೇಽನಿಲಸೇವಕಮ್
ಗವಿಯಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು, ಚಂದನದ ಲೇಪನವನ್ನು ಬಳಸುವುದು—ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವನಿಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಸಮೀಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾವೃಷ್ಯುಷ್ಣೋದಕಸ್ನಾಯೀ ಘನತೋಯಂ ನ ಸೇವತೇ
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ತುಂಬು ನೀರನ್ನು ಬಳಸದೆ ಇರುವವನು,
ಶರದ್ರೌದ್ರಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಭ್ರಮಣಂ ತತ್ರ ವರ್ಜಯೇತ್ 1.16.
ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.
ಖಾತಸ್ನಾಯೀ ಚ ಹೇಮನ್ತೇ ಕಾಲೇ ವಹ್ನಿಂ ಚ ಸೇವತೇ
ಹೆಮಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವವನು,
ಶಿಶಿರೇಂಽಶುಕವಹ್ನಿಂ ಚ ನವೋಷ್ಣಾನ್ನಂ ಚ ಸೇವತೇ
ಶಿಶಿರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು, ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸೇವಿಸುವನು.
ಸದ್ಯೋಮಾಂಸಂ ನವಾನ್ನಂ ಚ ಬಾಲಾಸ್ತ್ರೀಕ್ಷೀರಭೋಜನಮ್
ತಾಜಾ ಮಾಂಸ, ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಯುವತಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸುವನು.
ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸದನ್ನಂ ಕ್ಷುತ್ಕಾಲೇ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಪೀಯತೇ ಜಲಮ್
ಹಸಿವಾಗಿದ್ದಾಗ ಉತ್ತಮ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ, ದಾಹವಾದಾಗ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ.
ದಧಿ ಹೈಯಙ್ಗವೀನಂ ಚ ನವನೀತಂ ತಥಾ ಗುಡಮ್
ಮಜ್ಜಿಗೆ, ತುಪ್ಪ, ಹೊಸ ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೇವಿಸುವನು,
ಶುಷ್ಕಮಾಂಸಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ವೃದ್ಧಾಂ ಬಾಲಾರ್ಕಂ ತರುಣಂ ದಧಿ
ಒಣ ಮಾಂಸ, ವೃದ್ಧ ಮಹಿಳೆ, ಯುವ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಮೊಸರು,
ರಾತ್ರೌ ಯೇ ದಧಿ ಸೇವನ್ತೇ ಪುಂಶ್ಚಲೀಶ್ಚ ರಜಸ್ವಲಾಃ
ರಾತ್ರಿ ಮೊಸರು ಸೇವಿಸುವವರು, ವೇಶ್ಯೆಯರು ಮತ್ತು ರಜಸ್ವಳಿಯರು,
ರಜಸ್ವಲಾ ಚ ಕುಲಟಾ ಚಾವೀರಾ ಜಾರದೂತಿಕಾ
ರಜಸ್ವಳಿಯು, ಕುಲಟೆ, ವಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧ ದೂತಿಯಾಗಿರುವವಳು,
ಯೋ ಹಿ ತಾಸಾಮನ್ನಭೋಜೀ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಂ ಲಭೇತ್ತು ಸಃ
ಯಾರು ಅವರ ನಡುವೆ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
ಪಾಪಾನಾಂ ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಮಿತ್ರತಾ ಸನ್ತತಂ ಧ್ರುವಮ್ 1.16.
ಪಾಪಗಳ ಜೊತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ರೋಗಗಳು ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಗತಿ ಸದಾ ಖಚಿತ.
ಪಾಪೇನ ಜಾಯತೇ ವ್ಯಾಧಿಃ ಪಾಪೇನ ಜಾಯತೇ ಜರಾ
ಪಾಪದಿಂದ ರೋಗಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಪಾಪದಿಂದಲೇ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವೂ ಬರುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಪಂ ಮಹಾವೈರಂ ದೋಷಬೀಜಮಮಙ್ಗಲಮ್
ಆದುದರಿಂದ ಪಾಪವೇ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು, ಎಲ್ಲ ತಪ್ಪುಗಳ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಅಶುಭದ ಮೂಲ.
ಸ್ವಧರ್ಮಾಚಾರಯುಕ್ತಂ ಚ ದೀಕ್ಷಿತಂ ಹರಿಸೇವಕಮ್
ತನ್ನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ, ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಿದ್ದೂ, ಹರಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು,
ವ್ರತೋಪವಾಸಯುಕ್ತಂ ಚ ಸದಾ ತೀರ್ಥನಿಷೇವಕಮ್
ವ್ರತ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಪಾಲಿಸುವವನೂ, ಯಾವಾಗಲೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವವನೂ,
ಏತಾಞ್ಜರಾ ನ ಸೇವೇತ ವ್ಯಾಧಿಸಂಘಶ್ಚ ದುರ್ಜಯಃ
ಅವನಿಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವೂ ಬರದು, ಗೆಲ್ಲಲಾಗದ ರೋಗಗಳ ಗುಂಪೂ ಹತ್ತಿರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಜ್ವರಸ್ಯ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಂ ಜನಕಃ ಕಥಿತಃ ಸತಿ
ಜ್ವರವೇ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಏತೇ ಯಥಾ ಸಂ ಚರನ್ತಿ ಸ್ವಯಂ ಯಾನ್ತಿ ಚ ದೇಹಿಷು
ಈ ರೋಗಗಳು ಹೇಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವು ದೇಹದಲ್ಲೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.