અવિદ્ધકર્ણાઃ ક્રૂરાશ્ચ નિર્ભયા રણદુર્જયાઃ 1.10.
જેનાં કાન છિદ્રાયેલા નથી, ક્રૂર છે, નિર્ભય છે અને યુદ્ધમાં અપરાજિત છે.
મ્લેચ્છાત્કુવિન્દકન્યાયાં જોલા જાતિર્બભૂવ હ।। । જોલાત્કુવિન્દકન્યાયાં શરાઙ્કઃ પરિકીર્તિતઃ
મ્લેચ્છમાંથી, કુવિંદાની દીકરીમાં, જોળા જાતિ જન્મી; જોળામાંથી, કુવિંદાની દીકરીમાં, શરાંક કહેવાય છે.
વર્ણસઙ્કરદોષેણ બહ્વ્યશ્ચાશ્રુતજાતય
વર્ણમિશ્રણના દોષથી, ઘણી અજાણી જાતિઓ ઊભી થઈ.
વૈદ્યોઽશ્વિનીકુમારેણ જાતો વિપ્રસ્ય યોષિતિ
અશ્વિનીકુમારથી, બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાં, વૈદ્ય જન્મ્યો.
તે ચ ગ્રામ્યગુણજ્ઞાશ્ચ મન્ત્રૌષધિપરાયણાઃ
તે લોકો ગામના ગુણ જાણનારા અને મંત્ર-ઔષધિમાં તત્પર છે.
શૌનક ઉવાચ અહો કેનાવિવેકેન વીર્ય્યાધાનં ચકાર હ
શૌનકએ પૂછ્યું: અરે, કઈ અવિવેકથી બીજનું સ્થાન થયું?
સૌતિરુવાચ દદર્શ કામુકઃ શાન્તઃ પુષ્પોદ્યાને ચ નિર્જને
સૌતિએ કહ્યું: કામથી ભરેલો એ પુરુષ, શાંત અને એકાંતમાં ફૂલોના બગીચામાં બેઠેલી તેણીને જોયા.
તયા નિવારિતો યત્નાદ્બલેન બલવાન્સુરઃ
તેણીએ પૂરી તાકાતથી વિરોધ કર્યો, છતાં શક્તિશાળી દેવએ તેને જોરથી વશ કરી લીધી.
દ્રુતં તત્યાજ ગર્ભં સા પુષ્પોદ્યાને મનોહરે
પછી એ સ્ત્રીએ તરત જ એ સુંદર ફૂલબાગમાં બાળકને છોડી દીધો.
સપુત્રા સ્વામિનો ગેહં જગામ વ્રીડિતા સદા
લજ્જાથી ભરાઈ, એ હંમેશા પોતાના પુત્ર સાથે માલિકના ઘેર પાછી ગઈ.
વિપ્રો રોષેણ તત્યાજ તં ચ પુત્રં સ્વકામિનીમ્ 1.10.
બ્રાહ્મણે ગુસ્સામાં આવીને પોતાના પુત્ર અને પ્રિયાને બંનેને છોડી દીધા.
પુત્રં ચિકિત્સાશાસ્ત્રં ચ પાઠયામાસ યત્નતઃ
પછી તેણે પોતાના પુત્રને મહેનતપૂર્વક ઔષધ વિદ્યા શીખવી.
વિપ્રશ્ચ વેતનાજ્યોતિર્ગણનાચ્ચ નિરન્તરમ્
અને એ બ્રાહ્મણ હંમેશા દક્ષિણાની ગણતરી અને જ્યોતિષમાં જ લાગેલો રહ્યો.
લોભી વિપ્રશ્ચ શૂદ્રાણામગ્રે દાનં ગૃહીતવાન્
લોભી બ્રાહ્મણે શૂદ્રોની હાજરીમાં દાન સ્વીકાર્યું.
કશ્ચિત્પુમાન્બ્રહ્મયજ્ઞે યજ્ઞકુણ્ડાત્સમુત્થિતઃ
કોઈ એક પુરુષ બ્રહ્મયજ્ઞ વખતે યજ્ઞકુંડમાંથી બહાર આવ્યો.
પુરાણં પાઠયામાસ તં ચ બ્રહ્મા કૃપાનિધિઃ
કૃપાળુ બ્રહ્માએ તેને પુરાણનું જ્ઞાન આપ્યું.
વૈશ્યાયાં સૂતવીર્ય્યેણ પુમાનેકો બભૂવ હ
વૈશ્ય સ્ત્રીના ગર્ભમાંથી સૂતની શક્તિથી એક પુત્ર જન્મ્યો.
એવં તે કથિતઃ કિંચિત્પૃથિવ્યાં જાતિનિર્ણય
હવે મેં તમને પૃથ્વી પર જન્મ કેવી રીતે થાય છે એનું થોડું વર્ણન કર્યું છે.
સબન્ધો યેષુ યેષાં યઃ સર્વજાતિષુ સર્વતઃ
કોઈ પણ જાતિમાં, જે જે સંબંધ હોય છે, તે બધાં બધાંને અહીં સમજાવ્યા છે.
પિતા તાતસ્તુ જનકો જન્મદાતા પ્રકીર્તિતઃ
પિતા, જેને 'તાતા' પણ કહે છે, એ જન્મ આપનાર કહેવાય છે.
પિતામહઃ પિતૃપિતા તત્પિતા પ્રપિતાપહઃ 1.10.
પિતામહ એટલે પિતાના પિતા, અને તેમના પિતાને પ્રપિતામહ કહે છે.
માતામહઃ પિતા માતુઃ પ્રમાતામહ એવ ચ
માતામહ એટલે માતાના પિતા, અને તેમનો પિતા પ્રમાતામહ કહેવાય છે.
પિતામહી પિતુર્માતા તચ્છ્વશ્રૂઃ પ્રપિતામહી
પિતામહી એટલે પિતાની માતા, અને તેમની સાસુ પ્રપિતામહી કહેવાય છે.
માતામહી માતૃમાતા માતૃતુલ્યા ચ પૂજિતા
માતામહી એટલે માતાની માતા, અને જે માતાસમાન માનપાત્ર હોય છે.
વૃદ્ધમાતામહી જ્ઞેયા પત્પિતુઃ કામિની તથા
વૃદ્ધ નાની અને પિતાના પિતાની પત્ની એમ બંનેને આવું માનવું.
પિતૃષ્વસા પિતુર્માતૃષ્વસા માતુસ્સ્વસા સ્મૃતા
પિતાની બહેન, માતાની બહેન અને માતાની પોતાની બહેન એમ બધાને આવું કહેવાય છે.
ધનભાગ્વીર્ય્યજશ્ચૈવ પુંસિ જન્યે ચ વર્ત્તતે
જેને ધન મળે છે, જે પુરૂષત્વથી જન્મે છે અને પુરૂષમાં પણ આવું વંશમાં જોવા મળે છે.
પુત્રપત્ની વધૂ જ્ઞેયા જામાતા દુહિતુઃ પતિઃ
પુત્રવધૂ એટલે પુત્રની પત્ની અને દિકરીનો પતિ એટલે જમાઈ.
દેવરઃ સ્વામિનો ભ્રાતા નનાંદા સ્વામિનઃ સ્વસા
દેવર એટલે પતિનો ભાઈ અને નનંદ એટલે પતિની બહેન.
ભાર્ય્યા જાયા પ્રિયા કાન્તા સ્ત્રી વ પત્ની પ્રકીર્તિતા
પત્ની, જાયા, પ્રિયા, કાંતા અને સ્ત્રી — બધું પત્ની માટે વપરાય છે.