મહાદેવ ઉવાચ નિર્લિપ્તં પરમાત્માનં નમામ્યખિલકારણમ્
મહાદેવ બોલ્યા: સર્વ કારણ, નિર્લિપ્ત પરમાત્માને હું વંદન કરું છું.
સ્થૂલાત્સ્થૂલતમં દેવં સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતમં પરમ્
જે દેવ સૌથી સ્થૂળથી પણ વધારે સ્થૂળ, સૌથી સૂક્ષ્મથી પણ વધારે સૂક્ષ્મ અને સર્વોપરી છે.
સાકારં ચ નિરાકારં સગુણં નિર્ગુણં પ્રભુમ્
રૂપવાળો અને રૂપરહિત, ગુણવાળો અને નિર્ગુણ, એ પ્રભુ છે.
અતીવ કમનીયં ચ રૂપં નિરુપમં વિભુમ્ 3.32.
તેમનું રૂપ અત્યંત મનોહર, અનન્ય અને સર્વવ્યાપક છે.
કર્મ્મણઃ કર્મરૂપં તં સાક્ષિણં સર્વકર્મણઃ
તે સર્વ કર્મોનો સાક્ષી છે અને પોતે જ કર્મરૂપ છે.
સ્રષ્ટા પાતા ચ સંહર્તા કલયા મૂર્તિભેદતઃ
પોતાની શક્તિ અને અનેક સ્વરૂપોથી, તે સર્જનહાર, પાલનહાર અને સંહારક છે.
સ્વયં પ્રકૃતિરૂપશ્ચ માયયા ચ સ્વયં પુમાન્
પોતે જ પ્રકૃતિરૂપ છે અને પોતાની માયાથી પુરુષરૂપે પ્રગટે છે.
સ્ત્રીપુન્નપુંસકં રૂપં યો બિભર્તિ સ્વમાયયા
પોતાની માયાથી, તે સ્ત્રી, પુરુષ અને નપુંસક સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
તારકં સર્વદુઃખાનાં સર્વકારણકારણમ્
તે સર્વ દુઃખમાંથી છોડાવનાર છે અને સર્વ કારણોના પણ કારણ છે.
તેજસ્વિનાં રવિર્યો હિ સર્વજાતિષુ વાડવઃ
પ્રભાવાળાઓમાં તે સૂર્ય છે અને સર્વ જીવોમાં અગ્નિરૂપે છે.
રુદ્રાણાં વૈષ્ણવાનાં ચ જ્ઞાનિનાં યો હિ શઙ્કરઃ
રુદ્રોમાં, વૈષ્ણવોમાં અને જ્ઞાનીઓમાં તે શંકર છે.
પ્રજાપતીનાં યો બ્રહ્મા સિદ્ધાનાં કપિલઃ સ્વયમ્
પ્રજાપતિઓમાં તે બ્રહ્મા છે અને સિદ્ધોમાં તે પોતે કપિલ છે.
દેવાનાં યો હિ વિષ્ણુશ્ચ દેવીનાં પ્રકૃતિઃ સ્વયમ્ નારીણાં શતરૂપા ચ બહુરૂપં નમામ્યહમ્
દેવોમાં તે વિષ્ણુ છે, દેવીઓમાં તે પ્રકૃતિ છે, સ્ત્રીઓમાં તે શતરૂપા છે; એ અનેક સ્વરૂપધારીને હું વંદન કરું છું.
ઋતૂનાં યો વસન્તશ્ચ માસાનાં માર્ગશીર્ષકઃ 3.32.
ઋતુઓમાં તે વસંત છે અને મહીનાઓમાં તે માર્ગશીર્ષ છે.
સાગરઃ સરિતાં યશ્ચ પર્વતાનાં હિમાલયઃ
નદીઓમાં તે સાગર છે અને પર્વતોમાં હિમાલય છે.
પત્રાણાં તુલસીપત્રં દારુરૂપેષુ ચન્દનમ્
પાંદડાઓમાં તે તુલસીનું પાન છે અને લાકડાંમાં તે ચંદન છે.
પુષ્પાણાં પારિજાતશ્ચ સસ્યાનાં ધાન્યમેવ ચ
ફૂલોમાં તે પારિજાત છે અને અનાજોમાં તે ધાન છે.
ઐરાવતો ગજેન્દ્રાણાં વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્
હાથીઓમાં તે ઐરાવત છે અને પક્ષીઓમાં તે વિનતેય છે.
તૈજસાનાં સુવર્ણં ચ ધાન્યાનાં યવ એવ ચ
તેજસ્વી વસ્તુઓમાં તે સોનું છે અને અનાજોમાં તે જૌ છે.
યક્ષાણાં ચ કુબેરો યો ગ્રહાણાં ચ બૃહસ્પતિઃ
યક્ષોમાં તે કુબેર છે અને ગ્રહોમાં તે બૃહસ્પતિ છે.
વેદસંઘશ્ચ શાસ્ત્રાણાં પણ્ડિતાનાં સરસ્વતી
વેદોના સમૂહોમાં તે શાસ્ત્ર છે અને પંડિતોમાં તે સરસ્વતી છે.
મન્ત્રાણાં વિષ્ણુમન્ત્રશ્ચ તીર્થાનાં જાહ્નવી સ્વયમ્
મંત્રોમાં તે વિષ્ણુમંત્ર છે અને તીર્થોમાં તે જાતે જ ગંગા છે.
બલં યો વૈ બલવતાં મનો વૈ શીઘ્રગામિનામ્ 3.32.
મજબૂત લોકોમાં જે શક્તિ છે, અને ઝડપી ચાલનારાઓમાં જે મન છે, તે જ છે.
જ્ઞાનદાતા ગુરૂણાં ચ માતૃરૂપશ્ચ બન્ધુષુ । મિત્રેષુ જન્મદાતા યસ્તં સારં પ્રણમામ્યહમ્
શિક્ષકોમાં જ્ઞાન આપનાર, સંબંધીઓમાં માતાની જેમ, અને મિત્રો વચ્ચે જન્મ આપનાર જે છે, એ સારને હું નમસ્કાર કરું છું.
શિલ્પિનાં વિશ્વકર્મા યઃ કામદેવશ્ચ રૂપિણામ્
કારગરો વચ્ચે જે વિશ્વકર્મા છે, અને સુંદર લોકોમાં જે કામદેવ છે, એ જ છે.
પ્રિયેષુ પુત્રરૂપો યો નૃપરૂપો નરેષુ ચ
પ્રિયજનોમાં જે પુત્રરૂપ છે, અને મનુષ્યોમાં જે રાજા રૂપે છે, એ જ છે.
ધર્મ્મઃ કલ્યાણબીજાનાં વેદાનાં સામવેદકઃ
સારા ગુણોના બીજમાં જે ધર્મ છે, અને વેદોમાં જે સામવેદ છે, એ જ છે.
જલે શૈત્યસ્વરૂપો યો ગન્ધરૂપશ્ચ ભૂમિષુ
પાણીમાં જે ઠંડક છે, અને ધરતીમાં જે સુગંધ છે, એ જ છે.
ક્રતૂનાં રાજસૂયો યો ગાયત્રી છન્દસાં ચ યઃ
યજ્ઞોમાં જે રાજસૂય છે, અને છંદોમાં જે ગાયત્રી છે, એ જ છે.
ક્ષીરસ્વરૂપો ગવ્યાનાં પવિત્રાણાં ચ પાવકઃ
ગાયોમાં જે દૂધ છે, અને શુદ્ધમાં જે પાવક છે, એ જ છે.