નારાયણ ઉવાચ મેઘગમ્ભીરયા વાચા તમુવાચ જગત્પતિઃ
નારાયણએ કહ્યું: જગતના સ્વામીએ મેઘ જેવી ગંભીર અવાજે તેને સંબોધન કર્યું.
વિષ્ણુરુવાચ અસ્ય રામસ્ય રક્ષાર્થં કૃષ્ણભક્તસ્ય સામ્પ્રતમ્
વિષ્ણુએ કહ્યું: આ રામ, જે હવે કૃષ્ણભક્ત છે, તેની રક્ષા માટે,
નૈતેષાં કૃષ્ણભક્તાનામશુભં વિદ્યતે ક્વચિત્
કૃષ્ણભક્તો માટે ક્યારેય ક્યાંય પણ કોઈ અશુભ નથી.
નાહં પાતા ગુરૌ રુષ્ટે બલવદ્ગુરુહેલનમ્
ગુરુ ગુસ્સે થાય ત્યારે કે ગુરુનું અપમાન થાય ત્યારે એ પાપ હું પણ માફ કરતો નથી.
માન્યઃ પૂજ્યશ્ચ સર્વેભ્યઃ સર્વેષાં જનકો ભવેત્
ગુરુને સૌએ માન આપવો અને પૂજવો જોઈએ; તે બધાનો પિતા સમાન છે.
જનકો જન્મદાનાચ્ચ પાલનાચ્ચ પિતા નૃણામ્ 3.44.
પિતા જન્મ આપે છે અને પાલન કરે છે, એથી મનુષ્યોમાં પિતાને જન્મદાતા કહેવાય છે.
પિતુઃ શતગુણં માતા પોષણાદ્ગર્ભધારણાત્
માતા પિતાથી સો ગણી મહાન છે, કારણ કે તે ગર્ભમાં ધારણ કરે છે અને પોષણ આપે છે.
માતુઃ શતગુણં વન્દ્યઃ પૂજ્યો માન્યોઽન્નદાયકઃ
માતાથી પણ સો ગણી વધારે માનનીય, પૂજ્ય અને આદરણીય એ છે જે અન્ન આપે છે.
અન્નદાતુઃ શતગુણોઽભીષ્ટદેવઃ પરઃ સ્મૃતઃ
અન્ન આપનારથી પણ સો ગણી વધારે પ્રિય દેવને માનવામાં આવ્યો છે.
અજ્ઞાનતિમિરાચ્છન્નં જ્ઞાનદીપેન ચક્ષુષા
અજ્ઞાનના અંધકારમાં ઢંકાયેલા મનુષ્યને ગુરુએ આપેલી જ્ઞાનની દીપકથી તપ અને યજ્ઞમાં સુખ મળે છે.
ગુરુદત્તેન મન્ત્રેણ તપસેષ્ટસુખં લભેત્
ગુરુએ આપેલા મંત્રથી તપ અને યજ્ઞનું સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.
સર્વં જયતિ સર્વત્ર વિદ્યયા ગુરુદત્તયા
ગુરુએ આપેલી વિદ્યા દ્વારા સર્વત્ર અને સર્વેમાં વિજય મળે છે.
વિદ્યાન્ધો વા ધનાન્ધો વા યો મૂઢો ન ભજેદ્ગુરુમ્
જેઓ જ્ઞાન કે ધનથી અંધ છે, અને જે મૂર્ખ ગુરુનું ભજન કરતો નથી,
દરિદ્રં પતિતં ક્ષુદ્રં નરબુદ્ધ્યાઽઽચરેદ્ગુરુમ્
એવું ગુરુ ગરીબ, પતિત કે નાનું હોય તો પણ, માનવબુદ્ધિથી વિવેચન કર્યા વિના તેની સેવા કરવી જોઈએ.
પિતરં માતરં ભાર્ય્યાં ગુરુપત્નીં ગુરું પરમ્
પિતા, માતા, પત્ની, ગુરુપત્ની અને ગુરુ — આ બધાં સર્વોપરી છે.
ગુરુર્બ્રહ્મા ગુરુર્વિષ્ણુર્ગુરુર્દેવો મહેશ્વરઃ 3.44.
ગુરુ એટલે બ્રહ્મા, ગુરુ એટલે વિષ્ણુ, ગુરુ એટલે મહાદેવ.
ગુરુશ્ચન્દ્રસ્તથેન્દ્રશ્ચ વાયુશ્ચ વરુણોઽનલઃ
ગુરુ ચંદ્ર છે, ગુરુ ઇન્દ્ર છે, ગુરુ વાયુ, વરુણ અને અગ્નિ પણ છે.
નાસ્તિ વેદાત્પરં શાસ્ત્રં નહિ કૃષ્ણાત્પરઃ સુરઃ
વેદ કરતાં ઊંચું કોઈ શાસ્ત્ર નથી અને કૃષ્ણ કરતાં મહાન કોઈ દેવ નથી.
નાસ્તિ ક્ષમાવતી ભૂમેઃ પુત્રાન્નાસ્ત્યપરઃ પ્રિયઃ
પૃથ્વી જેટલી ક્ષમાશીલ બીજું કોઈ નથી અને પુત્ર જેટલો પ્રિય પણ બીજું કોઈ નથી.
શાલગ્રામાત્પરો યન્ત્રો ન ક્ષેત્રં ભારતાત્પરમ્
શાળગ્રામ કરતાં પવિત્ર યંત્ર બીજું નથી અને ભારતથી મહાન ભૂમિ પણ બીજું ક્યાંય નથી.
મોક્ષદાનાં યથા કાશી વૈષ્ણવાનાં યથા શિવઃ
મોક્ષ આપનારા સ્થળોમાં કાશી સર્વોપરી છે, એ જ રીતે વૈષ્ણવોમાં શિવ સર્વોચ્ચ છે.
ન ચ વિદ્યાસમો બન્ધુર્નાસ્તિ કશ્ચિદ્ગુરોઃ પરઃ
જ્ઞાન જેટલો સારો મિત્ર બીજું કોઈ નથી અને ગુરુ કરતાં મહાન પણ બીજું કોઈ નથી.
ગુરુસ્ત્રિયાં ચ પુત્રે ચાપ્યભવદ્રામહેલનમ્
ગુરુ, સ્ત્રી અને પુત્ર પ્રત્યે અમાન્ય વર્તન—even રામજીના જીવનમાં થયું હતું.
નારાયણ ઉવાચ ઉવાચ ભગવાંસ્તત્ર સત્યસારં પરં વચઃ
નારાયણ બોલ્યા: ત્યાં ભગવાને સર્વોત્તમ અને સત્યવચન કહ્યાં.
શ્રીવિષ્ણુરુવાચ નીતિયુક્તં વેદસારં પરિણામસુખાવહમ્
શ્રીવિષ્ણુ બોલ્યા: જે વાણી નીતિથી ભરપૂર અને વેદનો સાર છે, એ અંતે સુખ આપે છે.
યથા તે ગજવક્ત્રશ્ચ કાર્ત્તિકેયશ્ચ પાર્વતિ ।। । તથા પરશુરામશ્ચ ભાર્ગવો નાત્ર સંશયઃ ।। 3.44.
જેમ ગજવક્ત્ર અને કાર્તિકેય પાર્વતીના પુત્ર છે, તેમ ભૃગુવંશી પરશુરામ પણ છે — આમાં કોઈ શંકા નથી.
નાસ્ત્યેષુ સ્નેહભેદશ્ચ તવ વા શંકરસ્ય ચ
તેમના વચ્ચે કે તારા અને શંકરજી વચ્ચે પ્રેમમાં કદી ફાટ પડતો નથી.
પુત્રેણ સાર્દ્ધં પુત્રસ્ય વિવાદો દૈવદોષતઃ
પુત્ર અને પિતાના વચ્ચે વિવાદ થયો, એ પણ દૈવના દોષથી.
પુત્રાભિધાનં વેદેષુ પશ્ય વત્સે વરાનને
બાળકે, સુંદર મુખવાળી, વેદોમાં 'પુત્ર' શબ્દ કેવી રીતે આવે છે તે જો.
પુત્રનામાષ્ટકં સ્તોત્રં સામવેદોક્તમીશ્વરિ
દેવી, પુત્રના આઠ નામોનું સ્તોત્ર સામવેદમાં કહેવામાં આવ્યું છે.