સુરેશ્વરા મદંશાશ્ચ બ્રહ્મશક્તિમહેશ્વરાઃ
દેવોના સ્વામી, મદના ભાગ, બ્રહ્માની શક્તિ અને મહાદેવ—
મૃદા વિના ઘટં કર્ત્તું કુલાલશ્ચ યથાઽક્ષમઃ
જેમ કુંભાર માટી વગર માટલું બનાવી શકતો નથી,
વિના શક્ત્યા તથાઽહં ચ સ્વસૃષ્ટિં કર્તુમક્ષમઃ
એ જ રીતે, શક્તિ વગર હું પણ મારી સર્જના કરી શકતો નથી.
અહમાત્મા હિ નિર્લિપ્તોઽદૃશ્યઃ સાક્ષી ચ દેહિનામ્
હું આત્મા છું, અસ્પર્શ્ય, અદૃશ્ય અને સર્વ જીવોમાં સાક્ષી છું.
અહં નિત્યઃ શરીરી ચ ભાનુવિગ્રહવિગ્રહઃ
હું શાશ્વત છું, શરીરધારી છું અને મારું સ્વરૂપ સૂર્ય જેવું તેજસ્વી છે.
અહમાત્મા મનો બ્રહ્મા જ્ઞાનરૂપો મહેશ્વરઃ
હું આત્મા છું, મન છું, બ્રહ્મા છું, જ્ઞાનરૂપ અને મહાદેવ પણ છું.
મેધા નિદ્રાદયશ્ચૈતાઃ સર્વાશ્ચ પ્રકૃતેઃ કલાઃ
બુદ્ધિ, ઊંઘ અને આવી બધી જ શક્તિઓ પ્રકૃતિની જ કલાઓ છે.
અહં ગોલોકનાથશ્ચ વૈકુણ્ઠેશઃ સનાતનઃ ચતુર્ભુજોઽત્ર દેવેશો લક્ષ્મીશઃ પાર્ષદૈર્વૃતઃ
હું ગોલોકના સ્વામી, વૈકુંઠના શાશ્વત સ્વામી, અહીં દેવોના ચતુર્ભુજ સ્વામી અને લક્ષ્મીના સ્વામી, સેવકોથી ઘેરાયેલા છું.
ઊર્ધ્વ પરશ્ચ વૈકુણ્ઠાત્પઞ્ચાશત્કોટિયોજને
વૈકુંઠથી ઉપર અને દૂર, પચાસ કરોડ યોજનના અંતરે,
વ્રતારાધ્યસ્સ દ્વિભુજઃ સ ચ તત્ફલદાયકઃ
તે ભગવાન વ્રતથી પૂજાય છે, બે હાથ ધરાવે છે અને વ્રતનું ફળ આપે છે.
વિષ્ણુદેહા યથા ગાવો વિષ્ણુદેહસ્તથા શિવઃ
જેમ ગાયોનું સ્વરૂપ વિષ્ણુ છે, તેમ મહાદેવનું સ્વરૂપ પણ વિષ્ણુ છે.
યજ્ઞપત્નીં યથા દાતું ક્ષમઃ સ્વામી સદૈવ તુ
જેમ યજમાન હંમેશા પોતાની પત્નીને યજ્ઞકર્તાને આપી શકે છે,
ઇત્યુક્ત્વા સ સભામધ્યે તત્રૈવાન્તરધીયત
આ રીતે સભામાં કહ્યા પછી, તેઓ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
કૃત્વા શિવા પૂર્ણહોમં સા શિવં દક્ષિણાં દદૌ
શિવાએ પૂર્ણ હોમ કર્યા પછી, શિવને દક્ષિણાની ભેટ આપી.
ઉવાચ દુર્ગા સંત્રસ્તા શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકા
દુર્ગાએ, ડરથી ગળું, હોઠ અને તાળું સુકાઈ ગયેલા, કહ્યું:
પાર્વત્યુવાચ ગવાં લક્ષં પ્રયચ્છામિ દેહિ મત્સ્વામિનં દ્વિજ
પાર્વતીએ કહ્યું: હું એક લાખ ગાય આપું છું; મને મારાં પતિ આપો, હે દ્વિજ.
તદા દાસ્યામિ વિપ્રેભ્યો દાનાનિ વિવિધાનિ ચ
પછી હું બ્રાહ્મણોને અનેક પ્રકારના દાન આપીછ.
સનત્કુમાર ઉવાચ દત્તસ્યામૂલ્ય રત્નસ્ય ગવાં પ્રત્યર્પણેન ચ
સનત્કુમારે કહ્યું: અમૂલ્ય રત્ન આપવાથી અને ગાયો અર્પણ કરવાથી—
સ્વસ્ય સ્વસ્ય સ્વયં દાતા લોકઃ સર્વો જગત્ત્રયે
ત્રણે લોકમાં દરેક જીવ પોતાનો આપમેળે આપનાર છે.
દિગમ્બરં પુરઃ કૃત્વા ભ્રમિષ્યામિ જગત્ત્રયમ્
હું દિશાઓને જ વસ્ત્ર બનાવીને ત્રણે લોકમાં ફરતો રહીશ.
ઇત્યુક્ત્વા બ્રહ્મણઃ પુત્રો ગૃહીત્વા શઙ્કરં મુને
આવી રીતે કહીને, બ્રહ્માના પુત્રે, હે મુનિ, શંકરને પકડી લીધો.
દૃષ્ટ્વા શિવં ગૃહ્યમાણં કુમારેણ ચ પાર્વતી
કુમારે શિવને પકડતા જોઈને પાર્વતી—
વિચિન્ત્ય મનસા સાધ્વીત્યેવમેવ દુરત્યયમ્
એ સતી સ્ત્રીએ મનમાં વિચાર્યું કે, 'આ તો ખરેખર અતિ દુષ્કર છે.'
એતસ્મિન્નન્તરે દેવાઃ પાર્વતીસહિતાસ્તદા
એ સમયે દેવતાઓ પાર્વતી સાથે ત્યાં હતા—
કોટિસૂર્ય્યપ્રભોર્ધ્વં ચ પ્રજ્વલન્તં દિશો દશ
તેમણે ઉપર તરફ જોયું તો કરોડો સૂર્યના તેજને પણ માથે ચઢે એવું પ્રકાશ દસેય દિશામાં ફેલાયેલું હતું.
વિષ્ણુરુવાચ સોઽયં તે ષોડશાંશશ્ચ કે વયં યો મહાવિરાટ્
વિષ્ણુએ કહ્યું: 'આ તો તમારો સોળમો અંશ છે; મહાવીરાટ સામે અમે કોણ છીએ?'
બ્રહ્મોવાચ સ્તોતું તદ્વર્ણિતુમહં શક્તઃ કિં સ્તૌમિ તત્પરઃ
બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હું તેમને કેવી રીતે વર્ણવી શકું? પરમાત્માને હું કેવી રીતે સ્તુતિ કરું?'
દેવા ઉચુઃ સ્તોતું ન શક્તા વેદા યં ન ચ શક્તા સરસ્વતી
દેવતાઓએ કહ્યું: 'જેનાં સ્તવન માટે વેદો પણ અસમર્થ છે, અને સરસ્વતી પણ શક્તિશાળી નથી.'
મુનય ઉચુઃ સ્તોતુમીશા ન વાણી ચ ત્વાં વાઙ્મનસયોઃ પરમ્
મુનિઓએ કહ્યું: 'વાણી પણ તમારી સ્તુતિ કરી શકતી નથી, કેમ કે તમે વાણી અને મનથી પણ પર છો.'
સરસ્વત્યુવાચ કિઞ્ચિન્ન શક્તા ત્વાં સ્તોતુમહો વાઙ્મનસોઃ પરમ્
સરસ્વતીએ કહ્યું: 'હું તો તમને જરા પણ સ્તુતિ કરી શકતી નથી, કેમ કે તમે વાણી અને મનથી પણ પર છો.'