અથવા ન દદાસિ ત્વં ન ગમિષ્યામિ તે ગૃહાત્
નહીંતર, જો તું મને આપતો નથી, તો હું તારા ઘરમાંથી જતી નહીં.
કથં રોદિષિ સર્વજ્ઞ માયામોહિતચેતનઃ
હે સર્વજ્ઞ, માયાના ભ્રમમાં પડીને તું કેમ રડે છે?
ત્વં વા કો મે તવાહં કા સમ્બન્ધઃ કાલયોજિતઃ
તું મને શું લાગે છે, કે હું તારો શું લાગે છું? સમયથી કયો સંબંધ બંધાયો છે?
મનો જાનાતિ યદ્દ્રવ્યમાત્મીયં ચેતિ કેવલમ્
મન જ નક્કી કરે છે કે શું પોતાનું છે અને શું નથી.
ઇત્યુક્ત્વા કામધેનુશ્ચ સુષાવ વિવિધાનિ ચ
આવી રીતે કહીને, કામધેનુએ અનેક વસ્તુઓ ઉત્પન્ન કરી.
નિર્ગતાઃ કપિલાવક્ત્રાત્ત્રિકોટ્યઃ ખડ્ગધારિણામ્
કપિલાના મુખમાંથી ત્રીસ કરોડ તલવારધારી નીકળી આવ્યા.
વિનિસ્સૃતા લોચનાભ્યાં શતકોટિધનુર્દ્ધરા
એના નેત્રોમાંથી એક લાખ કરોડ ધનુષ્યધારી બહાર આવ્યા.
વક્ષસ્સ્થલાન્નિસ્સૃતાશ્ચ ત્રિકોટ્યશ્શક્તિધારિણામ્
એના છાતીમાંથી ત્રીસ કરોડ ભાલાધારી નીકળી આવ્યા.
વિનિસ્સૃતાઃ પાદતલાદ્વાદ્યભાણ્ડાઃ સહસ્રશઃ
એના પગના તળિયેથી હજારો વાદ્યયંત્રો બહાર આવ્યા.
વિનિર્ગતા ગુહ્યદેશાત્ત્રિકોટિમ્લેચ્છજાતયઃ।। દત્ત્વા સૈન્યાનિ કપિલા મુનયે ચાભયં દદૌ। યુદ્ધં કુર્વન્તુ સૈન્યાનિ ત્વં ન યાહીત્યુવાચ હ
એના ગુપ્ત અંગમાંથી ત્રીસ કરોડ મ્લેચ્છ જાતિઓ બહાર આવી; સૈન્ય આપીને, કપિલાએ ઋષિને નિર્ભયતા આપી અને કહ્યું: 'સૈન્ય લડે, તું જતો નહીં.'
મુનિઃ સમ્ભૂતસમ્ભારૈર્હર્ષયુક્તો બભૂવ હ
એટલા બધાં સૈન્યને જોઈને ઋષિ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
કપિલાસૈન્યવૃત્તાન્તમાત્મવર્ગપરાજયમ્ દૂતાન્ત્સંપ્રેષ્ય સૈન્યાનિ ચાજહાર સ્વદેશતઃ
કપિલાના સૈન્ય અને પોતાના પરાજયની વાત દૂત દ્વારા મોકલી, એણે પોતાનું સૈન્ય વતનમાંથી પાછું બોલાવી લીધું.
નારાયણ ઉવાચ દૂતં પ્રસ્થાપયામાસ કુપિતો મુનિસન્નિધિમ્
નારાયણે કહ્યું: ગુસ્સે થઈને, એણે દૂતને ઋષિની પાસે મોકલ્યો.
યુદ્ધં દેહિ મુનિશ્રેષ્ઠ કિં વા ધેનું ચ વાઞ્છિતામ્
હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, યુદ્ધ આપો, અથવા ઇચ્છિત ધેનુ આપો.
દૂતસ્ય વચનં શ્રુત્વા જહાસ મુનિપુંગવઃ
દૂતના શબ્દો સાંભળીને મહાન ઋષિ હસ્યા.
મુનિરુવાચ વિવિધં ચ યથાશક્ત્યા ભોજિતશ્ચ યથોચિતમ્
મુનિએ કહ્યું: "શક્તિ પ્રમાણે વિવિધ વસ્તુઓ અપાઈ છે અને યોગ્ય રીતે મહેમાનગતિ પણ કરી છે."
કપિલાં યાચતે રાજા મમ પ્રાણાધિકાં પ્રિયામ્
રાજા મારી પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય કપિલાને માંગે છે.
મુનેસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દૂતઃ સર્વમુવાચ હ
મુનિના શબ્દો સાંભળીને દૂતએ બધું જ કહી દીધું.
મુનિશ્ચ કપિલામાહ સામ્પ્રતં કિઙ્કરોમ્યહમ્
મુનિએ કપિલાને પૂછ્યું: "હવે હું શું કરું?"
કપિલા ચ દદૌ તસ્મૈ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
કપિલાએ તેને અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો આપ્યા.
જયં ભવતુ તે વિપ્ર યુદ્ધે જેષ્યસિ નિશ્ચિતમ્
"તને વિજય મળે, બ્રાહ્મણ; તું યુદ્ધમાં ચોક્કસ જીતશે."
નૃપેણ સાર્દ્ધં તે યુદ્ધમયુક્તં બ્રાહ્મણસ્ય ચ ઇત્યુક્ત્વા કપિલા બ્રહ્મન્વિરરામ મનસ્વિની
રાજા સાથે તારો યુદ્ધ બ્રાહ્મણ માટે યોગ્ય નથી; આમ કહીને બુદ્ધિશાળી કપિલા ચૂપ રહી.
મુનિર્મનસ્વી સૈન્યં ચ સજ્જીકૃત્ય તતો મુને
મનથી દૃઢ મુનિએ પછી પોતાની સેના તૈયાર કરી.
રાજા જગામ યુદ્ધાય નનામ મુનિપુંગવમ્
રાજા યુદ્ધ માટે આવ્યો અને મહાન ઋષિને વંદન કર્યું.
રાજસૈન્યં જિતં સર્વં કપિલાસેનયા બલાત્
કપિલાની સેના દ્વારા આખી રાજાની સેના શક્તિથી હરાઈ ગઈ.
ધનુશ્ચિચ્છેદ સજ્યં તત્સા સેના કાપિલી મુદા
રાજાનું તણેલું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું અને કપિલાની સેના આનંદિત થઈ.
સૈન્યાનિ તં શસ્ત્રવૃષ્ટ્યા ન્યસ્તશસ્ત્રં ચકાર હ
શસ્ત્રોની વરસાદથી તેણે સેનાઓને શસ્ત્ર મૂકી દેવા મજબૂર કરી દીધા.
કિઞ્ચિચ્છિષ્ટં બલં રાજ્ઞઃ કિંચિદેવ પલાયિતમ્
રાજાની થોડીક જ સેના બચી હતી અને થોડી ભાગી ગઈ હતી.
કૃપાનિધિશ્ચ કૃપયા તત્સૈન્યં સઞ્જહાર ચ
કૃપાળુએ દયા કરીને એ સેના બચાવી લીધી.
નૃપાય મુનિના શીઘ્રં દત્તાશ્ચરણરેણવઃ કમણ્ડલુજલં પ્રોક્ષ્ય જીવયામાસ તં નૃપમ્
મુનિએ રાજાને તરત જ પોતાના પગની ધૂળ આપી, કમંડળનું પાણી છાંટી અને રાજાને જીવતો કર્યો.