ધર્મેણ દત્તં પુત્રાય પ્રીત્યા નારાયણાય ચ
ધર્મપૂર્વક પુત્રને અને પ્રેમથી નારાયણને પણ આપ્યું.
નારદો વ્યાસદેવાય પ્રદદૌ જાહ્નવીતટે
નારદે જહ્નવીના કાંઠે વ્યાસદેવને આપ્યું.
મહ્યં દદૌ સિદ્ધક્ષેત્રે પુણ્યદેશે મનોહરમ્
એમણે મને સિદ્ધ ક્ષેત્રે, પાવન અને મનોહર ભૂમિમાં આપ્યું.
અષ્ટાદશસહસ્રં તુ વ્યાસેનેદં પુરાણકમ્ તત્ફલં લભતે નૂનમધ્યાયશ્રવણેન ચ
આ પુરાણ અઢાર હજાર શ્લોકનું છે, વ્યાસે આપ્યું છે; તેના અધ્યાયો સાંભળવાથી અવશ્ય ફળ મળે છે.
શૌનક ઉવાચ સર્વં કથય સંવ્યસ્ય બ્રહ્મખણ્ડમનુત્તમમ્
શૌનકે કહ્યું: સર્વે વિગતે કહો, શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મખંડ કહો.
સૌતિરુવાચ હરિં દેવાન્દ્વિજાન્નત્વા ધર્માન્વક્ષ્યે સનાતનાન્
સૌતિએ કહ્યું: હરી, દેવો અને દ્વિજોને વંદન કરીને, હું શાશ્વત ધર્મો કહું છું.
યચ્છ્રુતં વ્યાસવક્ત્રેણ બ્રહ્મખણ્ડમનુત્તમમ્
જે શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મખંડ વ્યાસના મોઢેથી સાંભળ્યું હતું.
જ્યોતિઃસમૂહં પ્રલયે પુરાઽઽસીત્કેવલં દ્વિજ
પ્રલય સમયે, હે મુનિ, માત્ર પ્રકાશનો સમૂહ હતો.
સ્વેચ્છામયસ્ય ચ વિભોસ્તજ્જ્યોતિરુજ્જ્વલં મહત્
એ તેજસ્વી અને મહાન પ્રકાશ સ્વેચ્છાથી કરનાર ભગવાનનો હતો.
તેષામુપરિ ગોલોકં નિત્યમીશ્વરવદ્ દ્વિજ
એના ઉપર ગોલોક છે, સદાય રહેતું અને ભગવાન જેવું, હે મુનિ.
તેજઃસ્વરૂપં સુમહદ્રત્નભૂમિમયં પરમ્
એનું સ્વરૂપ તેજ છે, અત્યંત મહાન અને રત્નોથી બનેલું, સર્વોચ્ચ છે.
યોગેન ધૃતમીશેન ચાન્તરિક્ષસ્થિતં વરમ્
યોગથી ભગવાને તેને ધારણ કર્યું છે, તે ઉત્તમ છે અને આકાશમાં સ્થિત છે.
સદ્રત્નરચિતાસંખ્યમન્દિરૈઃ પરિશોભિતમ્
સાચા રત્નોથી બનેલા અનગણ્ય મહલોથી શોભાયમાન છે.
તદધો દક્ષિણે સવ્યે પઞ્ચાશત્કોટિયોજનાન્ 1.2.
તેના નીચે, દક્ષિણ તરફ અને ડાબી બાજુએ, પચાસ કરોડ યોજન સુધી ફેલાયેલ છે.
કોટિયોજનવિસ્તીર્ણં વૈકુણ્ઠં મણ્ડલાકૃતિ
કરોડ યોજન જેટલી પહોળાઈ ધરાવતું, ગોળ આકારનું વૈકુંઠ છે.
ચતુર્ભુજૈઃ પાર્ષદૈશ્ચ જરામૃત્ય્વાદિવર્જિતમ્
ચારે હાથવાળા સાથીઓ સાથે, જ્યાં વૃદ્ધાપન, મૃત્યુ અને આવા દુઃખો નથી.
લયે શૂન્યં ચ સૃષ્ટૌ ચ સપાર્ષદશિવાન્વિતમ્
પ્રલયમાં શૂન્ય, અને સર્જનમાં શિવ તથા તેમના સાથીઓ સાથે યુક્ત છે.
પરમાહ્લાદકં શશ્વત્પરમાનન્દકારકમ્
અતિ આનંદદાયક, સદાય શ્રેષ્ઠ આનંદ આપનાર છે.
તદેવાનન્દજનકં નિરાકારં પરાત્પરમ્
એ જ આનંદ ઉત્પન્ન કરે છે, નિરાકાર છે અને સર્વોત્તમથી પણ પર છે.
નવીનનીરદશ્યામં રક્તપઙ્કજલોચનમ્
તાજા વાદળ જેવી શ્યામ કાંતિ, લાલ કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે.
કોટિકન્દર્પલાવણ્યં લીલાધામ મનોરમમ્
કરોડ કામદેવની સુંદરતા કરતાં વધુ, લીલાનો ધામ અને મનમોહક છે.
સદ્રત્નભૂષણૌઘેન ભૂષિતં ભક્તવત્સલમ્
સાચા રત્નોના અનેક આભૂષણોથી સજ્જ, ભક્તો માટે પ્રેમાળ છે.
શ્રીવત્સવક્ષઃસંભ્રાજત્કૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્
શ્રીવત્સના ચિહ્નથી છાતી ઝળહળે છે અને કૌસ્તુભ રત્નથી તેજસ્વી છે.
રત્નસિંહાસનસ્થં ચ વનમાલાવિભૂષિતમ્ 1.2.
રત્નના સિંહાસન પર બેઠા છે અને વનમાલાથી શોભાયમાન છે.
સ્વેચ્છામયં સર્વબીજં સર્વાધારં પરાત્પરમ્
સ્વઈચ્છાથી બનેલું, સર્વનું બીજ, સર્વનું આધાર અને સર્વોત્તમથી પણ પર છે.
કોટિપૂર્ણેન્દુશોભાઢ્યં ભક્તાનુગ્રહકારકમ્
કરોડ પૂર્ણ ચંદ્ર જેવી કાંતિથી યુક્ત, ભક્તોને કૃપા આપનાર છે.
રાસમણ્ડલમધ્યસ્થં શાન્તં રાસેશ્વરં વરમ્
રાસમંડળના મધ્યમાં સ્થિત, શાંત અને રાસના સર્વોચ્ચ સ્વામી છે.
પરમાનન્દબીજં ચ સત્યમક્ષરમવ્યયમ્ ।। । સર્વસિદ્ધેશ્વરં સર્વસિદ્ધિરૂપં ચ સિદ્ધિદમ્
પરમ આનંદનું બીજ, સત્ય, અક્ષય અને અવિનાશી; સર્વ સિદ્ધિઓના સ્વામી, સર્વ સિદ્ધિરૂપ અને સિદ્ધિ આપનાર છે.
પ્રકૃતેઃ પરમીશાનં નિર્ગુણં નિત્યવિગ્રહમ્
પ્રકૃતિથી પરમ, ગુણથી રહિત અને ચિરંજીવી સ્વરૂપ ધરાવનાર પરમેશ્વર છે.
સત્યં સ્વતન્ત્રમેકં ચ પરમાત્મસ્વરૂપકમ્
સત્ય, સ્વતંત્ર, એકમાત્ર અને પરમાત્માનું સ્વરૂપ છે.