વિવેચિકા ચાવરણી શક્તેઃ શક્તિર્દ્વિધા નૃપ
હે રાજા, શક્તિની શક્તિ બે પ્રકારની છે: એક વિવેકરૂપ અને બીજી આવરણરૂપ.
સત્યસ્વરૂપઃ શ્રીકૃષ્ણસ્તસ્માત્સર્વં ચ નશ્વરમ્
શ્રીકૃષ્ણ સત્યના સ્વરૂપ છે, એટલે બાકી બધું નાશવાન છે.
નિત્યરૂપા મમેયં શ્રીરિતિ ચાવરણી ચ ધીઃ
આ શ્રી, જે સદા અવિનાશી સ્વરૂપે છે, મારી પોતાની છે અને તે બુદ્ધિને ઢાંકી દેતી શક્તિ પણ છે.
અહં પ્રચેતસઃ પુત્રઃ પૌત્રશ્ચ બ્રહ્મણો નૃપ
હે રાજા, હું પ્રચેતસનો પુત્ર અને બ્રહ્માનો પૌત્ર છું.
ગચ્છ રાજન્નદીતીરં ભજ દુર્ગાં સનાતનીમ્
હે રાજા, તું નદીના કાંઠે જા અને સનાતન દુર્ગાનું પૂજન કર.
નિષ્કામાય ચ વૈશ્યાય વૈષ્ણવાય ચ વૈષ્ણવી
નિષ્કામ વૈશ્ય માટે અને વિષ્ણુભક્ત માટે, તે વિષ્ણુને સમર્પિત દેવી છે.
ઇત્યુક્ત્વા ચ મુનિશ્રેષ્ઠો દદૌ તાભ્યાં કૃપાનિધિઃ ।। 2.62.
આ રીતે કહીને, મહાન ઋષિ અને દયાના સાગરે, બંનેને આપ્યું.
વૈશ્યો મુક્તિં ચ સંપ્રાપ તાં નિષેવ્ય કૃપામયીમ્
વૈશ્યે દયાળુ દેવીની સેવા કરીને મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી.
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં દુર્ગોપાખ્યાનમુત્તમમ્
આ રીતે દુર્ગાનું ઉત્તમ કથા સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવી દેવામાં આવી.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિ ખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે દુર્ગોપાખ્યાને સુરથમેધસ્સંવાદે સુરથવૈશ્યયોરભિલષિતસિદ્ધિર્નામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના દ્વિતીય પ્રકૃતિ ખંડમાં, નારદ અને નારાયણ સંવાદમાં, દુર્ગા કથામાં, સુરથ અને વૈશ્યની ઇચ્છાપૂર્તિ નામે બાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
નારદ ઉવાચ રાજા કેન પ્રકારેણ સિષેવે પ્રકૃતિં પરામ્
નારદે પૂછ્યું: રાજાએ કઈ રીતે પરમ પ્રકૃતિની ઉપાસના કરી?
સમાધિર્નામ વૈશ્યો વા નિષ્કામં નિર્ગુણં વિભુમ્
અને સમાધિ નામનો વૈશ્ય, નિષ્કામ રહીને, ગુણરહિત પરમેશ્વરની ઉપાસના કરતો હતો.
કિં વા પૂજાવિધાનં ચ ધ્યાનં વા મનુરેવ ચ
કઈ રીતે પૂજા કરાઈ? ધ્યાન હતું કે મંત્ર હતો?
વૈશ્યાય પ્રકૃતિસ્તસ્મૈ કિં વા જ્ઞાનં દદૌ પરમ્
દેવીએ તે વૈશ્યને કયું પરમ જ્ઞાન આપ્યું?
જ્ઞાનં સંપ્રાપ્ય વૈશ્યશ્ચ કિં પદં પ્રાપ દુર્લભમ્
વૈશ્યે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને કયું દુર્લભ સ્થાન મેળવ્યું?
શ્રીનારાયણ ઉવાચ સ્તોત્રં ચ કવચં દેવ્યા ધ્યાનં ચૈવ પુરસ્ક્રિયામ્
શ્રીનારાયણે કહ્યું: તેણે દેવીનું સ્તોત્ર, કવચ, ધ્યાન અને વિધિપૂર્વકની પૂજા કરી.
સ્નાત્વા ત્રિકાલં વર્ષં ચ તતઃ શુદ્ધો બભૂવ સઃ
એક વર્ષ સુધી ત્રિકાળ સ્નાન કરીને, તે શુદ્ધ થયો.
રાજ્ઞે દદૌ રાજ્યવરં મનુત્વં વાઞ્છિતં સુખમ્
રાજાને દેવીએ રાજ્ય અને ઇચ્છિત સુખનો વરદાન આપ્યો.
યદ્દત્તં શૂલિને પૂર્વં કૃષ્ણેન પરમાત્મના
જે કૃષ્ણે, પરમાત્માએ, અગાઉ શિવને આપ્યું હતું, તે જ આપ્યું.
રુરોદ કૃત્વા ક્રોડે તમચેષ્ટં શ્વાસવર્જિતમ્ 2.63.
તેને ગોદમાં રાખીને, નિષ્પ્રાણ અને નિઃશ્વાસ થયેલા, રડવા લાગ્યો.
ચેતનાં ચ દદૌ તસ્મૈ સ્વયં ચૈતન્યરૂપિણી
અને જે સ્વયં ચૈતન્યરૂપ છે, એણે તેને જ્ઞાન અને સમજ આપ્યું.
તમુવાચ પ્રસન્નાઽસૌ કૃપયાઽતિકૃપામયી
પછી, અત્યંત દયાળુ અને પ્રસન્ન મનથી, એણે તેની સાથે વાત કરી.
શ્રીપ્રકૃતિરુવાચ બ્રહ્મત્વમમરત્વં વા તતો વાઽતિસુદુર્લભમ્
શ્રીપ્રકૃતિએ કહ્યું: બ્રહ્મા બનવું કે અમરતા મેળવવી, અથવા તો જે અતિ દુર્લભ છે—
ઇન્દ્રત્વં વા મનુત્વં વા સર્વસિદ્ધત્વમેવ ચ
ઇન્દ્રપદ, મનુપદ કે સર્વસિદ્ધિઓ પણ—
વૈશ્ય ઉવાચ તતોઽતિદુર્લભં કિં વા ન જાને તદભીપ્સિતમ્
વૈશ્યએ કહ્યું: તો પછી, એથી પણ વધુ દુર્લભ શું છે? મને શું ઇચ્છવું એ ખબર નથી.
ત્વય્યેવ શરણાપન્નો દેહિ યદ્વાઞ્છિતં તવ
હું તો તારી જ શરણમાં આવ્યો છું; તું જે ઇચ્છે એ મને આપ.
પ્રકૃતિરુવાચ યતો યાસ્યસિ ગોલોકં પદમેવ સુદુર્લભમ્
પ્રકૃતિએ કહ્યું: તેથી, તું ગોલોકમાં જઈશ, જે સર્વોથી અતિ દુર્લભ સ્થાન છે.
સર્વસારં ચ યજ્જ્ઞાનં સુરર્ષીણાં સુદુર્લભમ્
અને સર્વજ્ઞાનનું સાર, જે દેવતાઓ અને ઋષિઓ માટે પણ અતિ દુર્લભ છે.
સ્મરણં વન્દનં ધ્યાનમર્ચનં ગુણકીર્ત્તનમ્
સ્મરણ, સ્તુતિ, ધ્યાન, પૂજા અને ગુણગાન—
એતદેવં વૈષ્ણવાનાં નવધા ભક્તિલક્ષણમ્ 2.63.
આ બધું, વૈષ્ણવોમાં નવ પ્રકારની ભક્તિના લક્ષણ છે.