ભિક્ષાં કૃત્વા તુ કવચમાનીય ચ નૃપસ્ય ચ
ભિક્ષા લઈ અને રાજાનું કવચ લાવીને,
એતસ્મિન્નન્તરે દેવા જગ્મુઃ સ્વસ્થાનમુત્તમમ્
એ સમયે દેવતાઓ પોતપોતાના શ્રેષ્ઠ સ્થાન પર ચાલ્યા ગયા.
પરશુરામ ઉવાચ કાલભેદે જયો નૃણાં કાલભેદે પરાજયઃ
પરશુરામે કહ્યું: મનુષ્યોની જીત સમય પર આધાર રાખે છે; હાર પણ સમય પર જ આધાર રાખે છે.
અધીતં વિધિવદ્દત્તં કૃત્સ્ના પૃથ્વી સુશાસિતા
જે શીખાયું, નિયમથી આપ્યું, આખી ધરતી સારી રીતે શાસિત,
જિતાઃ સર્વે ચ રાજેન્દ્રા લીલયા રાવણો જિતઃ
બધા રાજાઓ જીતાઈ ગયા, અને રાવણ પણ સહેલાઈથી હરાયો.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ
રામના વચન સાંભળી, રાજા સર્વોત્તમ ધર્મી બન્યો.
રાજોવાચ ગતાઃ કતિવિધા ભૂપા માદૃશા ધરણીતલે
રાજાએ પૂછ્યું: મારા જેવા કેટલાં રાજાઓ ધરતી પરથી ગયા?
બુદ્ધિસ્તેજો વિક્રમશ્ચ વિવિધા રણમન્ત્રણા
બુદ્ધિ, તેજ, પરાક્રમ અને વિવિધ યુદ્ધની યુક્તિઓ,
આચારો વિનયો વિદ્યા પ્રતિષ્ઠા પરમં તપઃ
આચાર, વિનય, વિદ્યા, પ્રતિષ્ઠા અને શ્રેષ્ઠ તપસ્યા,
સા ચ સ્ત્રી પ્રાણતુલ્યા મે સાધ્વી પદ્માંશસમ્ભવા 3.40.
એ સ્ત્રી, જે મને પ્રાણ સમાન છે, સત્કારણી અને કમળમાંથી જન્મેલી પદ્મા છે.
આબાલ્યાત્સંગિની શશ્વચ્છયને ભોજને રણે
બાળપણથી જ એ મારી સાથી રહી છે, સુવાસ્થ્ય, ભોજન અને યુદ્ધમાં હંમેશા સાથે રહી છે.
ત્વયા ન દૃષ્ટં યુદ્ધં મે પુરેયં શોચના સ્થિતા
તમે મારા શહેરના યુદ્ધને જોયું નથી; હું દુઃખમાં જ રહ્યો છું.
કાલે સિંહઃ સૃગાલં ચ સૃગાલઃ સિંહમેવ ચ
સમય આવે ત્યારે સિંહ શિયાળ બને છે અને શિયાળ સિંહ બની જાય છે.
મહિષં મક્ષિકા કાલે ગરુડં ચ તથોરગઃ
સમય આવે ત્યારે મહિષી માખી બની જાય છે અને સાપ પણ ગરુડ બને છે.
ઇન્દ્રં ચ માનવઃ કાલે કાલે બ્રહ્મા મરિષ્યતિ
હે માનવ, નિશ્ચિત સમયે ઇન્દ્ર અને બ્રહ્મા પણ મૃત્યુ પામશે.
મરિષ્યન્તિ સુરાઃ સર્વે ત્રિલોકસ્થાશ્ચરાચરાઃ
ત્રણે લોકમાં રહેલા બધા દેવતાઓ અને ચાલતા-અચળ બધા જીવ અંતે નાશ પામશે.
કાલસ્ય કાલઃ શ્રીકૃષ્ણઃ સ્રષ્ટુઃ સ્રષ્ટા યથેચ્છયા
કાળનો પણ કાળ તો શ્રીકૃષ્ણ છે, જે સર્જનહારના પણ સર્જનહાર છે અને પોતાની ઈચ્છાથી બધું કરે છે.
મહાસ્થૂલાત્સ્થૂલતમઃ સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતમઃ કૃશઃ
શ્રીકૃષ્ણ અતિ મહાન કરતાં પણ મહાન છે અને અતિ સૂક્ષ્મ કરતાં પણ વધારે સૂક્ષ્મ છે.
તતઃ ક્ષુદ્રવિરાડ્ જાતઃ સર્વેષાં કારણં પરમ્ 3.40.
પછી એમાંથી એક સૂક્ષ્મ વિરાટ જન્મ્યો, જે સર્વનો પરમ કારણ છે.
નાભેઃ કમલદણ્ડસ્ય યોઽન્તં ન પ્રાપ યત્નતઃ
એણે બહુ પ્રયત્ન કર્યો છતાં નાભિમાંથી ઉગેલા કમળના દંડનો અંત સુધી પહોંચી શક્યો નહીં.
તપશ્ચક્રે તતસ્તત્ર લક્ષવર્ષં ચ વાયુભુક્
પછી એણે ત્યાં વાયુ પર જીવીને લાખ વર્ષ સુધી તપ કર્યું.
ગોપગોપીપરિવૃતં દ્વિભુજં મુરલીધરમ્
એણે બે હાથવાળા, વાંસળી ધરાવનારા, ગોપ અને ગોપીઓથી ઘેરાયેલા શ્રીકૃષ્ણને જોયા.
દૃષ્ટ્વાઽનુજ્ઞાં ગૃહીત્વા ચ પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
એમને જોઈને, એમની આજ્ઞા મેળવી અને વારંવાર નમન કરીને,
યઃ શિવઃ સૃષ્ટિસંહર્ત્તા સ ચ સ્રષ્ટુર્લલાટજઃ
જે શિવ છે, જે સર્જન અને સંહાર કરે છે, એ સર્જનહારના લલાટમાંથી જન્મેલા છે.
સૃષ્ટિકારણભૂતાશ્ચ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર સર્વ સર્જનના કારણરૂપ છે.
તેઽપિ દેવાઃ પ્રાકૃતિકાઃ પ્રાકૃતશ્ચ મહાવિરાટ્
આ બધા દેવતાઓ પણ પ્રકૃતિથી ઉત્પન્ન છે અને મહાવીરાટ પણ પ્રકૃતિજ છે.
ન શક્તઃ પરમેશોઽપિ તાં શક્તિં પ્રકૃતિં વિના
પ્રભુ પણ એ શક્તિ, એ પ્રકૃતિ વિના કંઈ કરી શકતા નથી.
સા ચ કૃષ્ણે તિરોભૂય સૃષ્ટિસંહારકારકે
એ શક્તિ શ્રીકૃષ્ણમાં લીન થઈને સર્જન અને સંહારનું કારણ બને છે.
કુલાલશ્ચ કટં કર્તું યથાઽશક્તો મૃદં વિના 3.40.
જેમ કુંભાર માટી વિના માટલુ બનાવી શકતો નથી,
સા ચ શક્તિઃ સૃષ્ટિકાલે પઞ્ચધા ચેશ્વરેચ્છયા
એ શક્તિ સર્જન સમયે ભગવાનની ઈચ્છાથી પાંચ ભાગે વહેંચાય છે.