रथमारोहयामास निद्वितं बालकं मुदा । सा मनोयायिनी भद्रा गृहीत्वा बालकं मुने
उसने सोए हुए बालक को हर्षपूर्वक रथ पर बैठाया; मन से चलने वाली भद्रा ने वह बालक ले लिया, हे मुनि।
मुहूर्ताच्छोणितपुरं कृत्वा शङ्खध्वनिं ययौ । अथाऽऽश्रमाभ्यन्तरे च रुरुदुः सर्वयोषितः
क्षणभर में शंखध्वनि करते हुए वह शोणितपुर पहुँच गई; फिर आश्रम के भीतर सभी स्त्रियाँ रोने लगीं।
अहो बाणहरो वत्सः क्वगतः प्राणवल्लभः । कृष्णस्ताश्च समाश्वास्य सर्वज्ञः सर्वतत्त्ववित्
'अरे, बाण का प्यारा बेटा, हमारे प्राणों का प्रिय कहाँ चला गया?' कृष्ण, जो सब कुछ जानते हैं और सब तत्वों के ज्ञाता हैं, उन्होंने सबको ढाढ़स बँधाया।
साम्बकामबलैः सार्ध कृष्णाः सात्यकिना तथा । गृहीत्वा गानुडं वीरं रथमारुह्य सत्वरः
सांब, कामबला और सात्यकि के साथ कृष्ण ने, वीर गानुड़ को साथ लेकर, शीघ्र ही रथ पर चढ़ाई की।
सुदर्शनं पाञ्चजन्यं पद्मं कौमोदकीं गदाम् । पश्चाद्यास्यतिदेवेशो नगरं शोणितं तथा
देवताओं के स्वामी बाद में सुदर्शन चक्र, पांचजन्य शंख, पद्म, कौमुदकी गदा और अन्य अस्त्रों को लेकर शोनितपुर नगर में आएंगे।
सगणैःशंकेरणैव पार्वत्या परिरक्षितम् । अथ सा योगिनी धन्या पुण्या मान्या च योषिताम्
अपने गणों के साथ स्वयं शंकर, पार्वती की रक्षा में, वहाँ पहुँचे। फिर वह योगिनी, जो धन्य, पुण्य और स्त्रियों में सबसे सम्मानित थी—
शिष्या दुर्वाससः शान्ता सिद्धयोगेन सिद्धिदा । बारकं बोधयामास रुदन्तं मातरं स्मरन्
दुर्वासा की शिष्या शांतादेवी, सिद्ध योग से सिद्धि देने वाली, उस बारक को, जो अपनी माता को याद कर रो रहा था, जगाने लगी।
स्नापयित्वा ददौ तस्मै माल्यचन्दनभूषणम् । कृत्वा सुवेषं बालस्य कन्यान्तः पुरमीप्सितम्
उसे स्नान कराकर, माला, चंदन और आभूषण पहनाए; बालक को सुंदर वस्त्रों से सजाकर, उसे उस कुमारी के अंतःपुर में ले गई, जहाँ वह जाना चाहता था।
चक्रे प्रवेशं योगेन रक्षकैश्चापि रक्षितम् । तामूषां निद्रितां दृष्ट्वा निराहारां कृशोदरीम्
योगबल से, रक्षकों की निगरानी में, उसने बालक का प्रवेश कराया। वहाँ उसने ऊषा को सोती हुई, उपवास में, और दुबली कमर वाली देखा।
शीघ्रं च बोधयामास सखीभिः परिरक्षिताम् । ऊषां कृत्वा च सुस्नातां वस्त्रभूषणभूषिताम्
उसने जल्दी से ऊषा को, जो अपनी सखियों से घिरी थी, जगा दिया; ऊषा को अच्छे से स्नान कराकर, वस्त्र और आभूषणों से सजाया।
वस्त्रैर्माल्यैश्चन्दनैश्च सिन्दूरपत्रकैः शुभैः । द्वयोः संभाषणं तत्र माहेन्द्रे च शुभक्षणे
वस्त्र, माला, चंदन और शुभ सिंदूर पत्रों से सजाकर, शुभ मुहूर्त में, वहाँ दोनों के बीच बातचीत हुई।
कारयामास गुप्त्या च सखीनां संमतेन च । पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा सा रेमे विगतज्वरा
गुप्त रूप से, सखियों की सहमति से, उसने उनका मिलन कराया; पतिव्रता पत्नी ने अपने पति को देखकर, सारे कष्ट भूलकर आनंदित हो उठी।
गान्धर्वेण विवाहेन तामुवाह स्मरात्मजः । रतिर्बभूव सुचिरमुभयोः सुखकारणम्
गांधर्व विवाह से, कामदेव के पुत्र ने उसका हाथ थामा; दोनों का मिलन बहुत समय तक सुख देने वाला रहा।
दिवानिशं न बुबुधे स्मरपुत्रः स्मरातुरः । ऊषा कामातुरा प्रौढा नवोढा नवसंगमात्
दिन-रात, कामदेव का पुत्र प्रेम में डूबा रहा और उसे कुछ भी भान न रहा; ऊषा, नवविवाहिता और प्रौढ़ा, नए मिलन से कामातुर थी।
मूर्च्छां संप्राप पुंसश्च स्पर्शमात्रेण कामुकी । एवं नित्यं च रहसि संगमः सुमनोहरः बभूव सुचिरं विप्र राजा शुश्राव रक्षकात्
वह केवल उसके स्पर्श से ही मूर्छित हो जाती थी, क्योंकि वह प्रेम में थी; इस तरह, उनका गुप्त और मनभावन मिलन बहुत समय तक चलता रहा, और हे ब्राह्मण! राजा को रक्षकों से यह बात पता चली।
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदानाo ऊषानिरुद्धयोः संगमे चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः
इसी प्रकार श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराण के श्रीकृष्ण जन्म खंड में नारद द्वारा वर्णित ऊषा और अनिरुद्ध के मिलन का एक सौ चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ।
अथ पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच अथ भीता रक्षकास्ते समूतुर्बाणमीश्वरम् । स्कन्दं गणेशं दुर्गां च दण्डवत्प्रणिपत्य च
अब एक सौ पंद्रहवाँ अध्याय आरंभ होता है। नारायण बोले— तब डरे हुए रक्षक बाणेश्वर के पास इकट्ठा हुए; और स्कंद, गणेश तथा दुर्गा को दंडवत प्रणाम किया।
रक्षका ऊचुः अहो दुष्टश्च कालोऽयमतीव दुरतिक्रमः । स्वतन्त्रा बालिका प्रौढा पतिमिच्छति सांप्रतम्
रक्षकों ने कहा— हाय! यह समय बड़ा ही दुष्ट और कठिन है; अब यह कन्या प्रौढ़ हो गई है और अपनी इच्छा से पति चाहती है।
असङ्गसंगमं नाथ साधूनां दुःखकारणम् । संसर्गजा गुणा दोषा भवन्ति सततं नृणाम्
हे स्वामी! बिना संबंध के संबंध सज्जनों के लिए दुख का कारण बनता है; संगति से मनुष्यों में सदा गुण और दोष दोनों उत्पन्न होते हैं।
चित्रलेखा स्वयं दूती समानीय परं वरम् । रणशूरं महावीरं नृपेन्द्रं च महारथम्
चित्रलेखा स्वयं दूत बनकर, उत्तम वर को ले आई— जो युद्ध में वीर, महान योद्धा, राजा और श्रेष्ठ रथी था।
युवानं व्याधिहीनं च कन्दर्पादपि सुन्दरम् । संभोगं कारयामास बुबुधे न दिवानिशम्
वह युवक, रोगरहित और कामदेव से भी सुंदर था; चित्रलेखा ने उनका मिलन कराया, और वह दिन-रात कुछ भी नहीं जानता था।
सांप्रतं तव कन्या साऽप्यूषागर्भवती सती । कुलजा कुलयोश्चैव तप्ताङ्गारस्वरूपिणी
अब आपकी कन्या ऊषा गर्भवती है, हे स्वामी! वह कुलीन माता-पिता की संतान है और उसके शरीर में मानो अंगारे सी ज्वाला है।
दौहित्रो वाऽपि दौहित्री बभुव सांप्रतं तव। कन्यां पश्य महाप्रौढां नगरीं नागरान्विताम्
अब तुम्हारी नातिन सयानी युवती बन गई है। देखो, वह अपनी नगरी और नगरवासियों के साथ कितनी सुशोभित है।
नखविक्षतसर्वाङ्गीं वराधीनां च चञ्चलाम् । पुंसश्च सङ्गिरीं शश्वद्रहस्ये रतिसङ्गिनीम्
उसके सारे अंग नखों के निशानों से भरे हैं, वह चंचल है, अपने चुने हुए वर पर निर्भर है, और सदा पुरुष के साथ गुप्त मिलन के लिए उत्सुक रहती है।
सस्मितां सकटाक्षां च च़ञ्चलेक्षणवीक्षताम् । एवं श्रुत्वा लज्जितश्च बाणस्तत्र चुकोप ह
वह मुस्कराती है, तिरछी नजरें डालती है और उसकी आंखें चंचलता से देखती हैं। यह सुनकर बाण को लज्जा आई और वह वहीं क्रोधित हो गया।
युद्धाय च मतिं चक्रे वारितः शभुना भृशम् । वारितश्च गणेशेन स्कन्देन शिवया तथा
उसने युद्ध का निश्चय किया, परंतु शंभु ने उसे दृढ़ता से रोक लिया। गणेश, स्कंद और शिवा ने भी उसे रोका।
भैरव्या भद्रकाल्या च योगिनीभिश्च संततम् । अष्टभिर्भैरवैश्चैव रुद्रैरेकादशात्मकैः
भैरवी, भद्रकाली, योगिनियां, आठों भैरव और ग्यारह रुद्रों ने भी उसे बार-बार रोका।
भूतैः प्रेतैश्च कूष्माण्डैर्वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । योसीन्द्रैरपि सिद्धेन्द्रै रुद्रैश्चण्डादिभिस्तथा
भूत, प्रेत, कूष्मांड, वेताल, ब्रह्मराक्षस, योगियों और सिद्धों के स्वामी तथा चंड आदि उग्र रुद्रों ने भी उसे रोका।
कोटर्या प्रामदेव्या च यथा मात्रा हिताय च । उवाच शंकरो बाणं मूढं पण्डितमानिनम् हितं सत्यं नीतिशास्त्रं परिणामसुखावहम्
कोटरा, प्रामादेवी और उसकी माता ने भी उसके हित के लिए उसे समझाया। तब शंकर ने, जो स्वयं को बुद्धिमान समझने वाले उस मूढ़ बाण को, कल्याणकारी, सत्य और नीति की सुखदायक बातें कहीं।
महादेव उवाच शृणु बाण प्रवक्ष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । भुवो भारावतरणे भारते स्वयमीश्वरः
महादेव बोले— सुनो बाण, मैं तुम्हें यह प्राचीन कथा सुनाता हूं। जब पृथ्वी का भार उतारना था, तब स्वयं भगवान भारत में प्रकट हुए।