મુનિઃ સમ્ભૂતસમ્ભારૈર્હર્ષયુક્તો બભૂવ હ
એટલા બધાં સૈન્યને જોઈને ઋષિ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
કપિલાસૈન્યવૃત્તાન્તમાત્મવર્ગપરાજયમ્ દૂતાન્ત્સંપ્રેષ્ય સૈન્યાનિ ચાજહાર સ્વદેશતઃ
કપિલાના સૈન્ય અને પોતાના પરાજયની વાત દૂત દ્વારા મોકલી, એણે પોતાનું સૈન્ય વતનમાંથી પાછું બોલાવી લીધું.
નારાયણ ઉવાચ દૂતં પ્રસ્થાપયામાસ કુપિતો મુનિસન્નિધિમ્
નારાયણે કહ્યું: ગુસ્સે થઈને, એણે દૂતને ઋષિની પાસે મોકલ્યો.
યુદ્ધં દેહિ મુનિશ્રેષ્ઠ કિં વા ધેનું ચ વાઞ્છિતામ્
હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, યુદ્ધ આપો, અથવા ઇચ્છિત ધેનુ આપો.
દૂતસ્ય વચનં શ્રુત્વા જહાસ મુનિપુંગવઃ
દૂતના શબ્દો સાંભળીને મહાન ઋષિ હસ્યા.
મુનિરુવાચ વિવિધં ચ યથાશક્ત્યા ભોજિતશ્ચ યથોચિતમ્
મુનિએ કહ્યું: "શક્તિ પ્રમાણે વિવિધ વસ્તુઓ અપાઈ છે અને યોગ્ય રીતે મહેમાનગતિ પણ કરી છે."
કપિલાં યાચતે રાજા મમ પ્રાણાધિકાં પ્રિયામ્
રાજા મારી પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય કપિલાને માંગે છે.
મુનેસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દૂતઃ સર્વમુવાચ હ
મુનિના શબ્દો સાંભળીને દૂતએ બધું જ કહી દીધું.
મુનિશ્ચ કપિલામાહ સામ્પ્રતં કિઙ્કરોમ્યહમ્
મુનિએ કપિલાને પૂછ્યું: "હવે હું શું કરું?"
કપિલા ચ દદૌ તસ્મૈ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
કપિલાએ તેને અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો આપ્યા.
જયં ભવતુ તે વિપ્ર યુદ્ધે જેષ્યસિ નિશ્ચિતમ્
"તને વિજય મળે, બ્રાહ્મણ; તું યુદ્ધમાં ચોક્કસ જીતશે."
નૃપેણ સાર્દ્ધં તે યુદ્ધમયુક્તં બ્રાહ્મણસ્ય ચ ઇત્યુક્ત્વા કપિલા બ્રહ્મન્વિરરામ મનસ્વિની
રાજા સાથે તારો યુદ્ધ બ્રાહ્મણ માટે યોગ્ય નથી; આમ કહીને બુદ્ધિશાળી કપિલા ચૂપ રહી.
મુનિર્મનસ્વી સૈન્યં ચ સજ્જીકૃત્ય તતો મુને
મનથી દૃઢ મુનિએ પછી પોતાની સેના તૈયાર કરી.
રાજા જગામ યુદ્ધાય નનામ મુનિપુંગવમ્
રાજા યુદ્ધ માટે આવ્યો અને મહાન ઋષિને વંદન કર્યું.
રાજસૈન્યં જિતં સર્વં કપિલાસેનયા બલાત્
કપિલાની સેના દ્વારા આખી રાજાની સેના શક્તિથી હરાઈ ગઈ.
ધનુશ્ચિચ્છેદ સજ્યં તત્સા સેના કાપિલી મુદા
રાજાનું તણેલું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું અને કપિલાની સેના આનંદિત થઈ.
સૈન્યાનિ તં શસ્ત્રવૃષ્ટ્યા ન્યસ્તશસ્ત્રં ચકાર હ
શસ્ત્રોની વરસાદથી તેણે સેનાઓને શસ્ત્ર મૂકી દેવા મજબૂર કરી દીધા.
કિઞ્ચિચ્છિષ્ટં બલં રાજ્ઞઃ કિંચિદેવ પલાયિતમ્
રાજાની થોડીક જ સેના બચી હતી અને થોડી ભાગી ગઈ હતી.
કૃપાનિધિશ્ચ કૃપયા તત્સૈન્યં સઞ્જહાર ચ
કૃપાળુએ દયા કરીને એ સેના બચાવી લીધી.
નૃપાય મુનિના શીઘ્રં દત્તાશ્ચરણરેણવઃ કમણ્ડલુજલં પ્રોક્ષ્ય જીવયામાસ તં નૃપમ્
મુનિએ રાજાને તરત જ પોતાના પગની ધૂળ આપી, કમંડળનું પાણી છાંટી અને રાજાને જીવતો કર્યો.
મુનિઃ શુભાશિષં દત્ત્વા રાજાનં ત્વાલિલિઙ્ગ સઃ
મુનિએ શુભ આશીર્વાદ આપી રાજાને ગળે લગાવ્યો.
નવનીતં હિ હૃદયં બ્રાહ્મણાનાં તુ સન્તતમ્ ઉવાચ તં મુનિશ્રેષ્ઠો ગૃહં ગચ્છ ધરાધિપ
બ્રાહ્મણોના હૃદય હંમેશાં નવણીત જેવું કોમળ હોય છે; મહાન મુનિએ રાજાને કહ્યું: "હવે ઘર જા, ધરણાં સ્વામી."
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણપતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે જમદગ્નિકાર્તવીર્યાર્જુનયુદ્ધવર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના ત્રીજા ભાગ, ગણપતિ ખંડમાં, નારદ અને નારાયણના સંવાદમાં, 'જમદગ્નિ અને કાર્તવીર્યાર્જુન વચ્ચેના યુદ્ધનું વર્ણન' નામે પાંચમો વિસો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
નારાયણ ઉવાચ હિતં સત્યં નીતિસારં પ્રવક્તુસુપચક્રમે
નારાયણ બોલ્યા: હવે હું તમને કલ્યાણકારક, સાચું અને નીતિનું સારતત્વ કહું છું.
મુનિરુવાચ સર્વસમ્પત્સ્થિરા શશ્વત્સ્થિતે ધર્મે સુનિશ્ચિતમ્
મુનિએ કહ્યું: જ્યાં ધર્મ મજબૂતીથી સ્થિર હોય છે, ત્યાં સર્વસંપત્તિ પણ હંમેશા અડગ અને ચિરસ્થાયી રહે છે.
ત્વાં ચ દૃષ્ટ્વા નિરાહારં સમાનીય ગૃહં નૃપ । સામ્પ્રતં મૂર્છિતં દૃષ્ટ્વા પાદરેણું શુભાશિષમ્
તમે ભૂખ્યા છો તે જોઈને રાજાએ તમને પોતાના ઘરે લાવ્યા; હવે તમને બેભાન જોઈને, રાજાએ પોતાના પગની ધૂળ આપીને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા.
નૃપસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રણમ્ય મુનિપુંગવમ્
મુનિની વાત સાંભળી રાજાએ તેને નમસ્કાર કર્યો.
મુનિઃ કૃત્વા ચ સન્નાહં તં યોદ્ધુમુપચક્રમે
મુનિએ કવચ ધારણ કરીને તેની સામે યુદ્ધ કરવા તૈયારી કરી.
કપિલાદત્તશસ્ત્રેણ ન્યસ્તશસ્ત્રં ચકાર તમ્
કપિલાએ આપેલું શસ્ત્ર લઈને, તેણે સામેવાળાને નિઃશસ્ત્ર કરી દીધો.
પુનશ્ચ ચેતનાં પ્રાપ્ય રાજા રાજીવલોચનઃ
પછી ફરીથી રાજાએ, કમળની જેમ સુંદર આંખો ધરાવતા, ચેતના મેળવી.