राधिकोवाच परं धाम परं ब्रह्म परेशं परमेश्वरम् । विघ्ननिघ्नकरं शान्तं पुष्टं कान्तमनन्तकम्
राधिका बोली— 'परम धाम, परम ब्रह्म, परमेश, परमेश्वर, विघ्नों का नाश करने वाले, शांत, पुष्ट, प्रिय और अनंत।'
सुरासुरेन्द्रैः सिद्धेन्द्रैः स्तुतं स्तौमि परात्परम् । सुरपद्मदिनेशं च गणेशं मङ्गलायनम्
देवताओं और असुरों के स्वामियों, सिद्धों द्वारा स्तुत किए गए, मैं उस परम से भी परे, गणेश, देवताओं के अधिपति, मंगल के स्रोत, और दिन के कमल के स्वामी की स्तुति करती हूं।
इदं स्तोत्रं महापुण्यं विघ्नशोकहरं परम् । यः पठेत्प्रातरुत्थाय सर्वविघ्नात्प्रमुच्यते
यह स्तोत्र महान पुण्यदायक और विघ्न-शोक का नाश करने वाला है; जो कोई इसे सुबह उठकर पढ़ता है, वह सभी विघ्नों से मुक्त हो जाता है।
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo त्रयोविंशत्य- धिकशततमोऽध्योयः
इसी प्रकार श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराण के श्रीकृष्ण जन्म खंड में नारद संवाद सहित एक सौ तेईसवां अध्याय समाप्त हुआ।
अथ चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्योयः नालायण उवाच राधा संपूज्य विधिना स्तुत्वा लम्बोदरं सती । अमूल्यरत्ननिर्माणं सर्वाङ्गभूषणं ददौ
अब एक सौ चौबीसवां अध्याय। नारायण बोले— राधा ने विधिपूर्वक लम्बोदर की पूजा और स्तुति कर, अनमोल रत्नों से बने सभी अंगों के आभूषण भेंट किए।
राधायाः स्तवनं श्रुत्वा पूजां दृष्ट्वा च वस्तु च । उवाच मधुरं शान्तः शान्तां त्रैलोक्यमातरम्
राधा का स्तवन सुनकर, उसकी पूजा और भेंट को देखकर, शांतचित्त गणेश ने तीनों लोकों की माता से मधुर वाणी में कहा।
गणेश उवाच तव पूजा जगन्मातर्लोकशिक्षाकरी शुभे । ब्रह्मस्वरूपा भवती कृष्णवक्षः स्थलस्थिता
गणेश बोले— हे जगन्माता, तुम्हारी पूजा संसार के लिए शिक्षा देने वाली है, हे शुभे! तुम ब्रह्मस्वरूपा हो, कृष्ण के वक्षस्थल पर स्थित हो।
यत्पादपद्मतुलं ध्यायन्ते ते सुदुर्लभम् । सुरा ब्रह्मेशशेषाद्या मुनीन्द्राः सनकादयः
तुम्हारे चरणकमलों के समान दुर्लभ वस्तु का ध्यान देवता, ब्रह्मा, शेष और अन्य, तथा सनक आदि महान ऋषि भी करते हैं।
जीवन्मुक्ताश्च भक्ताश्च सिद्धेन्द्राः कपिलादयः । तस्य प्राणाधिदेवी त्वं प्रिया प्राणाधिका परा
जीवन-मुक्त, भक्त, सिद्धगण और कपिल आदि भी ऐसे ही ध्यान करते हैं; तुम उनके प्राणों की अधिष्ठात्री देवी, प्रिय, प्राणों से भी बढ़कर और परम हो।
वामाङ्गनिर्मिता राधा दक्षिणाङ्गश्च माधवः । महालक्ष्मीर्जगन्माता तव वामाङ्गनिर्मिता
राधा तुम्हारे वाम अंग से उत्पन्न हुईं, माधव दक्षिण अंग से; महालक्ष्मी, जगन्माता, तुम्हारे ही वाम अंग से प्रकट हुईं।
वसोः सर्वनिवासस्य प्रसूस्त्वं परमेश्वरी । वेदानां जगतामेव मूल्प्रकृतिरीश्वरी
हे परमेश्वरी, तुम सभी निवासों की जननी हो, समस्त सृष्टि का मूल कारण हो; वेदों और संसार की आदिशक्ति और स्वामिनी हो।
सर्वाः प्राकृतिका मातः सृष्ट्यां च त्वद्विभूतयः । विश्वानि कार्यरूपाणि त्वं च कारणरूपिणी
सृष्टि की सभी प्राकृतिक माताएं तुम्हारी ही विभूतियां हैं; यह सारा विश्व कार्यरूप है और तुम कारणस्वरूपा हो।
प्रलये ब्रह्मणः पाते तन्निमेषो हरेरपि । आदौ राधां समुच्चार्य पश्चात्कृष्णं परात्परम्
जब सृष्टि का अंत होता है, ब्रह्मा भी लुप्त हो जाते हैं और हरि तक पलक झपकते हैं, उस समय सबसे पहले राधा का नाम लेना चाहिए, फिर कृष्ण का, जो परम से भी परम हैं।
स एव पण्डितो योगी गोलोकं याति लीलया । व्यतिक्रमे महापापी ब्रह्महत्यां लभेत्ध्रुवम्
ऐसा करने वाला ज्ञानी योगी सहज ही गोलोक को प्राप्त करता है; लेकिन जो इसे छोड़ देता है, वह सबसे बड़ा पापी होकर भी ब्रह्महत्या का पाप पाता है।
जगतां भवती माता परमात्मा पिता हरिः । पितुरेव गुरुर्माता पूज्या वन्द्या परात्परा
राधा जगत की माता हैं, हरि परमात्मा पिता हैं; फिर भी पिता के लिए भी माता ही सबसे पूज्य और वंदनीय गुरु हैं, परम से भी परम।
भजते देवमन्यं वा कृष्णं वा सर्वकारणम् । पुण्यक्षेत्रे महामूढो यदि निन्दति राधिकाम्
कोई चाहे किसी अन्य देवता की पूजा करे या सब कारणों के कारण कृष्ण की, यदि वह किसी पुण्य स्थान में भी राधिकाजी की निंदा करता है—
वंशहानिर्भवेत्तस्य दुःखशोकमिहैव च । पच्यते निरये घोरे यावच्चन्द्रदिवाकरौ
—तो उसका वंश नष्ट हो जाता है, और उसे इसी जीवन में दुख और शोक भोगना पड़ता है; वह चंद्र और सूर्य के रहते हुए भी भयंकर नरक में जलता है।
गुरुश्चज्ञानोद्गिरणाज्ज्ञानं स्यान्मन्त्रतन्त्रयोः । स च मन्त्रश्च तत्तन्त्रं भक्तिः स्याद्ध्रुवयोर्यतः
गुरु की आज्ञा से ही ज्ञान मिलता है, और ज्ञान से ही मंत्र और तंत्र की प्राप्ति होती है; इन्हीं दोनों से सच्ची भक्ति जन्म लेती है।
निषेव्य मन्त्रं देवानां जीवा जन्मनि जन्मनि । भक्ता भवन्ति दुर्गायाः पादपद्मे सुदुर्लभे
देवताओं के मंत्र का अभ्यास करने से, प्राणी जन्म-जन्मांतर में दुर्गा के दुर्लभ चरणकमलों के भक्त बन जाते हैं।
निषेव्य मन्त्रे शंभोश्च जगतां कारणस्य च । तदा प्राप्नोति युवयोः पादपद्मं सुदुर्लभम्
शंभु, जो जगत के कारण हैं, उनके मंत्र का अभ्यास करने से, तब तुम्हारे दोनों के दुर्लभ चरणकमल की प्राप्ति होती है।
युक्योः पादपद्मं च दुर्लभं प्राप्य पुण्यवान् । क्षणार्धं षोडशांशं च नहि मुञ्चति दैवतः
तुम दोनों के दुर्लभ चरणकमल को प्राप्त कर पुण्यात्मा उसे एक क्षण या उसके सोलहवें भाग भर के लिए भी नहीं छोड़ता।
भक्त्या च युवचोर्मन्त्रं गृहीत्वा वैष्मपादपि । स्तवं वा कवचं वाऽपि कर्ममूलनिकृन्तनम्
भक्ति से तुम्हारा मंत्र—even यदि केवल एक स्तुति या कवच ही हो—ग्रहण करने पर, वह कर्म का मूल काट देता है, चाहे वह व्यक्ति मार्ग से भटका ही क्यों न हो।
योजयेत्परया भक्त्या पुण्यक्षेत्रे च भारते । पुरुषाणां सहस्रं च त्वात्मना सार्धमुद्धरेत्
श्रेष्ठ भक्ति के साथ, भारत के पुण्य क्षेत्र में, कोई व्यक्ति अपने साथ-साथ हजारों लोगों का भी उद्धार कर सकता है।
गुरुमभ्यर्च्य विधिवद्वस्त्रालंकारचन्दनैः । कवचं धारयेद्यो हि विष्णुतुल्यो भवेद्ध्रुवम्
जो व्यक्ति गुरु की विधिपूर्वक वस्त्र, आभूषण और चंदन से पूजा कर, कवच धारण करता है, वह निश्चय ही विष्णु के समान हो जाता है।
यद्दत्तं वस्तु मे मातस्तत्सर्वं सार्थकं कुरु । देहि विप्राय मत्प्रीत्या तदा भोक्ष्यामि सांप्रतम्
माँ, आपने मुझे जो भी वस्तु दी है, उसे सब सफल कर दीजिए; मेरी प्रसन्नता के लिए वह सब किसी ब्राह्मण को दे दीजिए, तब मैं अब उसका सेवन करूँगा।
देवे देयानि दानानि देवे देया च दक्षिणा । तत्सर्वं ब्राह्मणे दद्यात्तदानन्त्याय कल्पते
देवताओं को जो दान और दक्षिणा देने योग्य है, वह सब ब्राह्मण को दे देना चाहिए; इससे अनंत फल की प्राप्ति होती है।
ब्राह्मणानां मुखं राधे देवानां मुखमुख्यकम् । विप्रभुक्तं च यद्द्रव्यं प्राप्नुवन्त्येव देवताः
राधे, ब्राह्मणों का मुख देवताओं के मुखों में सबसे श्रेष्ठ है; ब्राह्मणों द्वारा जो भी पदार्थ ग्रहण किया जाता है, वही देवताओं तक पहुँचता है।
विप्रांश्च भोजयामास तत्सर्व राधिका सती । बभूव तत्क्षणादेव प्रीतो लम्बोदरो मुने
सती राधिका ने वह सब ब्राह्मणों को भोजन कराया; और उसी क्षण, हे मुनि, लंबोदर प्रसन्न हो गए।
एतस्मिन्नन्तरे देवा ब्रह्मेशशेषसंज्ञकाः । आययुर्वटमूलं च देवपूजार्थमेव च
इसी बीच, ब्रह्मा, ईश और शेष नामक देवता देवपूजा के लिए वटवृक्ष की जड़ पर आ पहुँचे।
तत्र गत्वा शिवचरो देवान्देवीरुवाच सः । श्रीकृष्णं शुष्ककण्ठश्च भयभीतश्च रक्षकः
वहाँ पहुँचकर, शिव के सेवक ने देवियों से कहा—श्रीकृष्ण, सूखे कंठ और भयभीत होकर, रक्षा की याचना कर रहे हैं।