બ્રહ્મણા ભૃગવે દત્તા પ્રિયપુત્રાય ભૂમિપ
બ્રહ્માએ પોતાના પ્રિય પુત્ર ભૃગુને આપેલું, હે રાજા—
ગોલોકજા કામધેનુર્દુર્લભા ભુવનત્રયે
ગોલોકમાં જન્મેલી કામધેનુ ત્રણેય લોકમાં દુર્લભ છે.
નાહં રે હાલિકો મૂઢસ્તુત્યા નોત્થાપિતો બુધઃ
હે મૂર્ખ હાળિયો, હું એવો મૂર્ખ નથી કે જેને પ્રસંશાથી ઉંચો કરાયો હોય.
ગૃહં ગચ્છ ગૃહં ગચ્છ મે કોપં નૈવ વર્દ્ધય
ઘરે જા, ઘરે જા; મારું ગુસ્સો વધારતો નહીં.
મુનેસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ચુકોપ સ નરાધિપઃ
મુનિના વચન સાંભળી રાજા ગુસ્સે ભરાઈ ગયો.
ગત્વા સૈન્યસકાશં સ કોપપ્રસ્ફુરિતાધરઃ
તે ગુસ્સાથી હોઠ કંપતા, પોતાની સેના પાસે ગયો.
કપિલાસન્નિધિં ગત્વા રુરોદ મુનિપુંગવઃ
કપિલાની પાસે જઈને, તે મહાન ઋષિ રડવા લાગ્યા.
રુદન્તં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા સુરભિસ્તમુવાચ હ
બ્રાહ્મણને રડતો જોઈને, સુરભીએ તેને કહ્યું.
સુરભિરુવાચ શાસ્તા પાલયિતા દાતા સ્વવસ્તૂનાં ચ સન્તતમ્
સુરભીએ કહ્યું: રાજા પોતાનું જ આપતો, રક્ષક અને દાતા હોય છે.
સ્વેચ્છયા ચેન્નૃપેન્દ્રાય માં દદાસિ તપોધન
હે તપસ્વી, જો તારી ઈચ્છાથી તું મને રાજાને આપે છે,
અથવા ન દદાસિ ત્વં ન ગમિષ્યામિ તે ગૃહાત્
નહીંતર, જો તું મને આપતો નથી, તો હું તારા ઘરમાંથી જતી નહીં.
કથં રોદિષિ સર્વજ્ઞ માયામોહિતચેતનઃ
હે સર્વજ્ઞ, માયાના ભ્રમમાં પડીને તું કેમ રડે છે?
ત્વં વા કો મે તવાહં કા સમ્બન્ધઃ કાલયોજિતઃ
તું મને શું લાગે છે, કે હું તારો શું લાગે છું? સમયથી કયો સંબંધ બંધાયો છે?
મનો જાનાતિ યદ્દ્રવ્યમાત્મીયં ચેતિ કેવલમ્
મન જ નક્કી કરે છે કે શું પોતાનું છે અને શું નથી.
ઇત્યુક્ત્વા કામધેનુશ્ચ સુષાવ વિવિધાનિ ચ
આવી રીતે કહીને, કામધેનુએ અનેક વસ્તુઓ ઉત્પન્ન કરી.
નિર્ગતાઃ કપિલાવક્ત્રાત્ત્રિકોટ્યઃ ખડ્ગધારિણામ્
કપિલાના મુખમાંથી ત્રીસ કરોડ તલવારધારી નીકળી આવ્યા.
વિનિસ્સૃતા લોચનાભ્યાં શતકોટિધનુર્દ્ધરા
એના નેત્રોમાંથી એક લાખ કરોડ ધનુષ્યધારી બહાર આવ્યા.
વક્ષસ્સ્થલાન્નિસ્સૃતાશ્ચ ત્રિકોટ્યશ્શક્તિધારિણામ્
એના છાતીમાંથી ત્રીસ કરોડ ભાલાધારી નીકળી આવ્યા.
વિનિસ્સૃતાઃ પાદતલાદ્વાદ્યભાણ્ડાઃ સહસ્રશઃ
એના પગના તળિયેથી હજારો વાદ્યયંત્રો બહાર આવ્યા.
વિનિર્ગતા ગુહ્યદેશાત્ત્રિકોટિમ્લેચ્છજાતયઃ।। દત્ત્વા સૈન્યાનિ કપિલા મુનયે ચાભયં દદૌ। યુદ્ધં કુર્વન્તુ સૈન્યાનિ ત્વં ન યાહીત્યુવાચ હ
એના ગુપ્ત અંગમાંથી ત્રીસ કરોડ મ્લેચ્છ જાતિઓ બહાર આવી; સૈન્ય આપીને, કપિલાએ ઋષિને નિર્ભયતા આપી અને કહ્યું: 'સૈન્ય લડે, તું જતો નહીં.'
મુનિઃ સમ્ભૂતસમ્ભારૈર્હર્ષયુક્તો બભૂવ હ
એટલા બધાં સૈન્યને જોઈને ઋષિ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
કપિલાસૈન્યવૃત્તાન્તમાત્મવર્ગપરાજયમ્ દૂતાન્ત્સંપ્રેષ્ય સૈન્યાનિ ચાજહાર સ્વદેશતઃ
કપિલાના સૈન્ય અને પોતાના પરાજયની વાત દૂત દ્વારા મોકલી, એણે પોતાનું સૈન્ય વતનમાંથી પાછું બોલાવી લીધું.
નારાયણ ઉવાચ દૂતં પ્રસ્થાપયામાસ કુપિતો મુનિસન્નિધિમ્
નારાયણે કહ્યું: ગુસ્સે થઈને, એણે દૂતને ઋષિની પાસે મોકલ્યો.
યુદ્ધં દેહિ મુનિશ્રેષ્ઠ કિં વા ધેનું ચ વાઞ્છિતામ્
હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, યુદ્ધ આપો, અથવા ઇચ્છિત ધેનુ આપો.
દૂતસ્ય વચનં શ્રુત્વા જહાસ મુનિપુંગવઃ
દૂતના શબ્દો સાંભળીને મહાન ઋષિ હસ્યા.
મુનિરુવાચ વિવિધં ચ યથાશક્ત્યા ભોજિતશ્ચ યથોચિતમ્
મુનિએ કહ્યું: "શક્તિ પ્રમાણે વિવિધ વસ્તુઓ અપાઈ છે અને યોગ્ય રીતે મહેમાનગતિ પણ કરી છે."
કપિલાં યાચતે રાજા મમ પ્રાણાધિકાં પ્રિયામ્
રાજા મારી પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય કપિલાને માંગે છે.
મુનેસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દૂતઃ સર્વમુવાચ હ
મુનિના શબ્દો સાંભળીને દૂતએ બધું જ કહી દીધું.
મુનિશ્ચ કપિલામાહ સામ્પ્રતં કિઙ્કરોમ્યહમ્
મુનિએ કપિલાને પૂછ્યું: "હવે હું શું કરું?"
કપિલા ચ દદૌ તસ્મૈ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
કપિલાએ તેને અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો આપ્યા.