विश्वं च यस्य शिरसां सहस्राणं नरेश्वर । एकस्मिञ्शिरसि न्यस्तं शूर्पे च सर्षपो यथा
हे नरश्रेष्ठ, हजारों राजाओं का सारा संसार उसके चरणों में सिर झुकाता है, जैसे एक सिर पर सूप में सरसों के दाने रखे जाते हैं।
न ह्यनन्तसमो देवो बलेन बलवत्तरः । यद्गुणानां च नास्त्यन्तस्तेनानन्तं जगुर्बुधाः
बल में अनन्त के समान या उससे बढ़कर कोई देवता नहीं है; और क्योंकि उसके गुणों की कोई सीमा नहीं, इसलिए ज्ञानी उसे 'अनन्त' कहते हैं।
वसवोऽष्टौ महाभागा रुद्राश्च शंकरं विना । बलिनो द्वादशादित्या महेन्द्रश्च सुरैः समः
आठ वसु, महाशक्ति वाले रुद्र (शंकर को छोड़कर), बलशाली बारह आदित्य और महेन्द्र, ये सभी देवताओं में समान हैं।
न समर्था ध्रुवं जेतुमुग्रसेनं नृपेश्वरम् । कृष्णस्य वचनं श्रुत्वा प्रसन्नवदनो नृपः
वे सब निश्चित ही राजा उग्रसेन को जीतने में असमर्थ हैं; कृष्ण के वचन सुनकर राजा का मुख प्रसन्नता से दमक उठा।
प्रययौ यादवैः सार्ध महेन्द्रभवनात्परम् । स्वालयं द्वारकामध्ये ज्वलन्तं मणितेजसा
वह यादवों के साथ महेन्द्र के भवन से निकलकर, द्वारका के बीच अपने घर पहुँचा, जो रत्नों की आभा से चमक रहा था।
सहस्रैद्वरिपालैश्च शूलिभिर्दण्डहस्तकैः । नियुक्तै रक्षितं द्वारं ददर्श मानवेश्वरः
उसने देखा कि द्वार पर हजारों द्वारपाल, भाले और गदा लिए, सुरक्षा के लिए नियुक्त होकर खड़े हैं।
अभ्यन्तरे च शिबिरं द्वारेभ्यः षड्भ्य एव च । मन्दिराणां च शतकै रत्नानां परिभूषणम्
अंदर, छह द्वारों के पास, शिविर में और सैकड़ों महलों में उसने रत्नों की सुंदर सजावट देखी।
कोटिं मत्तगजेन्द्राणां ददर्श गजमन्दिरे । चतुर्युगं गजौघं गजानां षड्गुणं तथा
उसने गजशाला में करोड़ों मतवाले गजराज देखे, चार युगों के लिए पर्याप्त हाथियों की भीड़ और उनसे छह गुना अधिक हाथी भी देखे।
महाबलांश्च तुरगान्सूर्याश्वं च हसन्ति ये । गजेन्द्रराजं सर्वेषां वाहनानामपीश्वरम्
उसने महान बलशाली घोड़े, सूर्य के अश्वों के समान तेजस्वी घोड़े और सभी वाहनों के स्वामी गजराज को देखा।
हसत्यैरावतं शश्वन्महेन्द्रस्य च नारद । अत्युच्चैरुच्चैःश्रवमां ददर्श कोटिमीप्सितम्
हे नारद, वह सदा इन्द्र के ऐरावत हाथी को और अत्यंत ऊँचे उच्चैःश्रवा घोड़े को, इच्छानुसार करोड़ों की संख्या में देखता था।
खराणां दशकोटिं च पादातं षड्गुणं तथा । निर्माणं रत्नसाराणां तथानां पञ्चलक्षकम्
उसने दस करोड़ गधे, उनसे छह गुना पैदल सैनिक और पाँच लाख रत्नमय रथ देखे।
पञ्चलक्षं सारथीनां तत्राश्वं षड्गुणं तथा । अश्ववाटं तत्समं च सुधर्मां च सभामपि
वहाँ पाँच लाख सारथी थे, उनसे छह गुना घोड़े थे; उतने ही बड़े अश्वशाला और सुंदर सुधर्मा सभा भी वहाँ थी।
ददर्शाम्यन्तरे रम्ये देवौघमुनिसंयुताम् । वह्निशुद्धाशुकै रम्यैर्भूषितां रक्तकम्बलैः
उस सुंदर अंतरभाग में मैंने देवताओं और ऋषियों का समूह देखा, जो अग्नि से शुद्ध किए गए वस्त्रों और मनोहर लाल चादरों से सजे हुए थे।
रत्नसिंहासनै रम्यैर्भूषितां रक्तपिङ्गलैः । अमूल्यरत्ननिर्माणवीथीनां तेजसोज्ज्वलाम्
वह स्थान रत्नों के सुंदर सिंहासनों से सुसज्जित था, जिन पर अनमोल रत्न जड़े थे और कीमती पत्थरों की जगमगाती गलियों से चमक रहा था।
वेष्टितां च महाभीतैः किंकरैः शतकोटिभिः । प्रविवेश सभां रम्यां श्रुत्वा शङ्खध्वनिं शुभम्
सैकड़ों करोड़ बलशाली सेवकों से घिरा हुआ, उसने शुभ शंखध्वनि सुनकर उस सुंदर सभा में प्रवेश किया।
वाद्यं च दुंदुभीनां च मुनीनां वेदमन्त्रकम् । दृष्ट्वा नृपं समुत्तस्थौ वेगेन सबलो हरिः
वहाँ वाद्ययंत्रों और नगाड़ों की ध्वनि थी, ऋषि वेद-मंत्रों का उच्चारण कर रहे थे; राजा को देखकर हरि अपनी सेना सहित शीघ्र उठ खड़े हुए।
ब्रह्मा महेश्वरश्चैव शेषश्च देवपुंगवाः । समुत्तस्थुः सुराः सर्वे मुनयश्च महाव्रताः
ब्रह्मा, महेश्वर, शेष और देवताओं के श्रेष्ठ जन, सभी देवता और महान व्रती ऋषि एक साथ उठ खड़े हुए।
राजेन्द्राश्चापि सिद्धेन्द्रा वसुदेवपुरोगमाः । रत्नसिंहासने रम्ये चोग्रसेनो महाबलः
राजाओं के स्वामी, सिद्धों के प्रमुख, वसुदेव के नेतृत्व में, और महाबली उग्रसेन भी सुंदर रत्नजड़ित सिंहासन पर विराजमान हुए।
समुवास महेन्द्रस्य मुनीनामाज्ञया हरेः । देवानां च गुरूणां च गर्गस्यापि तथैव च
हरि, ऋषियों और देवताओं के गुरुओं तथा गर्ग की आज्ञा से उग्रसेन ने महेन्द्र की सभा में अपना स्थान ग्रहण किया।
सप्ततीर्थोदकेनैव पूर्णकुम्भेन नारद । जकार वेदमन्त्रैश्च नृपस्याप्यभिषेचनम्
नारद, सत्तर तीर्थों के जल से भरे कलश द्वारा, वेद-मंत्रों के साथ राजा का अभिषेक किया गया।
तस्मै वस्त्रयुगं दत्तं वह्निशुद्धं मनोहरम् । वरुणेन पुरा दत्तं कृष्णाय परमात्मने
उसे अग्नि से शुद्ध और मनोहर वस्त्रों का जोड़ा दिया गया, जो पहले वरुण ने परमात्मा कृष्ण को भेंट किए थे।
माल्यं च पारिजातानां चन्दनं रत्नभूषणम् । रत्नच्छत्रं ददौ तस्मै बलदेवो महाबलः
पारिजात पुष्पों की माला, चंदन, रत्नों के आभूषण और रत्नजड़ित छत्र, ये सब महाबली बलदेव ने उसे दिए।
ब्रह्मा कमण्डलुं चैव शूलं चापि महेश्वरः । पार्वती रत्नमाल्यं च हारं च मालती सती
ब्रह्मा ने कमंडलु, महेश्वर ने त्रिशूल, पार्वती ने रत्नमाला और सती ने मालती की माला भेंट की।
अन्ये देवाश्च मुनयो राजेन्द्राः सिद्धपुंगवाः । यौतकं च ददौ तस्मै क्रमेण च पृथक्पृथक्
अन्य देवता, ऋषि, राजाधिराज और सिद्धों के श्रेष्ठ जनों ने भी क्रम से अलग-अलग उसे विवाह-उपहार दिए।
वसुदेवो ददौ तस्मै शुभदं श्वेतचामरम् । पवनेन पुरा दत्तं कृष्णाय परमात्मने
वसुदेव ने उसे शुभ्र चामर भेंट किया, जो पहले पवनदेव ने परमात्मा कृष्ण को दिया था।
नन्दो ददौ च सुरभिं कामधेनुं च पूजिताम् । यशोदा देवकी तस्मै रत्नश्रेष्ठं ददौ मुदा
नन्द ने उसे पूजित सुरभि और कामधेनु गाय दी; यशोदा और देवकी ने प्रसन्नता से उसे उत्तम रत्न दिया।
सप्तभिः किंकरैश्चापि सैवितः श्वेतचामरैः । दधार च्छत्रमक्रूरो भक्त्या चैवाऽऽज्ञया हरेः
सात सेवकों द्वारा श्वेत चामर से सेवित होकर, अक्रूर ने हरि की आज्ञा और भक्ति से छत्र धारण किया।
रत्नसिहासने रम्ये ददर्श रत्नदर्पणम् । अतीव पुण्यावाप्यं च हरिणां च पुरस्कृतः
सुंदर रत्नजड़ित सिंहासन पर बैठकर उसने रत्नों का दर्पण देखा, जो अत्यंत पुण्य से प्राप्त और हिरणों द्वारा सम्मानित था।
चक्रुः स्तुतिं च भट्टाश्च भिङुका ब्राह्मणास्तथा । ददुः शुभाशिषं तस्मै देवाश्च मुनयस्तथा
भट्ट, गायक और ब्राह्मणों ने स्तुति की, और देवताओं तथा ऋषियों ने भी उसे शुभ आशीर्वाद दिए।
ब्रह्मणेम्यो ददौ राजा रत्नकोटिं च भक्ततः । भट्टभ्यो रत्नशतकं भिक्षुकेम्यस्तथैव च
राजा ने भक्ति से ब्राह्मणों को एक करोड़ रत्न, भट्टों को सौ रत्न और भिक्षुओं को भी उतने ही रत्न दान किए।