બાલા દ્વાદશાવર્ષીયા વસ્ત્રભૂષણભૂષિતા
બાર વર્ષની એક યુવતી, સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ છે.
આજ્ઞાં ત્વં દેહિ રાજેન્દ્ર ત્વદ્ગેહાદ્યામિ કાનનમ્
રાજા, મને આજ્ઞા આપો; હું તમારું ઘર છોડી, વનમાં જવા માંગું છું.
રુષ્ટો વિપ્રો માં શપતે સંન્યાસી ચ તથા ગુરુઃ
કૃધ્ધ બ્રાહ્મણ મને શાપ આપે છે, સાધુ અને ગુરુ પણ મને શાપ આપે છે.
ચઞ્ચલાનાં ચ ગૃધ્રાણાં કાકાનાં નિકરૈઃ સદા
હંમેશા ચંચળ ગૃધ્ર અને કાગડાની ટોળીઓથી હું પીડાયેલી છું.
પીડિતં તૈલયન્ત્રેણ ભ્રામિતં તૈલકારિણા
તેલના યંત્રમાં દબાયેલી અને તેલ બનાવનાર દ્વારા ફેરવાયેલી જેવી પીડા અનુભવી છું.
નૃત્યન્તિ ગાયકાઃ સર્વે ગાનં ગાયન્તિ મે ગૃહે
મારા ઘરમાં બધા ગાયકોએ નૃત્ય કર્યું અને ગીતો ગાયા.
રમણં કુર્વતો લોકાન્કેશાકેશિ ચ કુર્વતઃ
લોકો સાથે રમણમાં મગ્ન અને વાળ વાળમાં ગૂંચાયેલા.
મોટકાનિ ચ પિણ્ડાનિ શ્મશાનં શવસંયુતમ્
મોટા અને પિંડ જેવા ખોરાક, અને શમશાનમાં મૃતદેહોથી ભરેલું.
કૃષ્ણામ્બરા કૃષ્ણવર્ણા નગ્ના વૈ મુક્તકેશિની ।। 3.34.
કાળા વસ્ત્ર પહેરેલી, કાળી રંગની, નગ્ન અને ખુલ્લા વાળવાળી.
નાપિતો મુણ્ડતે મુણ્ડં શ્મશ્રુશ્રેણીં ચ મે પ્રિયે
પ્રિયે, કોઈ નાઈ મારા માથા કે દાઢીની પાંખડી ઓછી કરે નથી.
પાદુકા ચર્મરજ્જૂનામપશ્યં રાશિમુલ્બણમ્
ચામડાની દોરીઓથી બનેલી પાદુકાઓનો ઢગલો મેં જોયો.
વાત્યયા ઘૂર્ણમાનં ચ શુષ્કવૃક્ષં તમુત્થિતમ્
પવનમાં હલતી એક સુકાઈ ગયેલી વૃક્ષ ત્યાં ઊભી હતી.
ગ્રથિતાં મુણ્ડમાલાં ચ ચૂર્ણમાનાં ચ વાત્યયા
પવનથી વિખેરાતી, જોડાયેલી કંકાળની માળા હતી.
ભૂતપ્રેતા મુક્તકેશા વમન્તશ્વ હુતાશનમ્
મુક્ત વાળવાળા ભૂત અને પ્રેત, અગ્નિ ઉલટી રહ્યા છે.
દગ્ધજીવં દગ્ધવૃક્ષં વ્યાધિગ્રસ્તં નરં પરમ્
દગ્ધ જીવ, દગ્ધ વૃક્ષ અને રોગથી પીડાયેલો માણસ.
ગેહપર્વતવૃક્ષાણાં સહસા પતનં પરમ્
ઘર, પર્વત અને વૃક્ષોનું અચાનક ધરાશાય થવું.
કુક્કુરાણાં શૃગાલાનાં રોદનં ચ મુહુર્મુહુઃ
કૂતરા અને સિયાળનું વારંવાર રડવું.
અધશ્શિરસ્તૂર્દ્ધ્વપાદં મુક્તકેશં દિગમ્બરમ્
માથું નીચે, પગ ઉપર, ખુલ્લા વાળ અને દિશાઓમાં નગ્ન.
વિકૃતાકારશબ્દં ચ ગ્રામાદૌ દેવ રોદનમ્ 3.34.
હે દેવ, ગામમાં અને બીજા સ્થળે અજીબ અવાજો અને રડવાનો ધ્વનિ ઉઠશે.
નૃપતેર્વચનં શ્રુત્વા હૃદયેન વિદૂયતા
રાજાના શબ્દો સાંભળીને હૃદય દુખથી ફાટી જાય છે.
મનોરમોવાચ પ્રાણાતિરેક પ્રાણેશ શૃણુ વાક્યં શુભાવહમ્
મનોરમા બોલી: 'હે પ્રાણના સ્વામી, પ્રાણથી પણ વધારે, શુભ લાવનાર આ શબ્દો સાંભળો.'
નારાયણાંશો ભગવાઞ્જામદગ્ન્યો મહાબલી
જામદગ્નિનો પુત્ર, મહા બલવાન, ભગવાન નારાયણનો અંશ છે.
ત્રિઃસપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં કરિષ્યામિ મહીમિતિ
તે કહે છે, 'હું પૃથ્વી પરના રાજાઓને એકવીસ વાર દૂર કરીશ.'
પાપિનં રાવણં જિત્વા શૂરં ત્વમપિ મન્યસે
પાપી રાવણને જીત્યા પછી, તું પોતાને વીર માનતો છે.
યો ન રક્ષતિ ધર્મ્મં ચ તસ્ય કો રક્ષિતા ભુવિ
જે ધર્મનું રક્ષણ નથી કરતો, તેને પૃથ્વી પર કોણ રક્ષે?
શુભાશુભસ્ય સતતં સાક્ષી ધર્મ્મસ્ય કર્મણઃ
ધર્મ સદા સારા અને ખરાબ કર્મોનો સાક્ષી છે.
પુત્રદારાદિકં યદ્યત્સર્વૈશ્વર્ય્યં સુધર્મિણામ્
સાચા ધર્મી લોકો પાસે જે પુત્ર, પત્ની અને બધું વૈભવ હોય છે,
સંસારં સ્વપ્નસદૃશં મત્વા સન્તોઽત્ર ભારતે
હે ભારત, આ સંસારને બુદ્ધિમાન લોકો સ્વપ્ન જેવો માને છે.
દત્તેન દત્તં યજ્જ્ઞાનં તત્સર્વં વિસ્મૃતં ત્વયા 3.34.
તારા દ્વારા દાન અને યજ્ઞથી મળેલું બધું જ્ઞાન તું ભૂલી ગયો છે.
સુખાર્થે મૃગયાં ગત્વા તત્રોપોષ્ય દ્વિજાશ્રમે
આનંદ માટે તું શિકાર કરવા ગયો અને ત્યાં દ્વિજ આશ્રમમાં રોકાયો.