વિપ્રો રોષેણ તત્યાજ તં ચ પુત્રં સ્વકામિનીમ્ 1.10.
બ્રાહ્મણે ગુસ્સામાં આવીને પોતાના પુત્ર અને પ્રિયાને બંનેને છોડી દીધા.
પુત્રં ચિકિત્સાશાસ્ત્રં ચ પાઠયામાસ યત્નતઃ
પછી તેણે પોતાના પુત્રને મહેનતપૂર્વક ઔષધ વિદ્યા શીખવી.
વિપ્રશ્ચ વેતનાજ્યોતિર્ગણનાચ્ચ નિરન્તરમ્
અને એ બ્રાહ્મણ હંમેશા દક્ષિણાની ગણતરી અને જ્યોતિષમાં જ લાગેલો રહ્યો.
લોભી વિપ્રશ્ચ શૂદ્રાણામગ્રે દાનં ગૃહીતવાન્
લોભી બ્રાહ્મણે શૂદ્રોની હાજરીમાં દાન સ્વીકાર્યું.
કશ્ચિત્પુમાન્બ્રહ્મયજ્ઞે યજ્ઞકુણ્ડાત્સમુત્થિતઃ
કોઈ એક પુરુષ બ્રહ્મયજ્ઞ વખતે યજ્ઞકુંડમાંથી બહાર આવ્યો.
પુરાણં પાઠયામાસ તં ચ બ્રહ્મા કૃપાનિધિઃ
કૃપાળુ બ્રહ્માએ તેને પુરાણનું જ્ઞાન આપ્યું.
વૈશ્યાયાં સૂતવીર્ય્યેણ પુમાનેકો બભૂવ હ
વૈશ્ય સ્ત્રીના ગર્ભમાંથી સૂતની શક્તિથી એક પુત્ર જન્મ્યો.
એવં તે કથિતઃ કિંચિત્પૃથિવ્યાં જાતિનિર્ણય
હવે મેં તમને પૃથ્વી પર જન્મ કેવી રીતે થાય છે એનું થોડું વર્ણન કર્યું છે.
સબન્ધો યેષુ યેષાં યઃ સર્વજાતિષુ સર્વતઃ
કોઈ પણ જાતિમાં, જે જે સંબંધ હોય છે, તે બધાં બધાંને અહીં સમજાવ્યા છે.
પિતા તાતસ્તુ જનકો જન્મદાતા પ્રકીર્તિતઃ
પિતા, જેને 'તાતા' પણ કહે છે, એ જન્મ આપનાર કહેવાય છે.
પિતામહઃ પિતૃપિતા તત્પિતા પ્રપિતાપહઃ 1.10.
પિતામહ એટલે પિતાના પિતા, અને તેમના પિતાને પ્રપિતામહ કહે છે.
માતામહઃ પિતા માતુઃ પ્રમાતામહ એવ ચ
માતામહ એટલે માતાના પિતા, અને તેમનો પિતા પ્રમાતામહ કહેવાય છે.
પિતામહી પિતુર્માતા તચ્છ્વશ્રૂઃ પ્રપિતામહી
પિતામહી એટલે પિતાની માતા, અને તેમની સાસુ પ્રપિતામહી કહેવાય છે.
માતામહી માતૃમાતા માતૃતુલ્યા ચ પૂજિતા
માતામહી એટલે માતાની માતા, અને જે માતાસમાન માનપાત્ર હોય છે.
વૃદ્ધમાતામહી જ્ઞેયા પત્પિતુઃ કામિની તથા
વૃદ્ધ નાની અને પિતાના પિતાની પત્ની એમ બંનેને આવું માનવું.
પિતૃષ્વસા પિતુર્માતૃષ્વસા માતુસ્સ્વસા સ્મૃતા
પિતાની બહેન, માતાની બહેન અને માતાની પોતાની બહેન એમ બધાને આવું કહેવાય છે.
ધનભાગ્વીર્ય્યજશ્ચૈવ પુંસિ જન્યે ચ વર્ત્તતે
જેને ધન મળે છે, જે પુરૂષત્વથી જન્મે છે અને પુરૂષમાં પણ આવું વંશમાં જોવા મળે છે.
પુત્રપત્ની વધૂ જ્ઞેયા જામાતા દુહિતુઃ પતિઃ
પુત્રવધૂ એટલે પુત્રની પત્ની અને દિકરીનો પતિ એટલે જમાઈ.
દેવરઃ સ્વામિનો ભ્રાતા નનાંદા સ્વામિનઃ સ્વસા
દેવર એટલે પતિનો ભાઈ અને નનંદ એટલે પતિની બહેન.
ભાર્ય્યા જાયા પ્રિયા કાન્તા સ્ત્રી વ પત્ની પ્રકીર્તિતા
પત્ની, જાયા, પ્રિયા, કાંતા અને સ્ત્રી — બધું પત્ની માટે વપરાય છે.
પત્નીમાતા તથા શ્વશ્રૂસ્તત્પિતા શ્વશુરઃ સ્મૃતઃ 1.10.
પત્નીની માતાને સાસુ અને તેના પિતાને સસરા કહે છે.
ભગિનીજો ભાગિનેયો ભ્રાતૃજો ભ્રાતૃપુત્રકઃ
બહેનનો દીકરો, ભાઈનો દીકરો અને ભાઈના દીકરાનો દીકરો એમ કહેવાય છે.
શ્યાલીપતિસ્તુ ભ્રાતા ચ શ્વશુરૈકત્વહેતુના
શ્યાળીનો પતિ અને ભાઈ બંને સસરાની એકતા કારણે આવું કહેવાય છે.
અન્નદાતા ભયત્રાતા પત્નીતાતસ્તથૈવ ચ
અન્ન આપનાર, ભયમાંથી બચાવનાર અને પત્નીના પિતા પણ આવાં જ ગણાય છે.
અન્નદાતુશ્ચ યા પત્ની ભગિની ગુરુકામિની માતા ચ તત્સપત્ની ચ કન્યા પુત્રપ્રિયા તથા
અન્ન આપનારની પત્ની, બહેન, ગુરુની પત્ની, માતા, તેની સાથીપત્ની, કન્યા અને પુત્રને પ્રિય એવી સ્ત્રી — એ બધાને આવું કહેવાય છે.
માતુર્માતા પિતુર્માતા શ્વશ્રૂપિત્રોઃ સ્વસા તથા
માતાની માતા, પિતાની માતા અને સાસુ-સસરાની બહેન પણ આવું કહેવાય છે.
પૌત્રસ્તુ પુત્રપુત્રે ચ પ્રપૌત્રસ્તત્સુતેઽપિ ચ
પૌત્ર એટલે પુત્રનો પુત્ર અને પ્રપૌત્ર એટલે તેના પુત્રનો પુત્ર.
કન્યાપુત્રશ્ચ દૌહિત્રસ્તત્પુત્રાદ્યાશ્ચ બાંધવાઃ
કન્યાનો પુત્ર, કન્યાની પુત્રી અને તેમના સંતાન પણ સંબંધીઓ ગણાય છે.
ભ્રાતૃપુત્રસ્ય પુત્રાદ્યાસ્તે પુનર્જ્ઞાતયઃ સ્મૃતાઃ
ભાઈના પુત્રના પુત્ર અને તેમના સંતાન પણ ફરીથી જ્ઞાતિ કહેવાય છે.
ગુરુકન્યા ચ ભગિની પોષ્યા માતૃસમા મુને
ગુરુની દીકરી, બહેન અને પોષ્ય કન્યા — એ બધાને માતા સમાન માનવી, હે મુનિ.