નૃપાજ્ઞયા ચ સચિવઃ સર્વં દૃષ્ટ્વા મુનેર્ગૃહે
રાજાની આજ્ઞાથી મંત્રીએ ઋષિના ઘરમાં બધું જોઈ લીધું,
સચિવ ઉવાચ વહ્નિકુણ્ડં યજ્ઞકાષ્ઠકુશપુષ્પફલાન્વિતમ્
મંત્રી બોલ્યો: 'અગ્નિકુંડ, યજ્ઞ માટેની લાકડીઓ, કુશ, ફૂલો અને ફળોથી ભરેલું છે,'
કૃષ્ણચર્મસ્રુવસ્રુગ્ભિઃ શિષ્યસંઘૈશ્ચ સંકુલમ્
કાળાં હરણચામડાં, ચમચાં અને શિષ્યોની ભીડથી ભરેલું છે,
વૃક્ષચર્મપરીધાના દૃષ્ટાઃ સર્વે જટાધરાઃ
બધા વૃક્ષછાલના વસ્ત્રો પહેરેલા અને જટાવાળા દેખાયા,
ચાર્વંગી રુદ્રવર્ણાભા રક્તપઙ્કજલોચના
સુંદર આકારવાળી, રુદ્ર જેવી કાંતિવાળી અને લાલ કમળ જેવી આંખો ધરાવતી સ્ત્રી,
સર્વસમ્પદ્ગુણાધારા સાક્ષાદિવ હરિપ્રિયા
બધી સંપત્તિ અને ગુણોથી ભરપૂર, જાણે હરિપ્રિય સ્વયં હાજર હોય એવી,
મુનિં યયાચે તાં ધેનું નિબદ્ધઃ કાલપાશતઃ
કાળના બંધનમાં બંધાઈને તેણે ઋષિ પાસે એ ગાય માગી,
પુણ્યવાન્બુદ્ધિમાન્દૈવાદ્રાજેન્દ્રો ઽયાચત દ્વિજમ્
પુણ્યવાન અને બુદ્ધિશાળી એવા રાજાએ ભાગ્યવશ દ્વિજ ઋષિ પાસે વિનંતી કરી.
પાપાત્પ્રજાયતે કર્મ પાપરૂપં ભયાવહમ્
પાપમાંથી પાપરૂપ અને ભય લાવતું કર્મ જન્મે છે.
પાપાદ્ભુક્ત્વા ચ નરકં કુત્સિતં જન્મ જીવિનામ્
પાપના કારણે, નરક ભોગવીને જીવને નીચું જન્મ મળે છે.
તેન કુર્વન્તિ સન્તશ્ચ સન્તતં કર્મણઃ ક્ષયમ્
એથી સારા લોકો સતત કર્મનો અંત લાવવા પ્રયત્ન કરે છે.
સા માતા સ પિતા પુત્રસ્તત્ક્ષયં કારયેત્તુ યઃ
જે તેનો અંત લાવે, એ જ માતા છે, એ જ પિતા છે અને એ જ પુત્ર છે.
ભક્તવૈદ્યસ્તં નિહન્તિ કૃષ્ણભક્તિરસાયનાત્
ભક્તિથી ભરેલો વૈદ્ય કૃષ્ણભક્તિના અમૃતથી તેને નાશ કરે છે.
પરિતુષ્ટા જગદ્ધાત્રી ભક્તેભ્યો બુદ્ધિદાયિની
જગતને પોષણ આપનારી દેવી ભક્તો પર પ્રસન્ન થઈને તેમને બુદ્ધિ આપે છે.
માયાં તસ્મૈ મોહયિતું ન વિવેકં કદાચન
તે ભક્તને માયા ક્યારેય ભ્રમમાં પાડી શકતી નથી, અને તેની સમજ કદી દૂર કરતી નથી.
રાજોવાચ મહ્યં ભક્તાય ભક્તેશ ભક્તાનુગ્રહકારક
રાજાએ કહ્યું: હે ભક્તોના સ્વામી, ભક્તો પર કૃપા કરનાર, હું પણ તમારો ભક્ત છું—
યુષ્મદ્વિધાનાં દાતૄણામદેયં નાસ્તિ ભારતે
તમારા જેવા દાતા માટે ભારતભૂમિમાં કંઈ અપ્રાપ્ય નથી.
ભ્રૂભંગલીલામાત્રેણ તપોરાશે તપોધન
હે તપના ખજાનાં, હે તપસ્વી, તમારી ભ્રૂના હલકા ઇશારાથી જ—
મુનિરુવાચ દાનં દાસ્યામિ વિપ્રોઽહં ક્ષત્રિયાય કથં નૃપ
મુનિએ કહ્યું: હે રાજા, હું બ્રાહ્મણ છું, તો હું ક્ષત્રિયને દાન કેવી રીતે આપી શકું?
કૃષ્ણેન દત્તા ગોલોકે બ્રહ્મણે પરમાત્મના
કૃષ્ણે ગોલોકમાં પરમાત્મા રૂપે બ્રહ્માને આપેલું—
બ્રહ્મણા ભૃગવે દત્તા પ્રિયપુત્રાય ભૂમિપ
બ્રહ્માએ પોતાના પ્રિય પુત્ર ભૃગુને આપેલું, હે રાજા—
ગોલોકજા કામધેનુર્દુર્લભા ભુવનત્રયે
ગોલોકમાં જન્મેલી કામધેનુ ત્રણેય લોકમાં દુર્લભ છે.
નાહં રે હાલિકો મૂઢસ્તુત્યા નોત્થાપિતો બુધઃ
હે મૂર્ખ હાળિયો, હું એવો મૂર્ખ નથી કે જેને પ્રસંશાથી ઉંચો કરાયો હોય.
ગૃહં ગચ્છ ગૃહં ગચ્છ મે કોપં નૈવ વર્દ્ધય
ઘરે જા, ઘરે જા; મારું ગુસ્સો વધારતો નહીં.
મુનેસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ચુકોપ સ નરાધિપઃ
મુનિના વચન સાંભળી રાજા ગુસ્સે ભરાઈ ગયો.
ગત્વા સૈન્યસકાશં સ કોપપ્રસ્ફુરિતાધરઃ
તે ગુસ્સાથી હોઠ કંપતા, પોતાની સેના પાસે ગયો.
કપિલાસન્નિધિં ગત્વા રુરોદ મુનિપુંગવઃ
કપિલાની પાસે જઈને, તે મહાન ઋષિ રડવા લાગ્યા.
રુદન્તં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા સુરભિસ્તમુવાચ હ
બ્રાહ્મણને રડતો જોઈને, સુરભીએ તેને કહ્યું.
સુરભિરુવાચ શાસ્તા પાલયિતા દાતા સ્વવસ્તૂનાં ચ સન્તતમ્
સુરભીએ કહ્યું: રાજા પોતાનું જ આપતો, રક્ષક અને દાતા હોય છે.
સ્વેચ્છયા ચેન્નૃપેન્દ્રાય માં દદાસિ તપોધન
હે તપસ્વી, જો તારી ઈચ્છાથી તું મને રાજાને આપે છે,