પિતૃયજ્ઞે તનું ત્યક્ત્વા યોગાદ્વૈ સિદ્ધયોગિની
પિતૃયજ્ઞ સમયે, તેણે પોતાનું શરીર ત્યાગી દીધું અને યોગ દ્વારા સિદ્ધ યોગિની બની.
કાલેન કૃષ્ણતપસા શઙ્કરં પ્રાપ સુન્દરી।। શ્રીકૃષ્ણો હિ ગુરુઃ શમ્ભોઃ પરમાત્મા પરાત્પરઃ
સમય જતાં, કૃષ્ણની તપસ્યાથી સુંદરીએ શંકરને પ્રાપ્ત કર્યો; કારણ કે શ્રીકૃષ્ણ તો શંભુના ગુરુ છે, સર્વોચ્ચ પરમાત્મા છે.
કૃષ્ણસ્ય વરપુત્રોઽયં સ્વયમેવ બૃહસ્પતિઃ
બૃહસ્પતિ તો કૃષ્ણના આશીર્વાદપાત્ર પુત્ર છે.
ઇત્યેવં કથિતં સર્વમતિગુહ્યં પુરાતનમ્
આ રીતે, સર્વે અતિ ગુપ્ત અને પ્રાચીન વાતો કહી દીધી.
પારંપરિકમન્યં ચ કથયામિ નિશામય 2.59.
હવે હું તને બીજી પરંપરાગત વાત કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
શિષ્યૌ ચાંગિરસસ્તૌ દ્વૌ ગુરુપુત્રોઽથવા તતઃ
એ બંને અંગિરસના શિષ્ય હતા, અથવા તો ગુરુપુત્ર હતા.
સ્વજ્ઞાનં સ્વં ચ ભગવાન્વિસસ્માર સ્વમોહતઃ
ભગવાને પોતાનું જ્ઞાન અને પોતાને, પોતાના મોહમાંથી, ફરી યાદ કર્યું.
અતો હેતોર્ગુરુશ્ચૈવં મત્સુતસ્સ્યાચ્છિવસ્ય સઃ
આ કારણથી, ગુરુ એ રીતે મારા અને શિવના પુત્ર બન્યા.
ત્વં ગચ્છ તત્ર સન્નદ્ધઃ સદેવો નર્મદાતટમ્
તુ તૈયાર થઈને દેવો સાથે નર્મદાના કાંઠે જા.
ગુરુર્યયૌ ચ કૈલાસં મહેન્દ્રો નર્મદાતટમ્
ગુરુ કૈલાસ ગયા અને મહેન્દ્ર નર્મદાના કાંઠે ગયા.
નારદ ઉવાચ નિપીતં ચ મહાખ્યાનં ત્વન્મુખેન્દુવિનિસૃતમ્
નારદે કહ્યું: તમારી ચાંદની જેવી વાણીમાંથી વહેતી મહાન કથા અમે પીધી છે.
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ કિમુવાચ બૃહસ્પતિઃ
હવે હું સાંભળવા ઈચ્છું છું: બૃહસ્પતિએ શું કહ્યું?
જગત્કર્તા વિધાતા ચ કિં વા તં પ્રત્યુવાચ સઃ
જગતના સર્જનહાર અને વિધાતા સાથે તેણે શું વાત કરી?
નારાયણ ઉવાચ પ્રણમ્ય તસ્થૌ પુરતો લજ્જાવનતકન્ધરઃ
નારાયણે કહ્યું: તેણે નમસ્કાર કરીને, શરમથી ગળું વાળી, તેની સામે ઊભો રહ્યો.
દૃષ્ટ્વા ગુરુસુતં શમ્ભુરુદતિષ્ઠત્કુશાસનાત્
ગુરુના પુત્રને જોઈને, શંભુ કુશના આસન પરથી ઊભા થયા.
સ્વાસને વાસયિત્વા વૈ પપ્રચ્છ કુશલં વચઃ
પછી તેણે તેને પોતાના આસન પર બેસાડ્યો અને પ્રેમથી સુખ-દુઃખ પૂછ્યા.
શ્રીશઙ્કર ઉવાચ સાશ્રુનેત્રો લજ્જિતશ્ચ ભ્રાતસ્તત્કારણં વદ
શ્રીશંકરે કહ્યું: આંખોમાં આંસુ અને શરમ સાથે, ભાઈ, આનું કારણ મને કહો.
કિં વા તપસ્યા હીના તે સન્ધ્યા હીનાઽથવા મુને
મુનિ, શું તારી તપસ્યા અધૂરી છે કે સંધ્યા વિધિ રહી ગઈ છે?
કિં વા ગુરૌ ભક્તિહીનોઽભીષ્ટદેવેઽથવા ગુરૌ
કે તને ગુરુજી પ્રત્યે ભક્તિ નથી, કે તારા ઇષ્ટદેવ પ્રત્યે, કે ફરી ગુરુજી પ્રત્યે ભક્તિમાં તૂટ છે?
કિં વાઽતિથિસ્તે વિમુખઃ કિં વા પોષ્યા બુભુક્ષિતાઃ 2.60.૧
કે તારો મહેમાન તને છોડીને ગયો છે? કે તું જેમનું પાલન કરે છે એ લોકો ભૂખ્યા છે?
સુશાસિતો ન શિષ્યો વા કિં ભૃત્યાશ્ચોત્તરપ્રદાઃ
કે સારી રીતે સમજાવ્યા પછી પણ શિષ્ય આજ્ઞાપાલન કરતો નથી? કે તારા નોકરો તારા કહ્યા પ્રમાણે કામ કરતા નથી?
ગરિષ્ઠશ્ચ વરિષ્ઠશ્ચ શશ્વત્સન્તુષ્ટ માનસ
મહાન અને શ્રેષ્ઠ લોકો હંમેશા મનથી સંતોષી રહે છે.
કિં વા રુષ્ટોઽભીષ્ટદેવઃ કિં વા રુષ્ટાશ્ચ વાડવાઃ
કે તારો ઇષ્ટદેવ ગુસ્સે છે? કે તારા ઘોડા રીસાયા છે?
કિં વા તે બન્ધુવિચ્છેદો વિગ્રહો બલિના સહ
કે તારો કોઈ સગો તને છોડીને ગયો છે? કે તારો કોઈ શક્તિશાળી માણસ સાથે ઝઘડો થયો છે?
કેન તે વા કૃતા નિન્દા ખલૈર્વા પાપિભિર્મુને
હે મુનિ, તારી નિંદા કોણે કરી? દુષ્ટ લોકોએ કે પાપીઓએ?
બન્ધુસ્ત્યક્તસ્ત્વયા કિં વા વૈરાગ્યેણ ક્રુધાઽથવા
કે તું કોઈ સગાને વૈરાગ્યથી કે ગુસ્સાથી છોડી દીધો છે?
ગુરુનિન્દા બન્ધુનિન્દા ખલવક્ત્રાચ્છ્રુતાઽથવા
કે તારે ગુરુજી કે સગાની નિંદા કોઈ દુષ્ટના મોઢેથી સાંભળી છે?
અસદ્વંશપ્રજાતાનાં ખલાનાં નિન્દનં તથા
જેમ દુષ્ટ લોકો અને નીચ કુળમાં જન્મેલા લોકોની પણ નિંદા થાય છે.
પરપ્રશંસકાઃ સન્તઃ પુણ્યવન્તો હિ ભારતે
આ ભારતભૂમિમાં જે લોકો બીજાની પ્રશંસા કરે છે, એ સાચા પુણ્યવાન અને સારા માનવ છે.
પુત્રે યશસિ તોયે ચ સમૃદ્ધે ચ પરાક્રમે 2.60.
પુત્રમાં, યશમાં, પાણીમાં, સંપત્તિમાં અને શૌર્યમાં—