ક્ષત્રાત્કરણકન્યાયાં રાજપુત્રો બભૂવ હ 1.10.
ક્ષત્રિયમાંથી, કરણની દીકરીમાં, એક રાજકુમાર જન્મ્યો.
ક્ષત્રવીર્ય્યેણ વૈશ્યાયાં કૈવર્ત્તઃ પરિકીર્તિતઃ
ક્ષત્રિયના બીજથી વૈશ્યામાં, કૈવર્ત તરીકે ઓળખાયો.
તીવર્યાં ધીવરાત્પુત્રો બભૂવ રજકઃ સ્મૃતઃ
તીવરીમાં, ધીવર પિતાથી, એક પુત્ર જન્મ્યો જેને ધોબી કહે છે.
નાપિતાદ્ગોપકન્યાયાં સર્વસ્વી તસ્ય યોષિતિ
નાપિતમાંથી, ગોપા સ્ત્રીમાં, સર્વસ્વી નામનો પુત્ર થયો.
તીવરાચ્છુણ્ડિકન્યાયાં બભૂવુઃ સપ્ત પુત્રકાઃ
તીવરથી, શુંડિકા દીકરીમાં, સાત પુત્રો જન્મ્યા.
બ્રાહ્મણ્યામૃષિવીર્ય્યેણ ઋતોઃ પ્રથમવાસરે
બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાં, ઋષિના બીજથી, ઋતુના પ્રથમ દિવસે,
તદશૌચં વિપ્રતુલ્યં પતિતશ્ચર્તુદોષતઃ
ત્યારે બ્રાહ્મણ જેવું અશુદ્ધિ અને ચોથા દોષથી પતિતપણું થયું.
ક્ષત્રવીર્ય્યેણ વૈશ્યાયામૃતોઃ પ્રથમવાસરે
ક્ષત્રિયના બીજથી વૈશ્યામાં, ઋતુના પ્રથમ દિવસે,
ચકાર વાગતીતં ચ ક્ષત્રિયેણાપિ વારિતઃ
તેને કશુંક એવું કર્યું જે બોલી શકાય તેમ નહોતું, ભલે ક્ષત્રિયે પણ મનાઈ કરી હતી.
ક્ષત્ત્રવીર્ય્યેણ શૂદ્રાયામૃતુદોષેણ પાપતઃ
ક્ષત્રિયના બીજથી શૂદ્રામાં, ઋતુદોષથી, પાપથી,
અવિદ્ધકર્ણાઃ ક્રૂરાશ્ચ નિર્ભયા રણદુર્જયાઃ 1.10.
જેનાં કાન છિદ્રાયેલા નથી, ક્રૂર છે, નિર્ભય છે અને યુદ્ધમાં અપરાજિત છે.
મ્લેચ્છાત્કુવિન્દકન્યાયાં જોલા જાતિર્બભૂવ હ।। । જોલાત્કુવિન્દકન્યાયાં શરાઙ્કઃ પરિકીર્તિતઃ
મ્લેચ્છમાંથી, કુવિંદાની દીકરીમાં, જોળા જાતિ જન્મી; જોળામાંથી, કુવિંદાની દીકરીમાં, શરાંક કહેવાય છે.
વર્ણસઙ્કરદોષેણ બહ્વ્યશ્ચાશ્રુતજાતય
વર્ણમિશ્રણના દોષથી, ઘણી અજાણી જાતિઓ ઊભી થઈ.
વૈદ્યોઽશ્વિનીકુમારેણ જાતો વિપ્રસ્ય યોષિતિ
અશ્વિનીકુમારથી, બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાં, વૈદ્ય જન્મ્યો.
તે ચ ગ્રામ્યગુણજ્ઞાશ્ચ મન્ત્રૌષધિપરાયણાઃ
તે લોકો ગામના ગુણ જાણનારા અને મંત્ર-ઔષધિમાં તત્પર છે.
શૌનક ઉવાચ અહો કેનાવિવેકેન વીર્ય્યાધાનં ચકાર હ
શૌનકએ પૂછ્યું: અરે, કઈ અવિવેકથી બીજનું સ્થાન થયું?
સૌતિરુવાચ દદર્શ કામુકઃ શાન્તઃ પુષ્પોદ્યાને ચ નિર્જને
સૌતિએ કહ્યું: કામથી ભરેલો એ પુરુષ, શાંત અને એકાંતમાં ફૂલોના બગીચામાં બેઠેલી તેણીને જોયા.
તયા નિવારિતો યત્નાદ્બલેન બલવાન્સુરઃ
તેણીએ પૂરી તાકાતથી વિરોધ કર્યો, છતાં શક્તિશાળી દેવએ તેને જોરથી વશ કરી લીધી.
દ્રુતં તત્યાજ ગર્ભં સા પુષ્પોદ્યાને મનોહરે
પછી એ સ્ત્રીએ તરત જ એ સુંદર ફૂલબાગમાં બાળકને છોડી દીધો.
સપુત્રા સ્વામિનો ગેહં જગામ વ્રીડિતા સદા
લજ્જાથી ભરાઈ, એ હંમેશા પોતાના પુત્ર સાથે માલિકના ઘેર પાછી ગઈ.
વિપ્રો રોષેણ તત્યાજ તં ચ પુત્રં સ્વકામિનીમ્ 1.10.
બ્રાહ્મણે ગુસ્સામાં આવીને પોતાના પુત્ર અને પ્રિયાને બંનેને છોડી દીધા.
પુત્રં ચિકિત્સાશાસ્ત્રં ચ પાઠયામાસ યત્નતઃ
પછી તેણે પોતાના પુત્રને મહેનતપૂર્વક ઔષધ વિદ્યા શીખવી.
વિપ્રશ્ચ વેતનાજ્યોતિર્ગણનાચ્ચ નિરન્તરમ્
અને એ બ્રાહ્મણ હંમેશા દક્ષિણાની ગણતરી અને જ્યોતિષમાં જ લાગેલો રહ્યો.
લોભી વિપ્રશ્ચ શૂદ્રાણામગ્રે દાનં ગૃહીતવાન્
લોભી બ્રાહ્મણે શૂદ્રોની હાજરીમાં દાન સ્વીકાર્યું.
કશ્ચિત્પુમાન્બ્રહ્મયજ્ઞે યજ્ઞકુણ્ડાત્સમુત્થિતઃ
કોઈ એક પુરુષ બ્રહ્મયજ્ઞ વખતે યજ્ઞકુંડમાંથી બહાર આવ્યો.
પુરાણં પાઠયામાસ તં ચ બ્રહ્મા કૃપાનિધિઃ
કૃપાળુ બ્રહ્માએ તેને પુરાણનું જ્ઞાન આપ્યું.
વૈશ્યાયાં સૂતવીર્ય્યેણ પુમાનેકો બભૂવ હ
વૈશ્ય સ્ત્રીના ગર્ભમાંથી સૂતની શક્તિથી એક પુત્ર જન્મ્યો.
એવં તે કથિતઃ કિંચિત્પૃથિવ્યાં જાતિનિર્ણય
હવે મેં તમને પૃથ્વી પર જન્મ કેવી રીતે થાય છે એનું થોડું વર્ણન કર્યું છે.
સબન્ધો યેષુ યેષાં યઃ સર્વજાતિષુ સર્વતઃ
કોઈ પણ જાતિમાં, જે જે સંબંધ હોય છે, તે બધાં બધાંને અહીં સમજાવ્યા છે.
પિતા તાતસ્તુ જનકો જન્મદાતા પ્રકીર્તિતઃ
પિતા, જેને 'તાતા' પણ કહે છે, એ જન્મ આપનાર કહેવાય છે.